30,000 sene sonra hayata dönen çiçek
Davut YARALI
Bilim ve Teknik – Mart 2012 / Haberler / Özlem Kılıç Ekici
Buz devri olarak bilinen devirde dünyamızın kuzey bölgelerindeki soğuk ve çorak topraklarda mamutlar, tüylü gergedanlar ve uzun boynuzlu yabani öküzler hüküm sürüyordu.
Mamut bozkırı olarak bilinen bu ekosistem, yaklaşık 13,000 sene evvel yok olup gitti ve günümüzde bu ekosisteme eşdeğer özellikte bir başka ekosistem yok.
Ancak bilim insanları günümüzden yaklaşık 30,000 sene evvel yer sincapları tarafından toprak altına gömülen ve üzeri buz tabakası ile kaplanarak sürekli donuk halde meyveleri ve tohumları korunan, o devire ait bir bitkiyi tekrar hayata döndürmeyi başardı.
Bundan önce bulunan en eski bitki tohumu 2,000 sene evvleline ait bir anka palmiyesine aitti. Bu yeni çalışma ile bu rekor kat be kat kırılmış oldu.
Sibirya’nın kuzey doğusunda bulunan Kolyma Nehri kıyılarındaki kazı alanında yaklaşık 70 kadar fosilleşmiş sincap yuvası keşfedildi. Bazı yuvalarda soğuk ve kuru ortamda bozulmadan korunan yüzlerce hatta binlerce meyve ve tohum vardı. Uzmanlar bu fosil yuvalardan buldukları kamış, karabuğday benzeri ot, ayı üzümü bitkisi ve bir otsu bitki olan Silena stenophylla tohumlarını yeşertmeye çalıştı. Tohumları çimlendirmeyi başardılar, ama bitkiler fideye dönüşemeden öldü.
Daha sonra Rusya Bilim Akademisi’nden bir grup uzman farklı bir yol denedi. Silena stenophylla tohumlarının plasentaları (bitki tohumunu etrafındaki zarfa bağlayan kısım) ayıklanıp şeker, vitamin ve çeşitli büyüme elementleri içeren besi ortamında çimlendirildi ve kökler ve sürgünler elde edildi. Saksılara dikilen fideler yaklaşık 2 sene sonra çiçek verdi. Eski çağlardan kalan bu yabani çiçeklerin polenleri birbirleri ile döllendirildiğinde birkaç ay içinde kendi sağlıklı, canlı tohumlarını ve meyvelerini verdiler.
Bu bitkinin günümüzde yaşayan türleri ile tarih öncesi kardeşleri karşılaştırıldığında birbirlerinden çok az farklı oldukları görülüyor. Mesela aynı coğrafi bölgeden olmalarına rağmen eski zamanlardan kalanların kökleri günümüzde yaşayanlarınkinden biraz daha yavaş gelişiyor, biraz daha dallı budaklı oluyorlar ve çiçek taç yaprakları da biraz daha geniş oluyor. Bu bitkilerin 31,800 sene aradan sonra keşfedilmesi ve yeniden hayata döndürülmesi, uzmanları bir hayli heyecanlandırmış.
Sibirya, Alaska ve Yukon bölgelerinde toprak altında keşfedilmeyi bekleyen daha nice hazinelerin olduğunu vurgulayan uzmanlar, çalışmalarına devam edeceklerini söylüyor.
Kimbilir belki de önümüzdeki yıllarda komşularımıza göstereceğimiz tarih öncesinden kalma çiçekler süsleyecek bahçelerimizi.
Hazırlayanlar : merakediyorum grubu üyeleri merake...@googlegroups.com
Kaynak : Bilim ve Teknik -TÜBİTAK / Mart 2012 sayısından alınmıştır.
--