Meyxanə
Edel Dieringer
Şeir və ədəbiyyat tarixində meyxanəlar mistik mənasında da istifadə olunurdu. Meyxanə, mistisizm mənasında şeyxin mistikasıdır. Şərab sevginin şərabı kimi nəzərdə tutulurdu. Qeyri-dini ədəbiyyatda isə meyxanə, szn əsl mənasında, iki iənlər və şərab iənlərin oturub-idikləri, shbət etdikləri, yəni toplandıqları bir məkandır.
Qədim mətnlərdə və şeirlərdə meyxanədə imə qaydaları və adətləri haqqında saysız-hesabsız məlumatlar mvcuddur. Meyxanədə bir şşə qab, qızıl gmş və ya metal qab olan sağar və ya şşə qablarda imək haqqında bir ox məlumatlar var.
Şərab imə mədəniyyəti Bizansdan trklərə miras qalmışdır. Hətta Konstantinopolun squtundan 100 il sonra, meyxanələrin yerləşdiyi Qalata əhalisi əsasən qeyri-msəlmanlardan ibarət olmuşdur. Meyxanə termini XV, XVI əsrin əvvəllərində tətbiq olunmağa başlanmışdır. Əvvəlcə spirtli ikiləri qadağan edən II Səlim, 1573-c ildə msəlman məhəllələrində meyxanə amağı qadağan edənə qədər spirt istifadəsinə ciddi məhdudiyyətlər tətbiq edilməmişdir. Mbahisəli siyasət 1576-cı ildə msəlman olmayan məhəllələrdə meyxanələrin aılmasına icazə verən və 1583-c ildə spirtli ikiləri tamamilə qadağan etməyə alışan III Murad tərəfindən davam etdirildi. I Əhməd, IV Murad, III Səlim tərəfindən də mxtəlif qadağalar tətbiq edilmişdir.
XX əsrin əvvəllərində Trkiyə İstiqlaliyyət mharibəsi zamanı Atatrklər nəzarət altındakı ərazidə alkoqol qəbulunu qadağan etdi. Qadağa ox sərt olmasa da, mharibənin sonu ilə ləğv olunsa da, sultanların hakimiyyəti altında sağ qalmaqla ənənəvi meyxanələr Trkiyə Cmhuriyyətinin yaranması ilə yox olmağa başladı.
Alkoqolun qiymətinin artması ilə əlaqədar olaraq meyxanələr tədricən dostluq grşləri yerlərindən yaxşı yeməyin biliciləri n yerlərə evrildi. XX-XXI əsrlərin ortalarında, meyxanələr "ağ yaxalılar" tərəfindən də populyarlıq qazandı.
Azərbaycan xalqının əsrlərdən əsrlərə keərək bizə qədər gəlib atan yaddaş tarixinə daxil olan gerəkliklərdən biri də onun qəzəl aləmidir. Bu aləmdə meyxanə janrı da olub, var və olacaqdır.
Meyxanəni səsləndirməyə, fəlsəfi fikri atdırmağa istedad lazımdır. Meyxanə janrının he də şərabla, meylə bağlılığı yoxdur. Bir ox hallarda meyxanə haqqında ox bayağı, qondarma fikirlər səsləndirilib və həqiqətin nəyə bağlı olduğu əslində gizlədilərək, insanları karıxdırmağa alışıblar. Adam sərxoşsa, zn (mvazinətini), dilini (topuq vuran) qafiyəyə sığışdıra bilməz.
Meyxanənin isə qaiyəsi sərrast məntiq mənalar dyn olan qafiyəyə sığıb, qafiyədə qalıbdır. Meyxanənin qafiyəsi də qəfildən, bədahətdəndir. Meynə ubuğundakı xanələr arası məsafə (simmetriya) pozulmayan kimidir.
.Xəyyamın, İ.Nəsiminin rbailərinə baxaq. Drd misralıq bu rbailərdə, drd misra bir məntiq, beşinci misranı isə syləməyə yer qalmayıb. Rbai də bir meynədə bir şanədir. Yəni meynə xanələrində simmetriya pozulmur. M.Nostradamusda da katrenlər drdlkdədir. Drdlk tamlığın ifadəsidir.
