NGÀNH GIUN DẸP (PLATHELMINTHES)
Nghe_si_tat_thoi
Giun dẹp là ngành động vật còn ở mức độ tổ chức thấp của động vật có
đối xứng hai bên, có 3 lá phôi và chưa có thể xoang. Cơ thể dẹt theo
hướng lưng bụng, có hình lá, hình. phiến hay hình dải. Tất cả các bộ
phận cơ thể đối xứng qua một mặt phẳng (đối xứng hai bên). Kích thước
của giun dẹp sống tự do dài từ vài tâm đến vài em, song ở dạng ký sinh
có thể dài từ vài mm đến 20m (Taenia solium dài 8m ký sinh ở ruột lợn;
Taenia saginata dài 4-12m ký sinh ở ruột bò). Chúng là ngành động vật
2 lá phôi, miệng nguyên thuỷ. Cơ thể chưa có xoang chính thức. Xoang
cơ thể là xoang nguyên sinh có các nội quan và được lấp đầy bởi nhu mô
(mô liên kết).
Ống tiêu hoá đơn giản, chỉ có ruột trước nguồn gốc từ lá phôi ngoài,
ruột giữa nguồn gốc từ lá phôi trong, chưa có ruột sau và hậu môn. Hệ
tiêu hoá có thể tiêu giảm ở những loài sống ký sinh. Không có hệ tuần
hoàn. Hô hấp qua bề mặt cơ thể. Bài tiết nhờ nguyên đơn thận phân bố
chủ yếu phần sau mặt bụng. Hệ thần kinh gồm có đôi hạch não, từ đó
xuất phát nhiều dây thần kinh, phát triển nhất là hai dây bên.
Cơ thể lưỡng tính với hệ sinh dục cấu tạo phức tạp. Ngoài túi tinh và
túi trứng còn có nhiều phần phụ sinh dục làm nhiệm vụ dẫn sản phẩm
sinh dục vào túi giao cấu, cung cấp chất dinh dưỡng cho noãn (trứng đã
thụ tinh) từ tuyến noãn hoàng và tạo vỏ bảo vệ từ tuyến tạo vỏ trước
khi xả noãn ra môi trường.
5.2. ĐẶC ĐIỂM CẤU TẠO
Thành cơ thể giun dẹp sống tự do: ngoài cùng có những tế bào biểu mô
hình trụ, xếp xen kẽ trong lớp này có các thể hình que, dưới lớp biểu
mô là "lớp đáy" tạo hình dáng và làm chỗ bám cho hệ tơ cơ phức tạp.
Lớp ngoài cùng là tơ cơ dọc rồi đến tơ cơ chéo và tơ cơ vòng. Ba lớp
này hợp với biểu mô tạo nên bao biểu mô cơ. Ngoài ra giun dẹp còn có
các dải tơ cơ lưng, dải tơ cơ bụng đặc biệt tạo cho cơ thể có hình dẹp
theo hướng lưng bụng, phía trong là xoang cơ thể (xoang nguyên sinh:
không thông trực tiếp với môi trường và bao bọc các nội quan). Xoang
nguyên sinh ở giun dẹp lấp đầy nhu mô, có tác dụng làm cơ thể giun dẹp
chắc và dễ di chuyển. Đối với giun dẹp ký sinh thành cơ thể tương tự,
nhưng chúng phát triển thêm tầng Cuticun ở ngoài cùng để bảo vệ.
Hệ thần kinh dạng chùm dây gồm hạch thần kinh là nơi tập trung các tế
bào thần kinh và nhiều dây thần kinh đến các phần cơ thể xuất phát từ
đó. Dây thần kinh gồm các tế bào thần kinh nằm rải rác trên các sợi
thần kinh, các dây thần kinh phân nhánh đi khắp cơ thể. Ngoài ra ở các
giun dẹp sống tự do có các cơ quan cảm giác (Sán tơ có mắt và cơ quan
thăng bằng), còn ở loài sống ký sinh lại tiêu giảm, có khi tiêu giảm
hoàn toàn.
Hệ tiêu hoá cấu tạo đơn giản gồm có miệng và thực quản ngắn, rồi đến
ruột. Ruột sán lá chia làm hệ nhánh. Đặc biệt ống tiêu hóa chỉ có ruột
trước, ruột giữa, không có ruột sau và hậu môn, do đó chất bã thải qua
miệng, quá trình tiêu hoá diễn ra ở khoang ruột và tế bào thành ruột.
Ở sán dây hệ tiêu hoá hoàn toàn tiêu giảm là do ảnh hưởng sâu sắc của
đời sống ký sinh.
Hệ hô hấp và tuần hoàn chuyên hóa chưa có ở giun dẹp. Giun dẹp sống tự
do và ngoại ký sinh, trao đổi khí kiểu thẩm thấu qua bề mặt cơ thể,
các giun dẹp nội ký sinh có quá trình hô hấp yếm khí kiểu lên men.
Hệ bài tiết ở phần đông giun dẹp là những nguyên đơn thận
(Protonephridium) gồm ống tiết dọc cơ thể, từ ống này phân nhánh khắp
cơ thể, tận cùng là các nhánh nhỏ có tế bào ngọn lửa hình sao. Trong
tế bào có một chùm tơ rung động có tác dụng hút các chất bài tiết từ
xoang cơ thể vào trong tế bào rồi chuyển xuống ống dọc và xả
Hệ sinh dục ở đa số giun dẹp là lưỡng tính, chỉ ở sán lá máu là đơn
tính. Nhiều giun dẹp sống tự do sinh sản vô tính bằng cách cắt ngang
nhiều lần; các giun dẹp nội ký sinh với phương thức sinh sản hữu tính
thường có chu kỳ phát triển phức tạp.