Re: Liken Xəstəliyi
Jahed Stetter
Doktorinfo.az xəbər verir ki, nadirən dırnaqlar və qıl kklərinə də yerləşdiyi grlr. İnfeksiya xəstəliyi olmadığından yoluxucu xsusiyyəti olmaz. Hər yaşda ortaya ıxa bilir, ancaq əksər zaman 30 ilə 60 yaş arasındakı şəxslərdə grlr.
Liken planus, dəridə 3-5 mm llərində, ox sayda parlaq və qabarıq lezyon yaranması ilə xarakterizə edilir. Dəridəki kiik qabartılar birləşərək daha byklərini yarada bilir. Liken planus, vcudda əksər zaman simetrik bir formada olur. Nadirən də olsa vcudun sadəcə məyyən nahiyəsinə yerləşə bilər. Liken planus vagina iində daha dərin sahələrə təsir edərək vaginitə də səbəb ola bilir.
Bilinən xsusi malicəsi yoxdur. Malicənin təməl məqsədi simptomları azaltmaq və dəri lezyonlarının yaxşılaşmasını srətləndirir. Malicədə əsas məqsəd simptomları azaltmaq, dəri səpgilərinin yaxşılaşmasını srətləndirməkdir. Liken planus hər xəstədə vcudun fərqli nahiyələrinə yerləşə bilər. Bu səbəbdən xəstəliyin malicə protokolu dəyişkənlik gstərir. Likten planus adətən bir neə il davam edən uzun mddətli xəstəlikdir. Ağız lezyonları daha ağır formada və uzun mddət davam edə bilər. Xəstəlik bir xərəng forması olmasa da malicənin mddəti vacibdir. Malicədə istifadə edilən dərman və sullar mxtəlifdir.
Lichen Planus səbəbi məlum olmayan immunal patogenetik tərəfi ağır basan dəri və selikli qişanın yanğılı xəstəliyidir. Yasəmən rəngində başı dz qaşıntılı halqa formasında dynvari inkişaf edir və stndə dantel formasında bir qat olur. Dynlər bir neə dənə vaya xeyli ox ola bilər. Xəstələrin 30 faizində ağız selikli qişasında bir ağ grnr və lezyonlar genital blgədə də peyda olur. Mikropapullar və hipertrofik fprmaları vardır. Bəzən salı dəri tutulması keəlləşməyə səbəb ola bilər. Dırnaqlar da tutula bilər. Hipestolojik olaraq epdermisin baza təbəqəsində zədə vardır. Civatte sicimləri və Subepidermisteband formasında ortaya ıxan lenfosit ilə histiosit yığılması grnr. Avtoimmun bir xəstəlik olduğu təxmin edilir. Topikalkortikostrereoidlər ilə malicə qaşınmaya kmək edə bilər amma xəstəlik z-znə də dzələ bilər.
Liken Planus Nedir
Lichen Planus dəridə əmələ gələn bir xəstəlik nvdr. Xəstəliyin əmələ gəlməsinin psixolojik olduğu dşnlr və dəqiq səbəbi bilinmir. İnsan bədənində i dəridə (ağız, qırtlaq və qida borusu) kişi və qadınlarda cinsi orqanlarının ətrafında, əl və ayaqda tez-tez əmələ gəlir. Xəstəlik z ilə bir yerdə qara ciyərdə də problem yaradır. Qadın xəstələrin kişilərdən daha ox olduğu bilinir və 30-50 yaş arasındakı insanlarda olma nisbəti daha ox olur.
Dəridə qaşıntı ilə başlayaraq getdikcə qabaran, daha sonra bənvşəyi rəng alan ləkələrlə başlayan Lichen Planus ağızın iində ağ rəngdə, balaca və oxlu olur. Xəstələnən adamdan ancaq ox qaşınma şikayəti alınır. Qaşıntıdan başqa xəstəliyin ilk mərhələsində başqa problem olmur. Ayaq və qollarda inkişaf edən licjen planusda ləkələrin rəngi qəhvəyi cə qara ola bilər.
Malicəyə başlamaq n dəqiq diaqnoz lazımdır. Əksərən həkimlər ilkin mayinə ilə diaqnoz qoyurlar. Əgər fərqli bir şey varsa ləkədən nmunə alınaraq mikroskopun altında mayinə edilir.
Ağız iində ağırlaşan bu xəstəlik bəzi hallarda xərəng yarada bilər. Normal gedişatında 2 il sonra dəridə he bir ləkə qalmayacaq formada dzəlir.
Təbii bitkilərdən hazırlanmış biolojik kremlər ilə malicə ən ox istifadə edilən və ən yaxşı nəticəsi olan malicə metodudur. İfrat qaşınma olduqda sakitləşdirici təsiri olan kremlərdən də istifadə edilə bilər və ağız ii lichen planusda kortizonlu dərmanlardan istifadə edilməktədir.
AXOX bir sıra səbəblər zndən baş verə bilər, lakin siqaret əkmə bu səbəblərin arasında ən tez-tez rast gəlinənidir. AXOX-un yaranmasına, həminin ətraf mhit faktorları səbəb ola bilər. Məsələn, iş yerində məyyən tozların, kimyəvi maddələrin təsirinə məruz qalma, havanın irklənməsi xəstəliyin yaranmasında rol oynaya bilər. Bu xəstəlik btn siqaret əkən şəxslərdə yaranmır və eyni zamanda elə hallar olur ki, xəstəlik siqaret əkməyən insanlarda da baş verir. Bu vəziyyətlərin səbəbləri hələ də aydınlaşdırılmamışdır. İrsi faktorun da AXOX-un yaranmasında məyyən rolu vardır.
Ttn asılılığı şəkərli diabet, arterial hipertenziya və hiperlipidemiya kimi vəziyyətlərlə mqayisə olunan bir haldır və belə pasiyentlərin məsləhətə, dəstəklənməyə və mvafiq farmakoterapiyaya ehtiyacı vardır.
Peşə faktorlarının təsiri nəticəsində əmələ gəlmiş bir ox respirator xəstəliklərin inkişaf etməsini, inhalyasiya olunan hissəciklərin və ya qazların trətdiyi zərərin qarşısının alınmasına ynəldilmiş tədbirlər vasitəsilə azaltmaq və ya nəzarət altında saxlamaq olar. Aşağıdakıdakı peşə sahələrində alışan insanlarda AXOX yaranma riski artmış olur:
Peşə faktorları ilə trənən AXOX-u inhalyasiya olunan hissəciklər və ya qazların zərərli təsirini azaltmağa ynəldilmiş tədbirləri həyata keirməklə azaltmaq və ya nəzarətdə saxlamaq olar.
Diaqnozu təsdiqləmək n spirometriya adlanan tənəffs testi aparılmalıdır. Spirometriya hava axını srətinin məhdudlaşmasının llməsidir. Bu test vasitəsilə tənəffs yollarının keiriciliyi yoxlanılır.[2]
Siqaret əkən şəxslərdə malicənin birinci və ən vacib addımı siqaret əkməyin dayandırılmasıdır. Dərman preparatları adətən bronxların genişlənməsi (bronxodilatatorlar qrupu), tənəffs yollarının şişkinliyinin azaldılması (steroidlər kimi iltihab əleyhinə dərman vasitələri) və / və ya infeksiyaların malicəsi (antibiotiklər) n istifadə olunur.
Bəzi hallarda ağciyərlər zərində cərrahi əməliyyat da aparıla bilər. Ağciyərlərin reabilitasiyası proqramları da həyata keirilə bilər. Bu proqramlar vasitəsilə tənəffs ətinləşməsi olan btn xəstələrin maarifləndirilməsi aparılır və onlar mtəxəssis nəzarəti altında fiziki hərəkətlər yerinə yetirirlər. Xronik sznn mənası prosesin mr boyu davam etməsini gstərir. Əlamətlərin vaxtaşırı yaxşılaşmasına baxmayaraq, ağciyərlərdə proses davam edir. Siqaret əkməyin dayandırılması, dərmanların mtəmadi qəbul olunması və reabilitasiya proqramları əlamətlərin ynglləşməsinə qulluq edir. Baxmayaraq ki, təngnəfəslik və yorğunluq hissi tamamilə keib getmir, pasiyentlər vəziyyətlərini nəzarət altında saxlaya və məhsuldar həyat yaşaya bilirlər.
