تحلیل سخنان هاشمی رفسنجانی در گردهمایی سفرا و نمایندگان ایران در خارج از کشور در وزارت امور خارجه

[Amin Bakhtiari]

سخنان هاشمی رفسنجانی در گردهمایی سفرا و نمایندگان ایران در خارج از کشور در وزارت امور خارجه

تمرکز اصلی سخنان هاشمی در این سخنرانی بر دفاع تمام قد از تیم مذاکره کننده هسته­ای و اقدامات آنها بود. وی ابراز داشت که اقدامات تیم مذاکره کننده بر اساس منافع نظام بود. هاشمی تایید برجام را در مجلس نشانه هماهنگی اقدامات تیم مذاکره کننده با منافع نظام دانست و در همین راستا از رییس جمهور و تیمش تشکر کرد. از نظر هاشمی چهره ی ایران پس از برجام در کشورها و همچنین مجامع بین المللی تغییر یافته است. وی ابراز میدارد که جمهوری اسلام به دنبال تعامل سازنده با دنیاست. هاشمی با اشاره به آیات قرآن و روایات تاکید میکند که اسلام دین صلح و برادری است و پیامبر اسلام مظهر رحمت.

در ادامه هاشمی در یک تطبیق تاریخی صلح حدیبیه را با برجام مقایسه میکند. از نظر هاشمی پیامبر اسلام با مشرکان صلح میکنند با وجود آنکه بسیاری بر او خرده میگرفتند. این صلح نهایتا به فتح عظیم مکه منجر میشود.

در مورد سخنان هاشمی چند نکته را باید یادآور شد:

1.       این اولین بار نیست که هاشمی از برجام و تیم مذاکره کننده حمایت میکند. با این حال پس از رسمیت یافتن اجرای برجام با نامه رهبری به رییس جمهور این حمایتها روشن تر شده است. هاشمی با حمایت از سیاستهای دولت در عرصه سیاست خارجی، در واقع نوع تفکر پراگماتیستی خود را به تصویر می­کشد. تفکری که به قول خود هاشمی به دنبال «تعامل سازنده» با جهان است.

2.       وجه خطرناک سخنان هاشمی تجویز سیاسی در حوزه کلان بر مبنای فهم دینی-تاریخی شخصی است. این قیاس تاریخی از سوی هاشمی چند نکته و نتیجه را نشان میدهد:

·        همسو بودن رویکرد وی را با روحانی که برجام را به مانند صلح امام حسن دانسته بود نشان میدهد. رویکردی که دائما بر چهره­ی رحمانی اسلام تاکید دارد.

·        تضاد مشخص و روشن وی را در برابر دیدگاه رهبری-در مشابه سازی دوران تاریخی- نشان می­دهد.

·        اظهارات هاشمی راه را برای تفسیرهای شخصی از تاریخ و دین و رواج یک هرمنوتیک سیاسی-دینی بر مبنای رویکرد پراگماتیستی باز میکند. همان راهی که روشنفکری دینی از سالها پیش آن را آغاز کرده بود و این بار در عرصه سیاست روز به جریان افتاده است.

·        سخنان هاشمی به واسطه آنکه مبتنی بر دین و تاریخ است و نه صرفا ابراز عقیده شخصی، مقبولیت عمومی پیدا میکند و پذیرش آن در حوزه عمومی تسهیل میگردد. این مهم،‌ کار را برای رسانه­­های اصولگرا در مدیریت افکار عمومی دشوار می­سازد.

در ماه­های اخیر، انحراف زاویه سخنان هاشمی با رویکرد رهبری بیش از گذشته در حال عیان شدن است. هر چند فهم منظومه فکری-عملی هاشمی موضوعی پیچیده است اما به نظر می­رسد هاشمی در تلاش است تا در جریان اجرای برجام و به بار نشستن نتایج مثبت حاصل از آن، ‌از برجام به عنوان ابزاری برای رویارویی با رهبری استفاده کند