Athena Là Thần Gì

[Alayna Rother]

Athenab] hoặc Athene,[c] cn c hiệu l Pallas,[d] l một nữ thần Hy Lạp cổ đại gắn liền với tr tuệ, nghề thủ cng mỹ nghệ v chiến tranh,[1] thời sau ny b được đồng ha với nữ thần La M Minerva. Athena l vị thần bảo trợ cho nhiều thnh bang khc nhau trn khắp Hy Lạp, trong đ tiu biểu nhất l thnh Athens m c thể l nơi bắt nguồn cho tn gọi của b.[4]. Cc biểu tượng chnh của b bao gồm c mo, cy liu, rắn v biểu tượng đầu Gorgon. Trong nghệ thuật, b thường được miu tả với hnh ảnh đầu đội mũ trụ v tay cầm gio.

Bắt nguồn từ một nữ thần thủ hộ Aegean, Athena c mối lin hệ chặt chẽ với thnh bang Athens, b cn được gọi l Polias v Poliouchos (biến thể từ polis, c nghĩa l "thnh bang"). Cc đền thờ của b thường nằm trn đỉnh khu thnh phng thủ acropolis ở trung tm cc thnh phố, trong đ nổi tiếng nhất l Đền Parthenon trn đồi Acropolis tại Athens. Với tư cch l thần bảo trợ cho nghề thủ cng v dệt, Athena cn được gọi l Ergane. Bn cạnh đ, Athena l một nữ thần chiến binh, được cho l người dẫn dắt cc binh sĩ trong trận chiến. Lễ hội quan trọng nhất ở Athens l Panathenaia để tn vinh Athena, được tổ chức trong thng Hekatombaion (tương ứng với thng bảy/thng tm lịch Gregorius) vo thời gian hạ ch.

Theo thần thoại Hy Lạp, Athena được sinh ra từ trn của thần Zeus. Trong huyền thoại sng lập Athens, Athena đ đnh bại Poseidon trong cuộc đua ginh quyền bảo trợ thnh bang ny bằng cch tạo ra cy liu đầu tin. B cn được gọi l Athena Parthenos, nghĩa l "Athena Đồng trinh". Trong một thần thoại Attica cổ, thần Hephaestus đ cố cưỡng hiếp b nhưng bất thnh, dẫn đến việc Gaia sinh ra Erichthonius, người được Athena nui dạy v trở thnh một vị vua sng lập Athens. Athena cũng l nữ thần bảo trợ cho cc cuộc phiu lưu anh hng, b đ trợ gip cc anh hng như Perseus, Heracles, Bellerophon v Jason vượt qua nhiều thử thch. Cng với Aphrodite v Hera, Athena l một trong ba nữ thần tham gia vụ tranh ci khơi mo cuộc chiến thnh Troia. B xuất hiện nhiều lần trong sử thi Iliad với vai tr người hỗ trợ phe Achaea v l người gip đỡ Odysseus trong thin sử thi cng tn. Trong cc tc phẩm sau ny của nh thơ La M Ovid, Athena đ thi dệt vải với nng Arachne người trần, dẫn đến việc biến Arachne thnh con nhện đầu tin; Ovid cũng sng tc cu chuyện Athena biến Medusa thnh quỷ đầu rắn Gorgon sau khi bắt gặp nng bị Poseidon cưỡng hiếp trong đền thờ của b.

Kể từ thời Phục hưng, Athena đ trở thnh một biểu tượng ton cầu của tr tuệ, nghệ thuật v cổ điển học. Cc nghệ sĩ v nh phng dụ phương Ty thường coi Athena l biểu tượng của tự do v dn chủ.