Baş dərimizdə təxminən 100 min ədəd sa teli vardır. Daramaqdan və yumaqdan asılı olaraq gnlk 100-150 ədəd sa telini itiririk. Sa tklməsi genetikadan, qidalanmadan, hormonlardan,stress və bunlar kimi bir ox səbəbdən yarana bilər. Belə ki, adətən sa tklməsi 2 ay davam edir və dayanır. Əgər bu mddət uzanırsa başqa problemlərin xəbərisi ola bilər.
Hər sa telinin məyyən yaşama mddəti vardır. Hər sa teli ortalama 4-6 il yaşayır, sonra istirahət edir və daha sonra tklr. Saların bu formada tklməsi normaldır və gnlk 50-100 ədəd tklməsi normal hesab edilir. Əgər bu say artırsa, yuylarkən ələ gələn sa miqdarı artıbsa ya da yuyub quruladıqdan sonra əllə əkərkən hər dəfə 3-5 sa teli gəlirsə bu vəziyəti ciddiyə almaq lazımdır. Sa tklməsi bir ox səbəbdən ola bilər.
Sa tklməsi kişilərdə və qadınlarda fərqli səbəblərdən meydana gələ bilər. Kişilərdə rast gəlinən sa tklməsi adətən genetik olan və 50% dən oxunda kişi hormonlarına həssas olan sa tklməsidir. Erkən yaşda başlayan malicə ilə saların tam tklmə mddəti uzadıla bilər.
Bu tip sa tklmələrinə qadınlarda da rast gəlinə bilər. Ailədə genetik sa tklməsi olan qadınlarda xsusi ilə gənclərdə qidalanma, hormonal disbalans və stress səbəbindən sa tklmələrinə rast gəlinə bilər.
Dəri və digər daxili xəstəliklər də sa tklməsinə səbəb ola bilər. Dəri səbəbindən rast gəlinən sa tklmələrinin əsas səbəbi adətən dəridə olan xəstəliklər səbəbindən sa dərisinin zədələnməsidir. Ekzema, sızanaq, liken xəstəliyi, həddindən artıq yağlı dəri, gbələk kimi xəstəliklər də sa tklməsinin artıran səbəblərdir. Bu tklmələrin malicəsi altda yatan səbəblərin malicəsi ilə mmkndr.
Bildiyimiz kimi sa canlı bir orqandır və onun da qidalanması lazımdır. Tarazlı və dzgn qidalanmamaq, uzun mddətli ac qalmaq, tək nv qidalanma və karbohidratla zəngin qidalanma salara təsir edərək onların tklməsinə səbəb ola bilər. Malicəsi qidalanmanı dzəldərək mmkndr.
Qidalanma problemi olmamasına baxmayaraq sa n vacib olan vitamin və mineralların qanda əksik olması saı tkən başqa bir səbəbdir. B12,D vitamini, fol turşusu, Biotin, Sink, Dəmir kimi vitamin və minerallar orqanizmdə azdırsa sa dzgn qidalanmır və tklr. Bu elementlərin azlığı zamanı mtləq ixtisası zrə həkimə yaxınlaşmaq lazımdır.
Əgər şəxsdə hormonal problemlər varsa, aybaşı gecikmələri ya da dzənsizliyi, tklənmənin artması, həddindən ox sızanaq, əki almada srətlənmə kimi əlamətlər varsa bunlara sa tklməsi də qoşulubsa bu zaman hormonal sa tklməsindən shbət gedə bilər. Bu zaman da tsiklin məyyən vaxtlarında hormonal analizlər verilərək dermatoloqa yaxınlaşmaq lazımdır.
Bəzi daxili xəstəliklər-qalxanabənzər vəzi xəstəlikləri və ya bu xəstəliklər n istifadə olunan dərmanlar, revmatizmal xəstəliklər, istifadə olunan hormanlar, arıqlama həbləri, byrəkst vəzi xəstəlikləri, insulinrezistentliyi,diabet, doğum kontrol dərmanları və bəzən də onların istifadəsinin dayandırılması saların tklmə səbəbləri arasındadır.
d3342ee215