HIDIRELLEZ VE HALK İNANIŞLARI

[kazım öztürk]

KAZIM ÖZTÜRK

ÖZTÜRKÇE

e-mail: kazim_...@mynet.com



HIDIRELLEZ VE HALK İNANIŞLARI

Dün; "Hıdırellezdi". Halk kırlara, pikniklere gitti. Gönüllerince
eğlendi. Baharın gelişini mutluluk içinde yaşadı! Büyükşehir
Belediyesi, her yıl olduğu gibi bu yıl da Hıdırellezi, Meram Hadimi
parkında kutladı. Çok katılım vardı. Sanatçı Sümer Ezgü'nün bir
birinden güzel söylediği parçalarla halk coştu! Tabii ki, kışın evinde
kapalı kalan halkımızın buna ihtiyacı vardı.

Aslında Hıdırellez ile ilgili halkın çok değişik anlayışı var. Bu,
yıllardır böyle devam eder gider. Tarafımdan hazırlanan; "KONYA'DA
DİNİ HAYAT" isimli kitabımda bu konuyu şu şekilde ele aldım;

"Halk, kendine göre bir Hızır tasavvur etmiş ve ona bir takım
fonksiyonlar yüklemiştir. Bunların en belirgin olanı, hatta Hızır
dendiği zaman akla ilk geleni; zor durumda yardımcılık ve felaketten
kurtarıcılıktır.

Halk inançları arasında Hızır ve Hızır İlyas anlayışının başka bir
yeri vardır. Tarihin en eski devirlerinden beri hemen her insan,
çaresizlikten bunaldığı zaman, görünmeyen insanüstü semavi bir
varlığın, ilahi bir kuvvetin o çaresizliği bertaraf edeceğine inanma
ihtiyacı, her zaman kendini göstermiştir.

Buradan hareketle, eski devirlerde olduğu gibi günümüzde de, sürekli
olarak Hızır vr Hızır İlyas inancı varlığını korumaktadır. Hemen her
gün bir Hızır menkıbesi anlatılır.

Sıkıntılı ve tehlikeli anlarda; "yetiş ya Hızır" biçimindeki çağrılara
aniden ortaya çıkarak karşılık verdiği, halk arasında yaygındır.

Hıdırellez günü, baharın başlangıcı kabul edilir. Ülkemizde 6 Mayıs
Hıdırellez olarak kutlanır. Kibritten ev yapmak, dilek tutmak, kırlara
gitmek, hayırlı isteklerde bulunmak... gibi faaliyetler yapılır. Böyle
yapıldığı zaman ne hususta dilek tutulmuşsa onun olacağına inanılır.

Halk nazarında Hıdırellezin başka bir yeri vardır. Adeta imanın bir
parçası kabul edilir. Bu tür faaliyetler yapılmadığı vakit, inançta
sarsılma olacağı şeklinde düşünce çoğunluktadır."

Eski Konya'da olsun, günümüz Konya'sında olsun halk tarafından şifa
umulan yerler vardır. Bu yerler, kültürün bir parçasıdır. Zaman zaman
buralara gidip şifa ümit edenler, hastalıktan kurtulanlar
bulunmaktadır.

Halkın kabullendiği ve adeta tıbbi olarak çözüm bulmaya çalıştığı,
hastalarını iyileştirmek, bir işte başarılı olmak için çeşitli
yöntemler geliştirdiği, hatta bu hususta ocakların oluştuğu bir
gerçektir.

Her ne kadar bazı hususların; ne ilmi, ne akli ve ne de mantıki yönden
izahı mümkün olmasa da, sosyal bir gerçek olarak karşımızda
durmaktadır. Sosyal bir olayın anlatılması, halkımızın kültür olarak,
gelenek biçiminde hayatında yer eden bir hususun bilinmesi de yararlı
olur.

Halk inanışları ve tedavi yöntemleri yalnız Konya'da değil, yurdumuzun
çeşitli yerlerinde mevcut olan ve din ile bile bağlantısı kurulan
önemli bir uygulamadır.

Konya'da halk inanışlarının kökeni Milattan önceye dayanır. Çatalhöyük
kazılarında bununla ilgili bulgular vardır. Çünkü Çatalhöyük, Milattan
önceye dayanır.

Konya bölgesinde yaygın olan en önemli manevi halk inancı, Türbeler ve
tekkelerle ilgili inançtır. Konya halkı zaman zaman bu tekke ve
türbelere giderek dualar etmekte, adaklar adamakta, dilekler
dilemektedir! Bu türbelerden bazılarına- ki daha düne kadar Mevlana
Türbesinin önündeki havuza- para atılıyordu! Hatta bazılarına bez
bağlanıyor, tuz dökülüyor ve mum yakılıyordu!

Belli başlı halk inanışlarını ve bunların tedavi edildikleri yerler
şunlardı;

Afakan Tekkesi- Çarpık- Avdan'daki akıl hastalıklarının tedavi
edildiği Avdan tekkesi- Alazlama tekkesi- Arşın baba- Ali Pınarı-
Mursaman Aydaş Türbesi- bağa ve Guatr hastalığına yakalananların
gittiği, Göyrekli köyündeki tekke- bezeme tekkesi- Boğmaca tekkesi-
çocuğu olmayanların gittiği; Şey Hasan tekkesi- vücudun çeşitli
yerlerinde su toplanması nedeniyle adına, "istiska hastalığı" denilen
hastalığın tedavisi için gidilen; Hasan Dede tekkesi-

Buna benzer birçok, "halk inanışı" adıyla ele aldığımız, aslında batıl
inanç olan diğer inanışlar;"KONYA'DA DİNİ HAYAT" isimli kitabımızda
mevcuttur. Merak edenler bu kitaba bakabilirler. Kitabımız; Konya'da
Nüve Kültür Merkezi'nde ve internet sitelerinde bulunmaktadır. (07
MAYIS 2012)