Nhân chuyện bàn về forged và wrought.
Dan TN
Dân ta vốn thuộc dòng sính chữ , hệ ngữ thì đơn âm mà nghĩa lại đa.
Thế nên các đạo luật bàn mãi sửa hoài mà vẫn chưa đủ. Chuyện tài đình
đến mấy, giỏi khua môi múa mép có khi lại nhẹ thênh và ngược lại
chuyện bé như con thỏ lại có thể bị nâng quan điểm mất mạng như
chơi ...
Tui dạy học mấy mươi năm mới ngộ được cái chân lý là dân ta rất hiếu
học nhưng mà ngại hỏi thế nên cái chuyện gì cũng chỉ đúng 50 và trật
cũng 50.
Nói đến thuật ngữ kỹ thuật / công nghệ thì dân ta cũng cứ 50/50 mà lấn
tới nghĩa là học cái "term" mà quên cái "definition" học cái
"specification" thì rớt mất cái "characteristics" ...
Đến các từ ngữ kỹ thuật / công nghệ thì khoái "Việt hoá" nhưng không
"chuẩn hoá" thế nên mọi sự mới đổ đốn.
Cái chữ "RÈN" mà bạn KHÁNH nêu lên ở đây vốn dỉ là một thuật ngữ gắn
liền với đời sống sản xuất và văn hoá dân tộc nên ngữ nghĩa cũng phong
phú và đậm đà bản sắc.
Có thể viện dẫn "RÈN NGƯỜI" "TRUI RÈN Ý CHÍ" "RÈN LUYỆN" .... rõ ràng
là hổng có nghĩa là phải đập bằng đấm hay trị bằng "thụt dầu" như cái
thằng cha thầy "THỢ RÈN" ở trường chuẩn LÊ QUÍ ĐÔN" đã hiểu và áp
dụng.
Chữ RÈN ở đây mang ý nghĩa và nội dung của sự "NÂNG CAO PHẨM CHẤT
THÔNG QUA CÁC HOẠT ĐỘNG và THÍCH NGHI VỚI THỰC TIỂN".
Lại có một chữ "RÈN" khác nằm trong cụm từ chỉ hoạt động "CHẾ TÁC" hay
nói nôm na là kỹ thuật đó là động từ "RÈN" . Ví dụ rèn đục rèn mả
tấu ... v.v ở đây mang ý nghĩa làm thay đổi hình dạng và công năng của
một vật liệu để đạt mục đích sử dụng ...
Tây nó gọi những người làm ở công việc rèn người là "TEACHER" phát
xuất từ động từ "to teach" từ căn là "TIHTE" có nghĩa là "show ,
declare , warm , persuade" ... Ta gọi nôm na là "THẦY GIÁO" ...
Còn cái việc rèn sắt thép thì tây nó gọi là "FORGE" và người làm công
việc này được xếp cùng nhóm với thợ chế tác kim hoàn và thợ đục đẻo
tạc tương gọi là "SMITH" đen để phân biệt , vậy nên BLACK SMITH có
nghĩa là "THỢ RÈN" khác với "GOLD SMITH" thợ kim hoàn là vậy. Nhớ là
thợ chứ hổng phải thầy.
Đến đây thì có thể hiễu theo qui tắt MOT À MOT là FORGE = RÈN , thế
thì WROUGHT là gì ?
Nếu các bạn tinh ý một chút khi đọc tài liệu thì sẽ thấy các cặp đôi
sau:
CAST STEEL <----> FORGED STEEL
CAST IRON <----> WROUGHT IRON
CAST ALUMINUM <----> WROUGHT ALUMINUM ...
Cái cụm từ "WROUGHT STEEL" tây nó không xếp vào từ vựng vì nó là cụm
từ "THỨ SINH" được dùng lâu ngày thành quen chứ không phải là từ
ENGLISH chính thống.
WROUGHT là quá khứ phân từ của hai từ WORK và WREAK (từ cổ ENGLISH) có
nghĩa là "cause to happen or to occur as a consequence" phát xuất do
từ căn "WRECAN" có nghĩa là "to drive , to punish " ... Thằng cha Thầy
thợ rèn ở LQĐ hiểu theo nghĩa này chăng ?
Lòng vòng như thế để chứng minh rằng nếu "DỊCH" mà dưa theo tự điển
LẠC VIỆT thì rất dễ "LẠC ĐẠN" lắm các bạn ạ.
Túm lại :
FORGED STEEL được dùng khi nói về một đối tượng (mặt bích , ống , chi
tiết) được định hình bằng phương pháp rèn có thể là rèn tự do "open
die" hoặc rèn khuôn "close die". Mục đích là hình dáng & kích thước
(và có thể có cải tiến một phần chất lượng song không phải là đặc
trưng chính của quá trình).
WROUGHT IRON (STEEL) được dùng khi đề cập đến sự cải tiến chất lượng
của đối tượng . Quá trình gia công thường là đúc định hình sau đó đem
rèn khuôn để chỉnh hình và nâng cao chất lượng.
Ý nghĩa thực tiển là các chi tiết FORGED sẽ có hình dạng và thành phần
cấu trúc "CHUẨN" hơn các chi tiết WROUGHT do vậy chổ nào mà dùng
WROUGHT thì phải kiểm tra sản phẩm kỹ hơn để phòng ngừa các chi tiết
cung cấp bởi các nhà sản xuất dỏm hoặc hàng lụi mua ở các công ty phế
liệu TÀU. Do là rèn cải tiến nên giám sát qui trình không kỹ thì rất
dễ thành cải lùi thôi mà.
Nhân đây cũng mạn dàm sang mấy cái MẶT BÍCH và dân giám sát nhà mình
đọc xong rồi bỏ chứ đừng có LẬT TẨY NHÀ THẦU nhé . Kẻo CHÚNG BỂ NỒI
CƠM CÒN MÌNH BỂ GÁO DỪA.
Trong một hệ thống đường ống thì nguy cơ thường tập trung ở mấy cái
BÍCH vì nó có sự can thiệp khó kiểm soát được của con người ; còn cái
ống thì phần lớn do máy móc làm chứ không phải do con người vấn như vê
thuốc nên độ rủi ro thấp hơn...
ASME / API / PED ... điều rất coi trọng mấy cái bích do vậy mà SPEC.
rất rõ ràng TOLERENCE rất khe khắc còn về mặt xuất xứ cội nguồn thì
phải MINH BẠCH cụ thể để không có cơ sở đổ thừa cho trời mưa dầm hay
nắng gắt. Các bạn có thấy là mấy cái Bích phải có số serial không ?
còn ống thì chỉ cần Heat number hoặc cùng lắm batch / lot number là
đủ.
Các nhà thầu ở ta đến nay vớ bẩm và lụm tiền ngon ơ nhờ cái việc phù
phép mấy cái bích này. Bích ANSI thì giá bèo lắm cũng mươi đô còn bích
cân ký thì giá nào cũng có ...Tui biết thế vì có mấy anh bạn chuyên
cắt và gia công bích cung cấp cho các nhà thầu tay nào tay nấy giàu
nứt vách vì cứ mua thép tàu phế liệu về khoanh cắt và mông má thế là
rác lại biến thành tiền...
Nói thế chẳng khác nào chê tây nó ngu , chủ đầu tư dốt và giám sát ta
mù ư ...?
Thật ra đây là cái lỗ hổng bự tổ chảng trong qui trình giám sát ... mà
tây nó có chịu dạy cho ta đâu . Cứ thữ làm hàng xuất sang nước nó thì
khắc biết, trong hồ sơ vật tư mà hổng có hợp đồng mua bích do nhà cung
cấp có đăng ký hẳn hòi thì chỉ có nước đem bán ve chai thôi.... Còn đồ
xài trong nước nó đâu có care , bùm thì tiền cũng đã trao lại thêm
việc cho tụi nó mà còn chết thì ta chết chứ tây đâu có trầy vi tróc
vẩy miếng nào đâu ? Thế đó, các nhà tiêu chuẩn , đăng kiểm , giám sát
của ta thì đâu có rãnh để mà nghiên cứu ...
Tui cũng muốn làm bích để bán lắm nhưng ngặt một nổi tui mà bán là có
đứa mét tui làm hàng giả ngay tấp lự .Vì cái chiếu nhậu này đâu có
dành cho dân bò trỏng (chưa có số má)...
Thế nên bây giờ phải chạy lo "số" cho "má nó" đã....
Kiếu.
Dan TN
Dao Dung
Nghe bác dạy mà sáng mắt, sáng lòng.
