Cine Quốc Thanh

[Rocki Eibl]

ĐạiHn Dn Quốc,[a] gọi tắt l Hn Quốc,[b] l một quốc gia ở Đng ; cấu thnh nửa pha nam bn đảo Triều Tin v ngăn cch với Cộng ha Dn chủ Nhn dn Triều Tin qua Khu phi qun sự vĩ tuyến 38.[c] Pha ty l biển Hong Hải, pha nam l biển Hoa Đng cn pha đng l biển Nhật Bản.[6]

Bn đảo Triều Tin xuất hiện con người sinh sống từ thời kỳ đồ đ cũ. Nh nước Cổ Triều Tin được ghi nhận trong cc ghi chp của Trung Quốc cổ đại vo đầu thế kỷ thứ 7 trước Cng nguyn. Sau sự thống nhất của Tam Quốc thnh Tn La v Bột Hải vo cuối thế kỷ thứ 7, bn đảo được cai trị bởi cc triều đại Cao Ly, Joseon v Đế quốc Đại Hn. Năm 1910, Đế quốc Nhật Bản sp nhập bn đảo. Sự chiếm đng của Nhật kết thc sau khi đầu hng Đồng Minh trong Thế chiến II, bn đảo sau đ bị chia cắt thnh hai khu vực; pha bắc do Lin X chiếm đng v pha nam do Hoa Kỳ chiếm đng. Sau khi cc cuộc đm phn về ti thống nhất thất bại, khu vực pha nam trở thnh nh nước Đại Hn Dn Quốc vo thng 8 năm 1948 trong khi khu vực pha bắc trở thnh nh nước Cộng ha Dn chủ Nhn dn Triều Tin vo thng sau đ. Năm 1950, với sự hậu thuẫn của Lin X, Bắc Triều Tin pht động chiến tranh xm lược Hn Quốc. Lin Hợp Quốc, lnh đạo bởi Hoa Kỳ, đ can thiệp để hỗ trợ Hn Quốc, trong khi Trung Quốc tham chiến hỗ trợ cho Bắc Triều Tin. Sau khi chiến tranh kết thc vo năm 1953, Hn Quốc tập trung khi phục kinh tế v pht triển nhanh chng. Năm 1987, Phong Tro Dn Chủ Thng 6 đ chấm dứt chế độ độc ti cuối cng.

Hn Quốc ngy nay l một nước cng nghiệp[7] c thu nhập cao.[8] Tuy nhin, bn cạnh đ l những thch thức như sự th địch với Bắc Triều Tin,[9] tỷ lệ sinh thấp[10] v bất bnh đẳng thu nhập lớn.[11]

Từ năm 1392-1897 l thời kỳ của nh Triều Tin v tn gọi "Triều Tin" được dng lm quốc hiệu. Giai đoạn 1897-1910, phong tro Đng Học nổ ra kết hợp với cải cch Gwangmu của vua Cao Tng, bn đảo chuyển sang dng danh xưng "Đế quốc Đại Hn". Giai đoạn 1910-1945, bn đảo l một phần trong lnh thổ Đế quốc Nhật Bản. Sau chia cắt, miền Bắc gọi chnh thể của mnh l "Cộng ho Dn chủ Nhn dn Triều Tin", miền Nam chọn quốc hiệu "Đại Hn Dn Quốc", gọi tắt l "Hn Quốc".[12] Trong đ, chữ "Dn Quốc" được lấy theo quốc hiệu của Trung Hoa Dn Quốc, khi dịch sang cc ngn ngữ phương Ty th cũng tương đương với "Cộng ho Quốc" (nước Cộng ho).

Hn Quốc thường yu cầu cc đơn vị truyền thng cng cơ quan quốc tế khi đề cập tới họ th hạn chế dng "South Korea" m phải sử dụng quốc hiệu "Republic of Korea" hoặc "Korea Republic", nếu gọi ngắn th dng "Korea". Tuy nhin, "South Korea" lại kh phổ biến v được sử dụng để phn biệt với "North Korea" (Cộng ho Dn chủ Nhn dn Triều Tin).

Trước năm 1975 tại Việt Nam, bo ch v truyền thng của Việt Nam Cộng ha (trước đ l Quốc gia Việt Nam) gọi chnh thể ny l "Đại Hn" hoặc "Nam Hn". Sau năm 1975, truyền thng v sch bo của nh nước Việt Nam thống nhất sử dụng tn gọi "Nam Triều Tin".