Athena gắn liền với thnh phố Athens.[4][6] Tn của thnh phố trong tiếng Hy Lạp cổ đại l Ἀθῆναι (Latinh ha: Athȇnai), dạng số nhiều của Ἀθήνη (Athḗnē).[5] Từ thời cổ đại, cc học giả đ tranh ci liệu Athena được đặt theo tn của Athens hay Athens được đặt theo tn của Athena;[4] tuy nhin, hiện nay cc nh nghin cứu hầu như nhất tr rằng tn của nữ thần lấy từ tn thnh phố,[4][6] v hậu tố -ene thường xuất hiện trong cc địa danh chứ t khi xuất hiện ở tn người.[4] Người Hy Lạp xưa c tập qun đặt tn nữ thần ph hộ thnh bang của họ theo tn của chnh thnh bang đ.[5] Một vi v dụ l nữ thần Mykene bảo hộ Mycenae,[5] thần Thebe bảo hộ Thebai.[5] Theo nh ngn học H Lan Robert S. P. Beekes (2009), danh xưng Athenai c lẽ l một từ mượn Tiền-Hy Lạp bởi từ ny chứa hnh vị *-ān-.[7]

Một bức bch họa Mycenea khắc họa hai người phụ nữ dang tay về pha một nhn vật trung tm được bao phủ bởi một chiếc khin khổng lồ hnh số tm; hnh ảnh ny c thể m tả nữ thần chiến binh v chiếc palladion (khin) của b, hoặc m tả biểu tượng palladion đại diện cho b.[20][21] Trong "Bức bch họa Đm rước" tại Knossos, hai hng nhn vật nng bnh dường như đang trnh diện trước một nhn vật trung tm, c lẽ l thực thể tiền thn Minoan của Athena.[22] Học giả Martin Persson Nilsson hồi đầu thế kỷ XX cho rằng cc bức tượng nữ thần rắn của người Minoan chnh l dạng tiền thn của nữ thần Athena.[10][11]

Nilsson v nhiều người khc cũng cho rằng, ban đầu Athena hoặc l một con c hoặc một nữ thần chim ni chung.[23] Trong quyển III Odyssey, b ha thn thnh đại bng biển.[23] Những người ủng hộ quan điểm ny cho rằng hnh ảnh Athena dần được lược bỏ dạng đầu c rồi sau đ bỏ đi đi cnh. Jane Ellen Harrison nhận xt: "Athena khi xuất hiện trong nghệ thuật đ hon ton thot khỏi hnh dạng động vật, cc hnh dạng tiền thn của b như rắn v chim chỉ cn l cc biểu trưng, tuy trong nhiều bức tranh bnh gốm hnh nhn mu đen, b vẫn được m tả với đi cnh."[24]

Phần lớn cc học giả đồng tnh rằng tục thờ phụng Athena đ giữ lại một số kha cạnh của cc nữ thần Tiền Ấn-u.[26][27] Tục thờ phụng Athena cũng c thể bị ảnh hưởng bởi những nữ thần chiến binh Cận Đng như Ishtar/ Innana ở Lưỡng H v Anat của người Ugarit,[9] cả hai đều được m tả với đặc điểm tay cầm vũ kh.[11] Nh cổ điển học Charles Penglase lưu rằng Athena tương đồng với Inanna trong hnh tượng "nữ thần chiến binh dũng mnh"[28] v cả hai nữ thần đều gắn liền với sự sng tạo.[28] Sự ra đời của Athena từ trn thần Zeus c thể bắt nguồn từ cu chuyện thần thoại Sumer về việc Inanna đi xuống v trở về từ ci m.[29][30]

Plato ghi lại rằng người dn Sais ở Ai Cập thờ phụng một nữ thần tn l Neith[e] m ng cho l rất giống với Athena.[31] Neith l nữ thần chiến tranh, săn bắn v nghề dệt của Ai Cập cổ đại. Tục thờ phụng b bắt đầu từ thời kỳ Tiền triều đại của Ai Cập. Trong thần thoại Hy Lạp, Athena đ đến thăm nhiều địa điểm ở Bắc Phi, bao gồm sng Triton ở Libya v đồng bằng Phlegraean.[f] Dựa trn những điểm tương đồng ny, nh Trung Hoa học Martin Bernal đ đề xuất giả thuyết "Athena da đen", cho rằng tục thờ Neith được truyền b từ Ai Cập sang Hy Lạp, cng với "một số lượng khổng lồ cc đặc tnh văn minh v văn ha trong thin nin kỷ thứ ba v thứ hai".[32][33] Giả thuyết "Athena da đen" từng gy tranh ci vo gần cuối thế kỷ 20,[34][35] nhưng hiện đ bị phần lớn học giả ngy nay bc bỏ.[36][37]

