moral rights = ธรรมสิทธิ์ ?

[Arthit Suriyawongkul]

เท่าที่ผมเข้าใจ ใน CC รุ่นต่อไป จะมีพูดถึงการตีความ moral rights
อย่างชัดเจนขึ้นด้วย
ซึ่งที่ผ่านมา ในซีซีไทยนี้ เรายังไม่ได้ตกลงว่า จะเรียกมันอย่างไรในภาษาไทย

เมื่อวานมาร์คก็ถามมาเรื่องนี้มาพอดี ว่า moral rights จะแปลว่าอะไรดี
ผมเลยลองค้น ๆ เน็ตดู พบว่ามีคนใช้ว่า "ธรรมสิทธิ์"
และอธิบายไว้ที่
http://topicstock.pantip.com/writer/topicstock/W3737901/W3737901.html

ลองค้นเน็ตดู ก็พบใช้ในเอกสารทางกฎหมาย/ในบริบทกฎหมายอยู่
(แต่ยังไม่แน่ใจว่าแพร่หลายแค่ไหน)

http://www.google.co.th/search?q=%E0%B8%98%E0%B8%A3%E0%B8%A3%E0%B8%A1%E0%B8%AA%E0%B8%B4%E0%B8%97%E0%B8%98%E0%B8%B4%E0%B9%8C+moral+rights

เช่นใน

ระเบียบการและเงื่อนไขการประกวดมิสไทยแลนด์เวิลด์
(การโอนสิทธิของนักแสดง ลิขสิทธิ์ และสิทธิข้างเคียง (Related Rights)
หรือธรรมสิทธิ์ (Moral Rights)...)

วารสารกฎหมายสุโขทัยธรรมาธิราช 13,2(ธ.ค. 2544),69-79
(ธรรมสิทธิ์ในงานอันมีลิขสิทธิ์ / วัส ติงสมิตร)

ลิขสิทธิ์ยุคเทคโนโลยีดิจิทัล มาตรการทางเทคโนโลยี
(กรุงเบอร์นกำหนดให้คุ้มครองธรรมสิทธิ์(moral rights) ในข้อ 6
ทวิ(Article 6. bis) ...)

เครือข่ายองค์กรภาคประชาชน ทรัพย์สินทางปัญญาและนวัตกรรมไทย ชุมชน ...
(1 สิทธิ์ทางเศรษฐกิจ (economic rights). 2 สิทธิ์ทางศีลธรรมหรือ
ธรรมสิทธิ์ (moral rights)...)

ส่วนตัวเห็นว่า ตรงตัวดี
moral ธรรม, rights สิทธิ์ -- moral rights ธรรมสิทธิ์
อีกทั้งยังกระชับ และลักษณะการสร้างคำ ก็ล้อกับ copyright ลิขสิทธิ์

จึงอยากขอความเห็นและอภิปรายกันครับ

ขอบคุณครับ
อาท

--
:: "เอกราช ปลอดภัย เศรษฐกิจ
:: เสมอภาค เสรีภาพ การศึกษา"
:: -- หลัก 6 ประการของคณะราษฎร
:: http://tinyurl.com/34klvq

[athip jittarerk]

อืมตรงนี้ผมกลับไม่ค่อยเห็นด้วยเท่าใดนักที่จะแปลว่า ธรรมสิทธิ์

ผมเข้าใจว่า Audience ของโครงการทั้งหมดคือ คนไทยในวงกว้าง (จริงๆ ให้ตรงกว่านั้นก็คือชนชั้นกลางไทย)

ผมว่าคนพวกนี้มีนิสัยชอบอ่านอะไรตรงตัว

คำว่า ธรรมสิทธิ์ ถ้าอ่านตรงตัวไปด้วย Sense ของชนชั้นกลางไทยปกติ ผมคิดว่ามันจะแปลไปในทำนองที่ว่า สิทธิ์ที่มาจากธรรม ซึ่ง "ธรรม" ใน Sense ของคนไทยทั่วๆ ไปก็จะแปลประมาณว่า "ความดี" ที่มี Sense แบบ Buddhism

ซึ่งนี่คงละเรื่องกับ Moral Right เลย

จะว่าไปคำว่า Moral Right มันก็ไม่ค่อยตรงกับเนื้อหาเหมือนกัน ตอนแรกผมอ่านดูก็งง

ในที่นี้ผมคิดว่าถ้าจะสื่อสารกับคนในวงกว้างแปลคำว่า Moral Right ว่า "สิทธิ์โดยชอบธรรม" น่าจะตรงกับตัวเนื้อหาของคำมากกว่า

หรือถ้าคิดว่าคำมันไม่สละสลวยผมเสนอว่าให้แปลว่า "ชอบธรรมสิทธิ์"

ถึงแม้มันฟังดูแปร่งๆ แต่ถ้าอ่านตรงตัวแล้วความหมายมันไม่เพี้ยนครับ (ปัญหาคนอ่านไปแล้วตีความหมายเพี้ยนไปผมไม่ขอยกตัวอย่างนะครับ มีตัวอย่างมากมายคำวิชาการจำนวนมากถูกคนทั่วไปนำมาใช้ด้วยความหมายตรงตัว จนเวลาพูดกับคนทั่วไปต้องเลี่ยงไปใช้คำอื่น สำหรับผมนี่แทบจะเรียกได้ว่าความหมายของคำนั้นสูญไปใน Public ตลอดกาลครับ - กล่าวคือ เราไม่สามารถใช้คำเหล่านี้ใน Public ได้ในความหมายดั้งเดิมโดยไม่มี Remarks)

ไม่รู้นะครับนี่คือความเห็นผม

อธิป aka FxxkNoEvil

2008/4/4 Arthit Suriyawongkul <art...@gmail.com>:

[PH]

คำว่า "Moral Right" ที่แล้วมา มีนักวิชาการบางคนแปลว่า "ธรรมสิทธิ์"
แต่การแปลนั้น เป็นความเห็นส่วนตัวของเขา
หลังๆมานี้ ในเอกสารวิชาการด้านกฎหมาย ก็มีการนำคำแปลนี้ ไปใช้มากขึ้น

เนื่องจากไม่มีการบัญญัติคำว่า "Moral Right" ไว้ในกฎหมายลิขสิทธิ์ของไทย
การใช้คำแปลของคำนี้ จึงยังไม่ยุติ ไม่แน่นอน หลายคนก็นิยมใช้ คำภาษาอังกฤษไปพลางก่อน

คำว่า "Moral" โดยศัพท์ แปลว่า [ADJ]   ตามศีลธรรมหรือตามจริยธรรม,
เกี่ยวกับศีลธรรมหรือเกี่ยวกับความรู้สึกผิดชอบชั่วดี,
ตามหลักจริยธรรมหรือตามหลักธรรมที่เป็นข้อประพฤตปฏิบัติ.
Syn: ethical; high-mined; upright
ดังนั้น การแปลคำว่า  "Moral " ในคำ "Moral Right" ว่า ธรรม จึงไม่ถูกต้องและไม่ตรงนัก

เพราะคำว่า "ธรรม" ตามความเข้าใจทั่วไปของคนไทย มีความหมายกว้างกว่า คำว่า  "Moral "มาก
พูดอีกแบบ คือ คำว่า "ธรรม" นอกจากได้รวมเอาความหมายของคำว่า "Moral " ไว้ด้วยแล้ว
ยังมีความหมายรวมถึง อริยสัจ 4 ข้อ ความถูกต้อง ความชอบธรรม
ความจริง (truth) กฎของความจริง (law of truth)  ฯลฯ
     
เมื่อพิจารณาจากความหมายและการใช้คำแล้วผมเสนอว่า
ควรใช้คำแปลว่า จริยสิทธิ์ น่าจะถูกและตรงกว่าคำว่า ธรรมสิทธิ์


PH

เมื่อ 4/5/08, athip jittarerk <ath...@gmail.com> เขียนว่า:

[Sarinee Achavanuntakul]

เห็นด้วยกับคุณ PH ค่ะ :)

2008/4/5 PH <phic...@gmail.com>:

[Arthit Suriyawongkul]

ผมก็ไม่แม่นเรื่อง ธรรม ศีล จริยะ ว่ามันต่างกันยังไงครับ

แต่เห็นด้วยกับ fxxknoevil เรื่องคำว่า ธรรม ในความเข้าใจของคนทั่วไป
มันติดไปทาง พุทธธรรม
(ซึ่งมาร์คได้บอกผมเรื่องนี้ตั้งแต่ต้นแล้ว)

ทั้งคำ moral right เอง ผมก็ไม่แน่ใจว่าความหมายมันคลุมถึงแค่ไหน

แต่กรณีคำว่า "สิทธิ์โดยชอบธรรม" ผมว่ามันกว้างเกินไป
และจะทำให้เกิดความกำกวมแน่ครับ
เพราะผมคิดว่า ลิขสิทธิ์ ก็เป็น สิทธิ์โดยชอบธรรม เช่นกัน
อันนี้เป็นปัญหาเรื่องความหมาย

และการผูกคำในลักษณะวลี (phrase-like word) แบบนี้
อาจก่อให้เกิดความสับสนเวลาใช้ได้ด้วย
คือเวลาเขียนว่า "สิทธิ์โดยชอบธรรม" นี้
ไม่รู้ว่าจะหมายถึง [สิทธิ์โดยชอบธรรม] (หนึ่งคำ)
หรือ [[สิทธิ์][โดย][ชอบธรรม]] ("ชอบธรรม" ขยาย "สิทธิ์" เป็นหนึ่งวลี)
ทั้งจะมีปัญหาในรูปประโยคลักษณะ
"เขามีxโดยชอบธรรม"
- เขามีสิทธิ์โดยชอบธรรมโดยชอบธรรม
ปัญหาลักษณะนี้ ทำให้หากเลี่ยงได้นักภาษาศาสตร์ก็มักจะเลี่ยง
การผูกคำที่มีลักษณะคล้ายวลีครับ

ถ้าไม่ใช่ ธรรมสิทธิ์ จะเป็นคำอะไร ?

fxxknoevil เสนอ ชอบธรรมสิทธิ์
(อันนี้แปร่ง ๆ จริง ๆ เพราะเอาคำที่ไม่ใช่บาลี/สันสกฤตมาสมาส (ธรรม
เป็น, แต่ ชอบธรรม ไม่ใช่)
-- อันนี้เป็นข้อสังเกต ผมไม่ได้สนใจกฎข้อนี้)

PH เสนอ จริยสิทธิ์
(Sarinee สนับสนุน)

ผมลองดูความหมายในเรื่อง การประพฤติปฏิบัติ
ขอเสนอคำว่า "พฤติสิทธิ์" ด้วย คิดว่าชัดเจนในความหมายดังกล่าว

แต่อยากได้ความรู้จากคุณ PH เรื่อง moral right เพิ่มเติม
ก่อนตัดสินใจครับ

อาท

[athip jittarerk]

อืม ตรงนี้ขอถามเล็กน้อยแบบคนไม่ค่อยมีความรู้นะครับ

 

คือ คำว่า Moral Right ในที่นี้เราต้องการจะใช้มันในฐานะที่ต่างจาก Right อะไรบ้าง?

 

ตรงนี้ผมยังไม่เคลียร์ ซึ่งจริงๆ ควรจะเคลียร์ก่อนเสนอคำแปล เพราะ ถ้าความหมายมันไปทับซ้อนกับสิ่งที่ต้องการจะให้ต่างในชุด Concept ผมว่าก็ควรจะเลี่ยงหาคำอื่นครับ ในขณะเดียวกันคำที่ความต่างเป็นประเด็นในชุด Concept อื่นๆ แต่ในที่นี้ไม่เป็นประเด็น ก็อาจจะแปลรวบความหมายก็ได้ครับ (เช่น ในทางปรัชญาตะวันตก Moral กับ Ethic นั้นเป็นสิ่งที่แตกต่างกันโดยชัดเจน แต่ในชุดคอนเซ็ปต์ทางกฏหมายมันอาจไม่เป็นประเด็น นอกจากนี้ในชุดความคิดของคนไทยโดยทั่วๆ ไปก็ไม่สามารถแยกสองสิ่งนี้ออกจากกัน ดังนั้น Moral Right จึงเป็น Ethical Right ได้อย่างไม่แตกต่างกันในที่นี้ ซึ่งนี่คือเหตุผลที่ผมไม่แย้งการแปล Moral Right ว่า จริยสิทธ์ในบริบทของกฏหมายไทย)

 

อธิป

2008/4/6 Arthit Suriyawongkul <art...@gmail.com>: