KAMU NAKİT DENGESİ/MAHFİ EĞİLMEZ

[isil]

Kamu Nakit Dengesi /Mahfi EĞİLMEZ/ 9 ŞUBAT 2012
Kamu kesimi başlıca 4 parçadan oluşur: Merkezi yönetim, sosyal
güvenlik kurumları (SGK gibi sosyal güvenlik hizmeti sunan kurumlar),
mahalli idareler (belediyeler, il özel idareleri ve mahalli idare
birlikleri) ve sermayesinin yarısından fazlası kamu kesimine ait olan
KİT'ler.

Merkezi yönetim üç parçanın bir araya gelmesiyle oluşur: (1) Genel
bütçeye dahil idareler (TBMM, Bakanlıklar, Emniyet Genel Müdürlüğü,
Diyanet İşleri Başkanlığı gibi kurumlar), (2) Özel bütçeli idareler
(YÖK, TÜBİTAK, TSE gibi kurumlar), (3) Düzenleyici ve denetleyici
kurumlar (RTÜK, SPK, BDDK gibi kurumlar.)

Bugün kamu bütçesi olarak bakılan bölüm yukarıda saydığım merkezi
yönetim denilen bölüme dahil kurumların bütçeleridir. Buna merkezi
yönetim bütçesi deniyor. Kısaca bütçe dengesi denildiğinde Türkiye
uygulamasında anlaşılması gereken şey merkezi bütçe dengesidir. Bu
dengeyi şöyle ifade edebiliriz:
Bütçe Dengesi = Bütçe Gelirleri - Bütçe
Giderleri

Bütçede, giderler tahakkuk, gelirler tahsilat bazında izlenir. Bir
giderin yapılması için işlemler tamamlandığında o miktar, alacaklısına
ödenip ödenmediğine bakılmaksızın bütçeye gider yazılır. Eğer
alacaklısına herhangi bir nedenle o aşamada ödenememişse emanete
alınır. Bu durumda gider yazılmış ama ödeme yapılmadığı için nakit
çıkışı oluşmamıştır. Bazen de tersi olur ve henüz bütçeye gider
yazılmamış bir işlem için nakit çıkışı gerçekleşir. Örneğin işe
başlaması için müteahhide verilen avans nakit olarak ödenir ancak
henüz harcama yapılıp belgeleri getirilmediği için bütçeye o aşamada
gider yazılmaz. Emanet ve avanslar katılınca bütçe dengesi ile nakit
dengesi farklı hale gelir. Bunu da bir denklemle gösterelim:
Bütçe Nakit Dengesi = Bütçe Dengesi + Emanetler - Avanslar

Hazine nakit dengesi, bütçe nakit dengesinden farklıdır. Bütçe nakit
dengesi merkezi bütçenin nakit dengesini ifade ettiği halde Hazine
nakit dengesi merkezi bütçenin bir parçası olan genel bütçenin
gelirleriyle giderleri arasındaki farkı ifade eder (Emanet ve avanslar
burada da aynı mantıkla hesaba girer.) Buna göre Hazine nakit
dengesini şöyle bir denklemle ifade edebiliriz:
Hazine Nakit Dengesi = Genel Bütçe Gelirleri - Genel Bütçe Giderleri +
Emanetler - Avanslar

2011 yılındaki sonuçlara göre bunları sayılara dökelim:

Bütçe Dengesi = 295,9 - 313,3 = - 17,4 (2011 yılında merkezi bütçesi
17, 4 milyar TL açık verdi)

Bütçe Nakit Dengesi = - 17,4 + 5,2 - 2,6 = - 14,8 (2011 yılında bütçe
nakit dengesi 14,8 milyar TL açık
verdi.)

Hazine Nakit Dengesi = 287,9 - 306,4 + 2 - 1,8 = - 18,3 (2011 yılında
Hazine nakit dengesi 18,3 milyar TL açık verdi.)

http://www.mahfiegilmez.com/