Giun tròn
Nghe_si_tat_thoi
Về tổ chức giun tròn phức tạp và tiến hoá hơn giun dẹp. Do đời sống
hoạt động đã làm cho sán tơ có tổ chức phức tạp, trong kết quả đó đã
xuất hiện ngành động vật mới tiến hoá hơn đó là giun tròn hay giun có
xoang cơ thể nguyên sinh.
Cơ thể thường tròn, dài và không phân đốt. Đã có miệng và hậu môn, lỗ
miệng ở đầu phần trước thân, lỗ hậu môn ở mặt lưng hay mặt bụng phía
tận cuối thân.
Bao biểu mô cơ gồm có cuticun, hạ bì và tơ cơ. Hệ cơ của giun tròn
tiêu giảm chí còn một lớp. Đa số thiếu tiên mao kể cả dạng ấu trùng và
trưởng thành. Chưa có thể xoang chính thức mà là xoang nguyên sinh
chứa đầy dịch. Chưa có hệ tuần hoàn và hô hấp. Hô hấp không khí tự do
qua da. Bài tiết bằng nguyên đơn thận.
Hệ thần kinh dạng chùm dây: gồm một vòng thần kinh hầu có nhiều hạch
và nhiệt dây thần kinh đi ra trước và đi về phía sau thân từ vòng đó
phát ra.
Cơ thể phân tính đực cái, cơ quan sinh dục có cấu tạo đơn giản.
6.2. HÌNH THÁI CẤU TẠO
Đa số có hình dài, tiết diện cắt ngang tròn hoặc gần tròn, kích thước
từ vài cm (giun kim) đến vài chục cm (giun đũa). Giun tròn có lỗ miệng
ở tận cùng phía đầu, lỗ hậu môn ở mặt bụng gần cuối thân. Mặt bụng có
lỗ bài tiết sau lỗ miệng và lỗ sinh dục nằm ở một nửa thân về phía
trước.
Thành cơ thể từ ngoài vào trong gồm: lớp cuticun bao bọc, hạ bì (có ở
một số loài), tầng tơ cơ chỉ có 1 lớp, cùng với hạ bì và cuticun làm
thành lớp biểu mô cơ. Xoang cơ thể là xoang nguyên sinh phát triển từ
xoang phôi nang. Chưa có vách thành xoang mà tiếp xúc ngay với thành
cơ thể và thành ruột. Trong xoang chứa đầy dịch rất linh động, chúng
giữ vai trò quan trọng trong việc luân chuyển chất và di chuyển.
Hệ thần kinh dạng chùm dây, gồm một vòng hầu và từ đó xuất phát nhiều
dây thần kinh đi ra phía trước và phía sau, trong đó lớn nhất là dây
thần kinh lưng và dây thần kinh bụng, giữa hai dây có các vòng bán
nguyệt nối với nhau. Cơ quan cảm giác kém phát triển, chỉ có cơ quan
xúc giác là môi của giun.
Hệ tiêu hoá bắt đầu là miệng có 3 thuỳ môi xung quanh, thực quản nhỏ
ngắn, ruột dài suốt cơ thể, tận cùng là hậu môn. Ở giun tròn thức ăn
được tiêu hoá ngay trong xoang ruột.
Giun tròn chưa có cơ quan hô hấp chuyên hoá, mà hô hấp chủ yếu theo
kiểu lên men. Ngoài ra trong xoang cơ thể giun tròn cũng như sán lá có
Hemoglobin có khả năng kết hợp với oxy tự do.
Các sản phẩm dị hoá của giun tròn bài tiết theo nhiều cách khác nhau,
nhưng chủ
yếu vẫn là nguyên đơn thận. Riêng lớp giun tròn không có nguyên đơn
thận mà bài tiết
bằng tuyến bài tiết dẫn từ đuôi lên đầu, sau đó hai ống bài tiết chập
lại làm một, cuối cùng thông ra ngoài qua lỗ bài tiết ngay dưới lỗ
miệng. Ngoài ra còn có những tế bào thực bào đi tới các ống bài tiết
bên để hút cặn bã dị hoá trong dịch xoang cơ thể. Giun tròn có cơ thể
dạng đơn tính, cơ quan sinh dục cấu tạo đơn giản. Cơ quan sinh dục đực
gồm ống tinh hoàn, ống dẫn tinh, ống chứa tinh, đoạn cuối thắt lại
thành ống phóng tinh, ở đó có gai giao cấu. Cơ quan sinh dục cái gồm
hai buồng trứng tiếp theo là ống dẫn trứng và hai tử cung lớn khá dài,
cả hai tử cung chập lại làm một tạo thành âm đạo nhỏ thông ra ngoài,
vị trí khoảng 1/3 về phía đầu. Sau khi giao phối, giun cái dẻ rất
nhiều trứng, trứng phát triển trực tiếp, một số ít loài đẻ ra ấu
trùng. Chu kỳ phát triển của các loài giun tròn khá phức tạp, có loài
một vật chủ (giun đũa, giun kim), có loài hai vật chủ (giun đuôi xoăn
ở ngựa, lợn)
Nghe_si_tat_thoi
Nói chung Giun tròn có nhiều loài ký sinh gây hại trầm trọng ở người,
gia súc và cây trồng. Ta kể một số loài thường gặp:
- Ký sinh phổ biến và nguy hiểm trong ống tiêu hoá của người và thú có
giun xoăn, giun tóc. Ấu trùng loại này thường kết thành kén rất nguy
hiểm. Ngoài ra còn có giun kim, giun móc, giun đũa gây rối loạn tiêu
hoá. Tỷ lệ nhiễm giun kim ở trẻ em cao, gây co giật, động kinh, run
tay, chóng mặt. Ban đêm giun kim ra hậu môn đẻ trứng gây ngứa, trẻ gãi
gây loét, trứng dính vào móng tay dễ nhiễm qua miệng. Giun móc gây tổn
thương .niêm mạc ruột và thiếu máu trầm trọng. Giun đũa tiết độc tố
gây buồn nôn, đau bụng, tắc ruột hoặc giun chui ống mật.
- Giun chỉ ký sinh trong hệ tuần hoàn và bạch huyết có thể gây bệnh
chân voi cho Giun tròn còn là nhóm hại cây quan trọng. Ví dụ giun tròn
gây sần (Meloidogylle incognita) gây sần rễ làm giảm năng suất của
nhiều loài cây thực phẩm như dưa chuột, dưa đỏ, cà chua…