Enflasyon vergisi

[MD]

(Not: 13 Kasım 2008'de yazıldı. Girişteki tanım kısmen alıntıdır)

Para, parayı basıp piyasaya süren devlet açısından yükümlülük, parayı
elinde tutan ve kullanan kurumlar ve kişiler açısından ise bir
varlıktır. Enflasyon, paranın satın alma gücünü düşürdüğü için parayı
ihraç eden devletin yükümlülüğünü, parayı elde tutanların ise
varlığını reel olarak azaltır. Bu anlamı ile enflasyon, gelir elde
eden açısından vergi özelliği taşımakta, dolayısıyla vergi gibi satın
alma gücünün devlete transferine neden olmaktadır.

Kısacası enflasyon vergisi, elinde para bulunduranların fiyatlardaki
artıştan dolayı satın alma güçlerinin enflasyon nisbetinde ellerinden
çıkmasıdır.

Enflasyon vergisini daha ziyade düşük gelirli kesim, sabit gelirli
çalışanlar ve fiyatı doğru belirleyemeyenler öder.

Düşük gelirli kesim parayı faiz ve benzeri finansal araçlara
yatıramayıp yalnızca harcamalarında kullandığından dolayı fiyatlardaki
genel bir artış (enflasyon) doğrudan düşük gelirliyi etkiler. Oysa
yüksek gelirli kesimin elindeki para enflasyona paralel olarak
finansal araçların nominal getirisinin artmasıyla değerini korur.
Böylelikle enflasyon vergisi pek yüksek gelirliyi vurmaz.

Sabit gelirli kişiler, örneğin memurlar ve işçiler (genelde aynı
zamanda düşük gelirli grubuna dahildirler ayrıca), yaptıkları iş
sözleşmelerinde yazan parayı her ay elde ederler ancak iş parayı
harcama tarafına geldiğinde mal ve hizmet fiyatlarını bağlayan
herhangi bir şey yoktur. Bu nedenle enflasyonda bu kişilerin gelirleri
artmaz, giderleri artar. Maaşlar eşel-mobil sistemi gibi birebir
enflasyona endeksli değilse sabit gelirliler enflasyon vergisinden
birebir nasibini alırlar.

Fiyatları doğru belirleyemeyenler enflasyon vergisine maruz kalır.
Gelecekte belli bir periyoda yönelik sonuç doğuracak her türü sözleşme
yapanlar enflasyon vergisi ödeme ihtimali ile karşı karşıyadır.
Örneğin, iş sözleşmesi yapan bir işçi belli bir aylık ücret üzerinden
işverenle anlaşır, bankaya para yatırıp mevduat hesabı açtıran bir
kişi gelecekte belli bir tutarda faiz almak üzere bankayla anlaşır,
kira sözleşmesi yapan bir ev sahibi sözleşmede yazan kira tutarını her
ay almak üzere kiracısıyla anlaşır. Elbette ki bu anlaşmalar
yapılırken taraflar gelecekte eflasyon olgusunu da dikkate alırlar ve
fiyatı ona göre belirlerler. Buna rağmen enflasyon bu anlaşmaları
yapan kişilerin bekledğinden yüksek olursa işçinin elde ettiği ücret,
mudinin elde ettiğ faiz geliri, evsahibinin elde ettiği kira geliri
reel olarak elde etmeyi umduklarının altında kalır. Böylece enflasyonu
yanlış fiyatlayanlar enflasyon vergisine maruz kalır.

Enflasyon gelecekte elde edilecek gelirler konusunda her daim dikkate
alınmalıdır. Bundan 10-15 sene önce bankalar yıllık %100 faiz
veriyorlardı şimdi ise %15 veriyorlar buna göre eskiden bankaya para
yatırmak daha mı karlıydı? Ya da o zamanlar ücretler yılda %50
artıyordu şimdi %10 artıyor, eskiden patronlar maaşlara daha mı iyi
zamlar yapıyorlardı da 5-6 senedir ekonomi bozuldu, piyasanın tadı
tuzu yok diye az zam yapıyorlar?

MD