XÂY DỰNG CÔNG THỨC GIẢI BÀI TOÁN HOÁN VỊ 3 CẶP GEN

[Tu Nguyen]

XÂY DỰNG CÔNG THỨC GIẢI BÀI TOÁN HOÁN VỊ  3 CẶP GEN

[Thị Hoài Thu Hồ]

cảm ơn thầy ạ

Vào 06:29:49 UTC+7 Thứ năm, ngày 23 tháng năm năm 2013, nguyentusgd đã viết:

[gia huy trần]

RẤT CẢM ƠN THẦY

Vào 11:26 Ngày 24 tháng 5 năm 2013, Thị Hoài Thu Hồ <thun...@gmail.com> đã viết:

cảm ơn thầy ạ

Vào 06:29:49 UTC+7 Thứ năm, ngày 23 tháng năm năm 2013, nguyentusgd đã viết:

XÂY DỰNG CÔNG THỨC GIẢI BÀI TOÁN HOÁN VỊ  3 CẶP GEN

--
Bạn nhận được thư này vì bạn đã được đăng ký vào nhóm Google Groups "diendanchuyensinh".
Để hủy đăng ký nhóm này và ngừng nhận email từ nhóm, hãy gửi email tới diendanchuyens...@googlegroups.com.
Để có thêm tùy chọn, hãy truy cập https://groups.google.com/groups/opt_out.
 
 

[nguyen truc]

cảm ơn Thầy rất nhiều!

2013/5/25 gia huy trần <giahu...@gmail.com>

[Nam lollipop]

Em cám ơn thầy nhiều ạ.

Vào 06:29:49 UTC+7 Thứ năm, ngày 23 tháng năm năm 2013, nguyentusgd đã viết:

XÂY DỰNG CÔNG THỨC GIẢI BÀI TOÁN HOÁN VỊ  3 CẶP GEN

[thai toan Tran]

Cảm ơn thầy rất nhiều. Chúc thầy sức khỏe và tiếp tục có nhiều bài viết bổ ích hơn nữa.

Vào 16:04 Ngày 24 tháng 8 năm 2013, Nam lollipop <namlo...@gmail.com> đã viết:

Em cám ơn thầy nhiều ạ.

Vào 06:29:49 UTC+7 Thứ năm, ngày 23 tháng năm năm 2013, nguyentusgd đã viết:

XÂY DỰNG CÔNG THỨC GIẢI BÀI TOÁN HOÁN VỊ  3 CẶP GEN

--

Bạn nhận được thư này vì bạn đã được đăng ký vào nhóm Google Groups "diendanchuyensinh".
Để hủy đăng ký nhóm này và ngừng nhận email từ nhóm, hãy gửi email tới diendanchuyens...@googlegroups.com.
Để có thêm tùy chọn, hãy truy cập https://groups.google.com/groups/opt_out.

--

WebRep

Xếp hạng chung

 

[Nam lollipop]

Thưa thầy. Em là học sinh chuyên sinh Trường THPT Chuyên Hùng Vương Việt Trì Phú Thọ. Thầy có thể cho em xin link tải đề thi và đáp án kì thi HSG Quốc gia năm vừa rồi không ạ?

Vào 06:29:49 UTC+7 Thứ năm, ngày 23 tháng năm năm 2013, nguyentusgd đã viết:

XÂY DỰNG CÔNG THỨC GIẢI BÀI TOÁN HOÁN VỊ  3 CẶP GEN

[Nam Nguyen Thi]

 

Kính chào thầy. Em là một giáo viên ở trường THPT Chuyên Hưng Yên. Em rất cảm ơn vì bài viết rất hay và bổ ích của thầy. Cũng cảm ơn vì theo em quan sát trên ảnh thì thầy cũng đã lớn tuổi mà vẫn còn có rất nhiều hoạt động hữu ích về chuyên môn. Điều đó làm em rất ngưỡng mộ. Từ bài viết của thầy cùng với kết quả của việc thảo luận với học sinh đội tuyển của em, em xin được đề xuất 1 số ý sau. Rất mong nhận được sự góp ý của thầy và các bạn đồng nghiệp.

1.     Em cũng ủng hộ cách tính thứ hai. Tuy nhiên , nếu như thầy đi từ các tài liệu gốc thì em xin phép được chứng minh trực tiếp trên bài toán được dẫn ra của nhóm tác giả này:

Giao tử của P			Kiểu gen của Fa		Số cá thể		Tổng		% số cá thể
Không trao đổi chéo		ABD				235		505		69,56%
abd				270
Trao đổi chéo đơn ở đoạn I		Abd				62		122		16,80%
aBD				60
Trao đổi chéo đơn ở đoạn II		ABd				40		88		12,12%
abD				48
Trao đổi chéo kép ở đoạn I và II		AbD				7		11		1,51%
aBd				4
Tổng				726		726		100%

 

Từ nguyên tắc chung trong thiết lập bản đồ di truyền là xác định tần số trao đổi chéo của hai locus. Sau đó dựa vào tần số xác định được ta sẽ suy ra  vị trí tương đối của các gen trên NST và khoảng cách giữa chúng.

Ở bài này, vị trí tương đối của ba gen ABD sẽ như ở đầu bài. Vậy kiểu gen của cơ thể đem lai phân tích là ABD/abd.

Trước tiên ta tính tần số trao đổi chéo của 2 locus gen liền kề, ta có:

                                                f_A/B = f_Ab + f_aB

Quan sát trên bảng ta dễ dàng nhận thấy:

  f_A/B = f_Ab + f_aB =  tỉ lệ của các giao tử hình thành do trao đổi chéo đơn ở đoạn I +  tỉ lệ các giao tử được hình thành do trao đổi chéo kép.

Tương tự ta cũng có:

f _B/D = f_Bd+f_bD = tỉ lệ của các giao tử hình thành do trao đổi chéo đơn ở đoạn II +  tỉ lệ các giao tử được hình thành do trao đổi chéo kép.

Như vậy cách tính thứ hai là đúng.

Tuy nhiên , khi tính trực tiếp ta sẽ thấy f_A/D < f_A/B + f_B/D đã được tính ở trên.

Có hiện tượng này là do A và D nằm ở hai đầu mút nên sự trao đổi chéo kép đã vô hiệu hóa ảnh hưởng của các trao đổi chéo đơn và làm cho ở hai giao tử được hình thành do trao đổi chéo kép, vị trí của hai gen ở hai đầu mút sẽ giống ở giao tử liên kết.

Do đó tần số trao đổi chéo của hai gen đầu mút được tính gián tiếp. Tức là:

fA/D = fA/B + f B/D =  tỉ lệ của các giao tử hình thành do trao đổi chéo đơn ở đoạn I +  tỉ lệ của các giao tử hình thành do trao đổi chéo đơn ở đoạn II + tỉ lệ các giao tử được hình thành do trao đổi chéo kép.

2.     Cách giải các bài toán hoán vị ba cặp gen:

Qua thực tế dạy học, em thấy vấn đề khó nhất trong bài toán xác định bản đồ di truyền là xác định vị trí tương đổi giữa các gen và kiểu gen của cơ thế dị hợp ba cặp gen đem lai phân tích. Sau khi xác định được vị trí tương đối của các gen, ta có thể dễ dàng xác định các khoảng cách và lập bản đồ di truyền cũng như xác định hệ số nhiễu, hệ số trùng hợp. Vì vậy, ở đây em đề xuất hai cách xác định vị trí tương đối mà em cùng học sinh của mình rút ra được trong quá trình làm bài và đọc tài liệu.

a.     Cách 1: Tính trực tiếp tần số trao đổi chéo của hai locus gen: Ta có một trong hai nhận xét:

- Tần số trao đổi chéo giữa hai locus gen nào lớn nhất, thì hai locus đó nằm ở đầu mút. (Nếu chỉ có trao đổi chéo đơn thì tần số trao đổi chéo giữa hai locus đầu mút sẽ bằng tổng tần số trao đổi chéo ở từng cặp locus còn lại).

- Tần số trao đổi chéo của hai locus ở đầu mút khi tính trực tiếp sẽ bằng tổng tần số các giao tử được hình thành do trao đổi chéo đơn. Còn tần số trao đổi chéo ở 2 locus kế tiếp bằng tần số trao đổi chéo đơn tương ứng cộng với tần số trao đổi chéo kép.

Từ 1 trong hai nhận xét trên ta suy ra được vị trí tương đối của các gen.

b.     Cách 2: Nhận thấy:

- Trong phép lai phân tích thể dị hợp 3 cặp gen thì tỉ lệ kiểu hình ở Fb sẽ tạo thành 4 phân lớp với 8 kiểu hình tương ứng với 8 kiểu gen và 8 loại giao tử. Trong đó phân lớp có tỉ lệ cao nhất được hình thành từ giao tử liên kết, phân lớp có tỉ lệ thấp nhất được hình thành do trao đổi chéo kép, hai phân lớp còn lại hình thành do trao đổi chéo đơn.

- Vị trí của hai gen ở hai đầu mút ở giao tử trao đổi chéo kép sẽ giống với ở giao tử liên kết => Từ hai loại  giao tử này ta có thể suy ra được kiểu gen của F1 với vị trí tương đối chính xác của các gen.

3. Bài tập vận dụng: Để dễ hiều, em xin vận dụng những cách vừa đề xuất trên  bài số 1 thầy đã đưa ra ở cuối bài viết của mình:

Cho gen A: đỏ,  a: vàng; B: tròn, b: dẹt; D: ngọt, d: chua.

F₁ dị hợp về cả 3 cặp gen có kiểu hình là cây hoa đỏ, quả tròn và ngọt A-B-D-. Đem cây F₁ lai phân tích đời con F_a thu được kết quả  như sau:

 

Kiểu hình Fa		Số cây		Tổng
A-bbD-		426		850		72,28%
cây hoa vàng, quả tròn và chua		424
cây hoa vàng, quả dẹt và ngọt;		104		212		18,03%
cây hoa đỏ, tròn và chua		108
cây hoa đỏ, quả dẹt và chua		53		87		8,67%
cây hoa vàng, quả tròn và ngọt		49
cây hoa đỏ, quả tròn và ngọt		7		12		1,02%
cây hoa vàng, quả dẹt và chua		5
Tổng		1176		1176		100%

          Xác định khoảng cách giữa các gen trên nhiễm sắc thể?

 

Giải:

-         Bước 1: Nhận thấy tỉ lệ kiểu hình của Fa tạo thành 4 phân lớp với 8 kiểu hình. Đây là phép lai phân tích.

ð Đã xảy ra hiện tượng trao đổi chéo ở cơ thể F1.

-         Bước 2: Chuyển đổi tỉ lệ kiểu hình đầu bài đã cho sang tỉ lệ kiểu gen và tỉ lệ giao tử.

Kiểu hình Fa		Giao tử F1		Loại giao tử		Số cây		Tổng
A-bbD-		AbD		Giao tử liên kết		426		850		72,28%
aaB-dd		aBd		424
aabbD-		abD		Giao tử trao đổi chéo đơn A/b		104		212		18,03%
A-B-dd		ABd		108
A-bbdd		Abd		Giao tử trao đổi chéo đơn b/D		53		87		8,67%
aaB-D-		aBD		49
A-B-D-		ABD		Giao tử trao đổi chéo kép		7		12		1,02%
aabbdd		Abd		5
Tổng						1176		1176		100%

·        Cách 1:

-         Bước 3: Xác định vị trí tương đối của các locus gen:

 Giao tử liên kết là AbD và aBd, giao tử hình thành do trao đổi chéo kép là ABD và abd.

ð Vị trí tương đối của AD và ad trong hai loại giao tử này giống nhau, do đó A và D hai gen ở đầu là hai gen ở đầu mút.

ð Kiểu gen của F1 là AbD/aBd.

-         Bước 4: Xác định khoảng cách giữa các gen trên NST:

Ab = f_A/b = f_đơnA/b+f _{kép thực tế} = 18,03 + 1,02 = 19,05 (cM)

bD = f _b/D = f _{đơn b/D} + f _{kép thực tế} = 8,67 + 1,02 = 9,69 (cM)

AD = f_A/b + f _b/D = f_đơnA/b+ f _{đơn b/D} + f _{kép thực tế} = 19,05 + 9,69 = 28,74 (cM)

Từ đó ta có thể lập được bản đồ gen.

·        Cách 2 :

-         Bước 3 : Tính tần số hoán vị gen với từng cặp hai locus gen. Ta có :

f A/b = 18,03% + 1,02% = 19,05%

f b/D = 8,67% + 1,02% = 9,69%

f A/D = 18,03% + 8,67% = 27,7%

-         Bước 4 : Xác định khoảng cách và vị trí tương đối giữa các gen :

Ta có fA/D là lớn nhất trong ba tần số hoán vị gen xác định được

ð A và D nằm ở hai đầu mút.

ð Ab = 19,05cM,  bD =  9,69cM, AD = Ab + bD = 19,05 + 9,69 = 28,74%

Trên đây là một số suy nghĩ của em. Thực tế em cũng đã vận dụng cho học sinh đôi tuyển của mình làm, thấy các em lĩnh hội một cách khá nhẹ nhàng. Đồng thời các em cũng có thế vận dụng được trên 4 cặp gen. Tuuy nhiên có thể có nhưng sai lầm mà cô trò em chưa nhận ra. Mong nhận được sự góp ý của thầy và các bạn đồng nghiệp. Em cảm ơn thầy.

[Nam Nguyen Thi]

Rất xin lỗi thầy và mọi người vì bài trước em gửi trực tiếp nên bị lội phông, em gửi lại trong file đính kèm.

Vào 06:29:49 UTC+7 Thứ năm, ngày 23 tháng năm năm 2013, nguyentusgd đã viết:

XÂY DỰNG CÔNG THỨC GIẢI BÀI TOÁN HOÁN VỊ  3 CẶP GEN