Meyxanə mədəniyyətinin necə yarandığı haqqında təsəvvr olmayanlar bu mədəniyyətin yaxın kemişdə yarandığı barədə yanlış təsəvvrə dşə bilərlər. Meyxanə mədəniyyəti z kklərini dşnldy qədər yaxın zamanlarda deyil, Bizans dvrndən gtrr. O dvrdə Bizansın hkm srdy Konstantinopolda varlıların getdiyi mxtəlif iki yerləri var idi. Bu yerlər taverneia, pouskareia və capeleia kimi tanınırdı. İndiki meyxanalara ən yaxını Kapeleia olduğunu syləyə bilərik. Bu, şərabın yanında balıq, ətlə bişirilmiş və ya paxlalı bitkilərdən hazırlanmış yeməklər təqdim edən şərab satmaq n lisenziyalı bir iki yeri idi. Bundan əlavə, Bizans dvrndə meyxanələr, xsusən də, ruhanilərin təsiri ilə mərkəzi hakimiyyətin ciddi nəzarəti altında idi. Bu məlumatlara əsasən belə qənaətə gəlmək olar ki, Osmanlıdan əvvəl də meyxanalara mxtəlif sanksiyalar tətbiq edilib.
Fatehin fəthi zamanı blgədəki səyyahlar İstanbulu meyxanələr şəhəri adlandırırdılar. Osmanlı dvrndən bir ox yazıılar həm meyxanələr zərində işləmiş, həm də kitablarında yalnız meyxanələrdən bəhs etmişlər.
Osmanlı İmperatorluğunun btn dvrlərində spirtli ikilərin qadağan edilməsinə baxmayaraq, fəthdən sonra qeyri-msəlmanların mədəniyyətinə evrilən meyxanələrə məyyən sanksiyalar tətbiq edilsə də, yenə də gzəştlər edilirdi. Əslində Osmanlıdan əvvəl İstanbul limanlarının aid olduğu Bizans İmperiyası bu mədəniyyətin toxumlarını səpmişdi və artıq yetişmişdi.
Azərbaycanda və Trkiyədə meyxanə (meyhanə) anlayışı bir qədər fərqlidir. Belə ki, bizdə meyxanə məkanları daha yksək səviyyəli, daha bahalı grntyə və qiymətə sahibdir. Trkiyədə isə daha sadə, daha ox khnə tipli məkanlar meyxanə kimi fəaliyyət gstərir. Trkiyədə meyxanəyə, əsasən, dərdli insanlar iib dərdini dağıtmaq n gedirlər. Bizdə isə əsasən vəziyyət əksinədir. Azərbaycanda meyxanəyə gedənlərin oxu əylənmək n z tutur.
Digər mhm məqam isə Azərbaycanda meyxanələrə baxış da fərqlidir. Belə ki, bır sıra insanlar buranı ailəvi məkan olaraq grmr. lkəmizdə əksər insanlar meyxanəyə ailəsi ilə gəlmir və buna da onların deyimi ilə desək, dz baxmırlar. Bəs, lkəmizdə meyxanələrdə (meyhanelerdə) vəziyyət necədir? Depozit qiymətləri hansı aralıqdadır? Bu məkanlara hansı təbəqənin insanları z tutur? SİA mvzu ilə bağlı araşdırma apararaq ekspert, sosioloq, restoran və otel zrə mtəxəssislərin fikirlərini yrənib.
DAİR Otellər və Restoranlar Assosiasiyası İdarə Heyətinin sədri Samir Dbəndi: Otel və meyxanələrdə qiymətlərin baha olması ilə bağlı fikirlərimizi mxtəlif KİV-lərə bildirmişik. Biz meyxanələri peşə dilində başqa cr adlandırırıq. Belə ki, bu məkanlar gecə klubları, barlar, şənlik proqramları və canlı musiqi təqdim edən ictimai iaşə obyektləridir.