Ngy 23 thng 3 năm 1994, bằng cng hm số KEV-398 gửi Bộ Ngoại giao Việt Nam, đại sứ qun Hn Quốc đề nghị pha Việt Nam gọi chnh thể của mnh l "Đại Hn Dn Quốc", gọi tắt l "Hn Quốc" (từ "Hn" ở đy khng phải "Lạnh" m c nghĩa l "Lớn"), khng sử dụng cc tn cũ như "Cộng ho Triều Tin" hoặc "Nam Triều Tin" nữa v "Triều Tin" gợi nhắc đến danh xưng của Bắc Triều Tin. Đp lại, Bộ Ngoại giao Việt Nam ra cng văn số 733/ĐBA-NG ngy 21 thng 4 năm 1994 gửi tất cả cc cơ quan bộ, ngnh, tổng cục thng tin, truyền thng cng ủy ban nhn dn cc tỉnh, thnh phố trực thuộc trung ương của Việt Nam yu cầu: "Từ nay gọi chnh thể Nam Triều Tin l "Đại Hn Dn Quốc", gọi tắt l "Hn Quốc", khng dng cc tn gọi Cộng ho Triều Tin, Nam Triều Tin hay Nam Hn nữa".[14] Danh xưng "Nam Triều Tin" hiện nay chỉ cn được truyền thng của pha Cộng ha Dn chủ Nhn dn Triều Tin sử dụng do nước ny khng cng nhận tuyn bố chủ quyền của Hn Quốc.

Nghin cứu khoa học kết hợp với khai quật khảo cổ học cho thấy rằng bn đảo Triều Tin đ c xuất hiện con người sinh sống ngay từ thời đại đồ đ cũ.[15][16][17][18] Di chỉ khảo cổ học đầu tin cng cc địa điểm định cư sớm nhất của con người tại đy trong thời kỳ Jeulmun v thời kỳ Mumun được pht hiện ở pha nam bn đảo.[19][20][21][22]

Lịch sử Triều Tin cổ đại bắt đầu với sự thnh lập của nh nước Cổ Triều Tin bởi Đn Qun vo khoảng năm 2333 TCN; sau đ l giai đoạn tiền Tam Quốc với hng loạt bộ lạc, tiểu quốc nhỏ phn tranh. Chế độ qun chủ của cc quốc gia trn bn đảo c nhiều điểm tương đồng với Trung Quốc khi quyền cai trị thuộc về cc triều đại phong kiến chuyn chế kế tập. Phật gio cng Đạo gio c ảnh hưởng lớn v Nho gio được lấy lm nền tảng tư tưởng gốc rễ. Trong thời kỳ Tam Quốc, dưới triều đại Quảng Khai Thổ Thi Vương của Cao Cu Ly, lnh thổ của ng được mở rộng sau loạt chiến dịch qun sự nhằm chinh phạt cc tiểu quốc thnh cng, hnh thnh nn một quốc gia rộng lớn. Sau Tam Quốc, Nam-Bắc Quốc, hậu Tam Quốc, bn đảo tiếp tục trải qua triều đại Cao Ly, nh Triều Tin v cuối cng l Đế quốc Đại Hn.[23]

