Doppler Efekti [BETTER]
Charlot Vitale
Doppler-ilmiön tunnetuimmat muodot ovat akustiikassa havaittu äänen taajuuden muutos äänilähteen, esimerkiksi hälytysajoneuvon, liikkuessa kohti tai poispäin, tähtitieteestä tuttu punasiirtymä sekä poliisin ja säähavainnoitsijoiden käyttämä dopplertutka.
Transdüser (prob) ses dalgalarını vücuda gönderir ve ekoları alır. Bilgisayar aracılığı ile organlardan yansıyan ses dalgaları görüntü haline dönüştürülür. Damarlar içerisinde akan kan hücrelerinden yansıyanlar "Doppler efekti" oluşturur. Bu olay sabit duran bir kişiye yaklaşan ve yanından geçerek ondan uzaklaşan ambulasın sireninin kulağımızda bıraktığı etkiye benzer. Aynı şekilde trandüsere yaklaşan ve uzaklaşan kan hücrelerinden yansıyan ses dalgaları damarların farklı renklere boyanmasına neden olur. Böylece vücutta normalde ters yönde akım içeren atar ve toplar damarlar birbirinden ayırdedilebilir
Nëse burimi i tingullit po lëviz drejt jush, atëherë valët shtypen së bashku dhe gjatësia e valës së tyre shkurtohet në mënyrë efektive, kështu që lartësia e zërit është më e lartë. Në të kundërt, nëse burimi i tingullit po largohet nga ju, atëherë valët shtrihen larg dhe gjatësia e valës së tyre zgjatet - lartësia e zërit është më e ulët.
Kjo është arsyeja pse tingulli i një makine garash, për shembull, shkon nga një fushë e lartë në një fushë të ulët ndërsa afrohet, kalon dhe largohet nga ju. Ju mund ta dëgjoni me lehtësi efektin Doppler në funksion sa herë që një objekt që lëshon zë po lëviz në lidhje me ju - mendoni sirenat e ambulancës, trenat, avionët etj.
Tingulli fillon me volume të ulët dhe të qetë, dhe fillon të rritet në fushë, pastaj gradualisht bie në fushë ajo kalon dhe lëviz poshtë rrugës. Ky ndryshim në fushë është i njohur si efekti Doppler, dhe kjo mund të parapri për të mësuar se kjo është e njëjta dukuri që tregon astronomët për universin në zgjerim.
Avusturyalı bir bilim adamı olan Christian Andreas Doppler, 1842 yılındaki çalışmasıyla dalga frekanslarının, dalga kaynağının hızıyla nasıl değiştiğini net bir şekilde açıklamıştır. Sonraki yıllarda Doppler'in çalışması birçok bilim adamı tarafından test edilmiş ve doğru olduğu gösterilmiştir. Doppler efekti veya Doppler etkisi olarak isimlendirilen bu bilimsel olguyu günlük hayatımızda çokca gözlemliyoruz. Önümüzden hızlıca geçen bir ambulansın siren sesinin inceden kalına dönüşmesi, ses dalgalarındaki Doppler Efektidir. Aslında siren sesinde hiçbir değişiklik yoktur, sürekli sabit bir tonda ses üretilmektedir. Peki neden siren sesi, ambulans sizi geçtiğinde değişir. İşte Doppler Efekti, bu değişimin sebebini açıklar. Aşağıdaki ses dosyalarında, ses dalgalarındaki Doppler efektlerini duyabilirsiniz. Yaklaşma ve uzaklaşma anındaki ses değişimleri net şekilde duyulmaktadır.
Doppler efekti, ses gibi dalga hareketi şeklinde ilerleyen her şeye uygulanabilir. Yani ışıkta da Doppler efektini gözlemlememiz gerekir. Ancak ışıktaki Doppler efektinin insan gözü tarafından algılanması için ışık kaynağının çok yüksek hızda hareket etmesi gerekir (yaklaşık olarak saniyede 5200 km). Bu yüzden günlük hayatımızda ışıktaki Doppler efektini gözlemleyemiyoruz. Fakat özel cihazlar ile bu etki gözlemlenebilir.
1929 yılında Edwin Hubble, özel tasarlanmış teleskobu ile galaksileri incelediğinde, bize çok yakın bir kaç galaksi dışında bütün galaksilerin kırmızı renkte olduğunu gördü. Işık renklerden oluşur. Eğer bir ışık kaynağı yüksek hıza sahipse, ses dalgalarında olduğu gibi cismin ön tarafında yüksek frekanslı renk, arka tarafında ise düşük frekanslı renk gözlenir. Eğer cisim bize yaklaşıyorsa bizler cismin ön tarafındaki yüksek frekanslı rengi, bizden uzaklaşıyorsa arkadaki düşük frekanslı rengi gözlemleriz. Kırmızı, ışık içindeki en düşük frekanslı renk iken, mavi ve mor en yüksek frekanslı renklerdir. Bu yüzden Hubble, Doppler efektine göre çoğu galaksinin bizden ve birbirinden uzaklaştığını bulmuştur.
df19127ead