İqtisadiyyatın qanunu olaraq tələb və təklif mnasibətləri var. Bunlar yalnız bərabər olduqda hansısa qiymət və təkliflər ortaya ıxır. Ona grə də ox eşidirik ki, qiymətlərdən gileylənmələr var. Sosial şəbəkələrdə də bu barədə yazıb mxtəlif fikirlər bildirirlər. Bu barədə tədqiqatlar da aparılır. Amma aığını deyim ki, KİV tərəfindən aparılan bu tədqiqatlar səthi xarakter daşıyır. Dərin problemlərə he kim toxunmaq istəmir.
Əgər bu gn bazarda hər hansı bir qiymət və təklif olunursa, deməli, onlara tələbat var və onların da z mştərisi olur. Daha ox grrk ki, şikayət edənlər həmin məssisələrin daimi mştəriləri deyil. nki onlar bu məkanları sevir. Şikayət edənlər təsadfi mştərilərdir ki, onlar da beyinlərində daha aşağı məbləğ tutaraq bu məkanlara gəlir.
O ki qaldı ictimai iaşə məssiələrində olan bahalığa, bunu biz də təsdiqləyirik. Enerji daşıyıcılarının və bir sıra qida məhsullarının bahalaşması da buna səbəbdir. Digər səbəblər də var və biz bunları bir neə dəfə aıqlamışıq. Xarici turistlərin sayı da qiymətlərə təsir gstərir. Hər bir məssisə alışır ki, xarici turistlərə hər şeyi daha baha satsın və fayda qazansın. Turistin də milli valyutasında bizim qiymətlər baha grnmr. Bunun nəticəsində də xariciyə 15 manata satacağımız bir şiş kababı, alışırıq ki, z yerlimizə də bu qiymətə sataq. Bu, qəbulolunmazdır.
Depozitlər 50 manatdan başlayaraq hətta bir neə min manata qədər irəliləyir. Qiymət artımı şənlik, canlı musiqi və s. asılıdır. Bu təkliflərin z istehlakıları da bazarda tapılır.
Burada qeyri-peşəkar elementlər də var. Bu gn restoran biznesi ilə məşğul olan bir ox insanlar dşnrlər ki, bu sahədə təhsil almaq he də vacib deyil və hər kəs bunun stəsindən gələ bilər. Restoran biznesi bir o qədər də byk investisiya tələb etmir. Nəticədə savadsız və bu sahədən xəbərsiz insanlar da bu sahədə alışır.
Biz bilirik ki, dvlət mexanizmləri var. Onlardan biri də lisenziyadır. Qeyd edim ki, 2015-ci ildən turizm və qonaqpərvərlik sahəsinə aid olan lisenziyalar ləğv olunub. Digər tərəfdən standartlaşma sertifikatlaşma mexanizmləri var. Bu gn misal gətirsək, ictimai iaşə məssisələrinin sanitariya qaydalarına uyğunluğu AQTA tərəfindən sertifikatlaşma ilə təmin olunur. Amma biz bu prosesə baxsaq, zahirdən anlayarıq ki, sanitariya qaydaları pozulan yerlərdə də bu sertifikatlaşma edilib. Grnr ki, bu sistemdə boşluqlar var.
Jurnalist Araşdırmaları Mərkəzinin sədri, Yenisabah.az saytının baş redaktoru Seymur Verdizadə: Dnyanın əksər lkələrində gecə klubları və meyxanələr fəaliyyət gstərir. Təbii ki, Bakıda da anoloji obyektlər var. Hansısa meyxanənin olmasını qəbahət saymaq olmaz. Sadəcə, bu obyektlərin fəaliyyəti qanunla tənzimlənməlidir. Bu obyektlər əxlaqsızlıq yuvası və sərxoş adamların toplaşdığı yerlər olmamalıdır. Bura istirahət mərkəzi olmalı və insanlar da z hərəkətlərinə diqqət etməlidirlər.
59fb9ae87f