Nhưng cuối cùng thì bác phải đặt tên cho bà con, cô bác có cái mà gọi
chớ, hổng lẽ cứ xướng đại sắt "rốt" và thép "phốt" sao đừng?
2009/11/26 Dan TN <trann...@gmail.com>:
Dan TN
Thì tớ đã nói rồi
Forged steel : Thép rèn định hình
Wrought steel : Thép rèn cải tiến chất lượng
Vấn đề chỉ quan trong khi nắm ngữ nghĩa để dịch , Thí dụ spec. viết
thế này
.... gears shall be made from wrought steel ... thì phải hiểu là các
bánh răng được chế tạo bằng thép đã qua rèn cải tiến ...
còn .... gears shall be made from forged steel ... thì phải hiểu là
bánh răng thép được chế tạo bằng bằng phương pháp rèn (khuôn) ...
Nói vậy đã cụ thể chưa.
Còn đối với gang / và kim loại màu thì dùng cast iron / wrought iron :
gang đúc / gang rèn hoặc cast alu. / wrought alu .... chứ dùng dùng
cast / forged iron hoặc dùng cast / forge alu....Lý do là tui chưa
thấy tây nó viết như vậy.
Cái chuyện này cũng giống như gọi mèo mun / gà quạ / ngựa ô thôi. đâu
có còn nào trắng nếu gọi sai đâu.
Túm lại
Ta thì chỉ một chữ rèn
muốn cao chí khí trui rèn mới hay
còn như rèn đục rèn cày
thì phải năng đập năng mài mới nên.
tây thì hai chữ phân minh
gia công thì forge cho hình chỉnh chu
còn như nguyên liệu chưa ưu
thì wrought nó trước để bù cơ tinh (tính)
Nói vậy được chưa ?
Kính
Dan TN
On 26 Tháng Mười Một, 15:53, Dao Dung <daoduyd...@gmail.com> wrote:
> Hi hi,
> Nghe bác dạy mà sáng mắt, sáng lòng.
> Nhưng cuối cùng thì bác phải đặt tên cho bà con, cô bác có cái mà gọi
> chớ, hổng lẽ cứ xướng đại sắt "rốt" và thép "phốt" sao đừng?
>
> 2009/11/26 Dan TN <tranngoc...@gmail.com>:
Mai Hoang Khanh
sợ chửi ... ngu nên ko dám hỏi, hehe.
Bác 3D sao mà khách sáo quá, cũng tại vì hồi còn đi học đọc sách thì
ít mà đá banh thì nhiều nên mới ra nỗi thiếu thốn chữ nghĩa, giờ phải
đi chôm của người ta để biến thành của mình thui mà. Còn cái vụ ở quán
Cây Đa hay Thanh Đa gì đó thì hậu xinh em xin hưởng ứng cả 2 tay với 2
chân luôn.
Kính,
Dao Dung
Em không dám lạm bàn chuyện ngữ nghĩa, nhưng để đặt tên, sao không gọi
con mèo là con mèo như nó vốn thế, cụ thể, Forged Steel ta gọi nó là
thép RÈN, trong khi Wrought Iron thì ta kêu là sắt LUYỆN, vừa ngắn
ngủn (bác không thích váy ngắn thì tùy), vừa cân đối chân dài như câu
đối các cụ nhà nho, dzậy được không hả bác?
Chớ đọc có cái từ cải tiến là em dễ bị dị ứng lắm, ngày xửa ở ngoải
này người ta hay có phong trào cải tiến cải lùi lắm bác ƠI....
2009/11/27 Mai Hoang Khanh <khanhm...@gmail.com>:
Dan TN
Bác dùng chữ "thép luyện" hoặc "gang luyện" thì tạm ổn (dù có hơi mơ
hồ một chút) chứ "sắt luyện" thì hỏng về mặt lý luận ... Bởi mấy thứ
đó nó thực sự là thép hợp kim ổn định định bằng ferro mangan và silic
có thể có một tí Nikel & Crom để tăng cường tính đúc , độ dai và chống
ăn mòn hóa học , nên gọi là sắt luyện thì không ổn tí nào. Vì lẽ đã là
sắt thì dù ông đập nó te tua có bắt nó "thụt dầu" một trăm cái thì cấu
trúc cũng hổng có thay đổi tí tẹo nào hết, ngoài việc tăng biến cứng
do xô lệch mạng và sự xô lệch này cũng không bền vững do không có các
cấu trúc ngoại lai (carbide) để ngăn cản sự hồi phục. Vậy thì đập làm
gì cho mỏi tay hả ?