Với danh hiệu Athena Polias, Athena được tn l nữ thần v người bảo hộ thnh Athens.[11][38][39] Ở Athens, lễ hội Plynteria hay "Lễ tẩy trần", được tổ chức hng năm vo cuối thng Thargelion[40] v ko di trong năm ngy. Trong thời gian ny, cc nữ tư tế của Athena, hay cc plyntrdes, thực hiện một nghi lễ tẩy rửa bn trong Erechtheion, thnh địa dnh cho Athena v Poseidon.[41] Tại đy tượng thần Athena được cởi bỏ trang phục v gột rửa sạch sẽ.[41] Athena cũng được thờ cng tại cc lễ hội như Chalceia với danh hiệu Athena Ergane,[42][39] thần bảo trợ cc nghề thủ cng, đặc biệt l dệt vải.[42][39] B cũng l người bảo trợ cho nghề kim hon nghề rn gip v vũ kh.[42] Vo cuối thế kỷ thứ 5 TCN, Athena đ trở thnh nữ thần của triết học.[43]

L một thnh nữ chiến binh, Athena cn c danh hiệu Parthenos (Παρθένος "đồng trinh"),[44][51][52] bởi v b l một nữ thần đồng trinh trọn đời giống như Artemis v Hestia.[53][54][44][52][55] Ngi đền nổi tiếng nhất của Athena, đền Parthenon trn đồi Acropolis, lấy tn từ tnh ngữ ny.[55] Theo Karl Kernyi, một học giả về thần thoại Hy Lạp, kha cạnh đồng trinh lun l một đặc tnh quan trọng v nhất qun của Athena qua cc thời đại.[55]

Athena khng chỉ l nữ thần bảo trợ của ring Athens m cn của nhiều thnh bang khc, bao gồm Argos, Sparta, Gortyn, Lindos v Larisa.[45] Cc gio phi địa phương của Athena đều l cc nhnh con của gio phi ton Hy Lạp[45] v thường tổ chức nhiều nghi lễ trưởng thnh của thanh nin Hy Lạp, chẳng hạn như lễ thnh nin ở thiếu nin hoặc hoặc lễ cập k ở thiếu nữ.[45] Cc gio phi ny đng vai tr l nơi kết nối x hội quan trọng, thậm ch cn vượt ra ngoi phần Hy Lạp đất liền.[45] Athena thường được đồng nhất với Aphaea, một nữ thần bản địa của đảo Aegina c nguồn gốc Crete v gắn với nữ thần Artemis v nymph Britomartis.[56] Tại Arcadia, b được đồng ha với nữ thần cổ đại Alea v được thờ phụng với danh hiệu Athena Alea.[57] Cc thnh địa của Athena Alea nằm ở cc thị trấn Mantineia v Tegea của Lakonia. Đền thờ Athena Alea ở Tegea l một trung tm tn gio quan trọng của Hy Lạp cổ đại.[g] Nh địa l học Pausanias cho rằng gio phi Athena Alea được sng lập bởi vua Aleus của Arcadia.[58]

Athena c một ngi đền lớn trn acropolis của Sparta,[59][39] với danh hiệu Poliouchos v Khalkoikos ("Thuộc về Nh Đồng thau", Latinh ha thnh Chalcioecus).[59][39] Tnh ngữ ny c thể xuất pht từ đặc điểm cc bức tượng tại đy lm bằng đồng,[59] hoặc l tường của ngi đền lm bằng đồng[59], hoặc l do Athena l thần bảo trợ cho thợ kim hon.[59] Gio phi Athena ở Sparta dng chung lm từ đất nung v đồng trong cc nghi lễ.[59] Một ngi đền thờ Athena Polias được xy tại Priene theo phong cch Ionic vo thế kỷ thứ 4 TCN, được thiết kế bởi Pytheos xứ Priene,[60][61] người cũng thiết kế lăng mộ của Mausolus tại Halicarnassus.[61] Ngi đền được cung tiến bởi Alexander Đại đế,[62] điều ny được ghi lại trong một bản khắc hiện đang lưu trữ tại Bảo tng Anh.[60]

3a8082e126