Triều Tin được Đồng Minh giải phng trong Thế chiến II. Bất chấp kế hoạch ban đầu về một Triều Tin thống nhất trong Tuyn bố Cairo năm 1943, bn đảo bị chia cắt thnh hai vng tập kết qun sự bởi Lin X v Hoa Kỳ. Lin X chiếm đng miền Bắc cho đến vĩ tuyến 38 trong khi Hoa Kỳ chiếm đng từ đ về pha Nam. Hai siu cường khng thể đạt được đồng thuận về việc p dụng Đồng uỷ trị. Thng 11 năm 1947, Đại Hội đồng Lin Hợp Quốc đề ra giải php nhằm tiến hnh tổng tuyển cử tại Triều Tin dưới sự hỗ trợ của Ủy ban Lin Hợp Quốc. Tuy nhin, cc chnh phủ lm thời của hai miền đ khước từ việc ny. Lin Hợp Quốc tiếp tục đưa ra một giải php khc ku gọi bầu cử tại từng địa phương nhưng trước đ, những hoạt động ring rẽ đầu tin đ được tiến hnh độc lập ngay từ ngy 10 thng 5 năm 1948 ở cc tỉnh pha Nam vĩ tuyến 38, điều ny dẫn tới việc thnh lập nh nước Đại Hn Dn Quốc do L Thừa Vn đứng đầu. Đp lại, miền Bắc cũng tiến hnh tổ chức bầu cử, chnh phủ v nh nước Cộng ha Dn chủ Nhn dn Triều Tin ra đời do Kim Nhật Thnh lnh đạo. Mỗi bn đều tuyn bố mnh l chnh phủ hợp php duy nhất của ton bộ bn đảo. Trong khi Bắc Triều Tin chịu sự ảnh hưởng của thức hệ cộng sản chủ nghĩa v được sự hậu thuẫn từ pha Lin X, Trung Quốc v Khối cc quốc gia x hội chủ nghĩa th Hn Quốc được sự ủng hộ của Hoa Kỳ. Điều ny khiến cho những mu thuẫn giữa hai miền vốn ở trong tnh trạng căng thẳng, nay cng trở nn nghim trọng v gay gắt. Xung đột gia tăng dẫn tới chiến tranh Triều Tin khi qun đội Bắc Triều Tin vượt vĩ tuyến 38, co buộc Hn Quốc vi phạm trước v tổng tấn cng. Hoa Kỳ cng Lin Hợp Quốc tham chiến hỗ trợ Hn Quốc cn hậu thuẫn Cộng ha Dn chủ Nhn dn Triều Tin l Lin X, Trung Quốc v Khối X hội chủ nghĩa. Cuộc chiến ko di tới ngy 27 thng 7 năm 1953 th tạm dừng sau khi cc bn k kết Thoả thuận đnh chiến. Chiến tranh Triều Tin khiến cho hơn 3 triệu người thiệt mạng v hng chục triệu người khc bị ảnh hưởng. Rất nhiều thường dn, binh lnh, qun nhn bị thương tật, một số khc th mất nh cửa hoặc chia la vĩnh viễn người thn trong gia đnh. Cuộc chiến tiu tốn của cc bn số tiền ln tới hơn 30 tỷ đ la Mỹ vo thời điểm những năm 1950-53, tương đương khoảng 325 tỷ theo thời gi ước đon hiện nay.[28]

Sau chiến tranh, Bắc Triều Tin tuyn bố tiếp tục theo đuổi "sự nghiệp thống nhất đất nước" trn cơ sở lập luận "một Triều Tin", khng cng nhận chnh phủ Hn Quốc v chọn con đường thống nhất bằng "Cch mạng X hội chủ nghĩa". Ngược lại, pha Hn Quốc cũng coi chnh phủ của mnh l chnh thể c chủ quyền hợp php duy nhất trn ton bộ bn đảo Triều Tin đồng thời khng cng nhận Bắc Triều Tin. Những quan điểm cứng nhắc, khng nhn nhượng lẫn nhau khiến cho qu trnh ha giải giữa hai bn khng thể thực hiện được cho đến thập nin 1960. Đầu thập nin 1970, quan hệ hai miền dần cải thiện, hai bn chnh thức cng nhận chnh phủ của nhau. Năm 1991, hai nh nước được mời gia nhập Lin Hợp Quốc cng một lc. Hn Quốc l quốc gia đầu tư kinh tế v hoạt động chủ yếu, tch cực nhất trong chiến dịch viện trợ lương thực gp phần gip Bắc Triều Tin vượt qua nạn đi thập nin 1990 thng qua Chương trnh Lương thực Thế giới của Lin Hợp Quốc.

Qu trnh dn chủ ho của Hn Quốc bị thấm đẫm bởi mu, xung đột v bạo lực. L Thừa Vn sau khi nắm quyền lực đ cho thực thi một chnh sch cai trị độc ti, đn p quyết liệt, thẳng tay đối với những người cnh tả, thậm ch cn st hại khng t nhn vật bất đồng chnh kiến. Bn cạnh đ, bộ my quản l đất nước do ng xy dựng bị nạn tham nhũng đục khot, tn ph nặng nề, kinh tế tr trệ, đất nước pht triển chậm chạp. Năm 1960, L Thừa Vn đối mặt ln sng bất bnh cực lớn của người dn. Cuối cng, ng phải rời bỏ nhiệm sở sau cch mạng 19 thng 4, ln my bay chạy sang Honolulu v sống tị nạn tại đy cho tới cuối đời. Hiện nay, dư luận cng giới chuyn gia ở Hn Quốc vẫn đnh gi về L Thừa Vn rất tiu cực.[29]

3a8082e126