Khái niệm wrought ... chỉ vật liệu đã trải qua một quá trình tinh
luyện bằng áp lực để tạo thớ hoặc phân tán pearlite theo hướng có ưu
thế về cơ tính ... sắt (hổng có carbon) thì làm sao có cấu trúc
pearlite ? ....
Dài dòng như thế chỉ vì Dân hổng ưa gọi IRON là sắt cũng như bác dị
ứng khi dùng từ CẢI TIẾN (đúng ra là CẢI THIỆN) vậy.
Thực tế thì cái định nghĩa mới quan trọng chứ cái thuật ngữ thì ở xứ
mình ... chuyện đó dài lắm ... Mình gọi HÀN XÌ , HÀN DÂY , HÀN ARGON ,
NDT ... mãi rồi nó cũng thành CHUẨN ĐẤY THÔI ... Thế nên, WROUGHT IRON
vẫn là "RÓT AI RÂN" dù cho ta gọi nó là cái gì đi nữa.
Nhân nói đến đây lại nhớ chuyện xứ người . Ở xứ kim chi và mấy anh
samurai kể cả mấy anh TÀU , dân academic bên đó vẫn phiên âm theo kiểu
"CÔNG MÔN ĐẢ LẢO PHỤ" để dạy về công nghệ đó ông ạ.
Tui hổng khoái chút nào cái chuyện cố gọi cái WC thành cái NHÀ XÍ để
có một chút tự hào bản sắc cả.
Mình có thể xóa mù chữ bằng phương pháp " bình dân học vụ" , song ,
để xóa mù công nghệ thì phải cầu thị, du nhập để nâng tầm lên cho bằng
người chứ không thể "anh có thì tui cũng có " được.
Buồn lắm khi các vị "tự hào" là công nghiệp đóng tàu ta đã vượt Trung
Quốc và Hàn Quốc vì mình có nhiều shipyard và nhiều đơn đặt hàng
hơn ... Đến lúc nào đó rồi ta cũng sẽ "ngộ nhận" rằng kỹ nghệ hàn và
kỹ nghệ NDT đã xứng tầm tiên phong vì đã xuất khẩu kỹ thuật viên NDT
và xuất khẩu thợ hàn ra khắp năm châu bốn bể.
Hai chữ CÔNG NGHỆ nói thì trơn tru nhưng mấy ai hiễu được nội dung và
ý nghĩa ?
Kính.
On 27 Tháng Mười Một, 17:32, Dao Dung <daoduyd...@gmail.com> wrote:
> Kính chào bác 3DAAN và bà con cô bác,
> Em không dám lạm bàn chuyện ngữ nghĩa, nhưng để đặt tên, sao không gọi
> con mèo là con mèo như nó vốn thế, cụ thể, Forged Steel ta gọi nó là
> thép RÈN, trong khi Wrought Iron thì ta kêu là sắt LUYỆN, vừa ngắn
> ngủn (bác không thích váy ngắn thì tùy), vừa cân đối chân dài như câu
> đối các cụ nhà nho, dzậy được không hả bác?
> Chớ đọc có cái từ cải tiến là em dễ bị dị ứng lắm, ngày xửa ở ngoải
> này người ta hay có phong trào cải tiến cải lùi lắm bác ƠI....
>
> 2009/11/27 Mai Hoang Khanh <khanhmai2...@gmail.com>:
> ...
>
> đọc thêm »- Ẩn nội dung trích dẫn -
>
> - Hiển thị văn bản được để trong dấu trích dẫn -
Dao Dung
gang luyện bác nhé?
Nghe bác thiệt sướng trong lòng, dù sao vưỡn cứ xin bác bỏ đi chữ
"tinh", cho nó ngắn (mát), vả lại gang thì có cấu trúc chắc thô
(coarse) nên dùng từ "tinh" (kiểu đường trắng Biên Hòa) sợ làm em nó
tự mãn thì gay cho dân giám sát bác nhỉ? Hi hi
2009/11/27 Dan TN <trann...@gmail.com>: