[Bình luận] BẢN CHẤT CỦA ĐĨ - Tác giả: Hai Mặt

[高老馆主● Cao lão quán chủ]

Cao lão quán chủ lang thang trên net, vô tình tìm thấy một cuốn tiểu thuyết, thấy cũng ngồ ngộ nên tìm đủ bộ về đọc.  Đập vào mắt là nhan đề^(*) ngồ ngộ, rất ư là triết lý (“Bản chất của đĩ”) và một tiêu đề^(*) của chương đầu tiên cũng ngồ ngộ không kém (“Mười nghìn đi không em?!” – với dấu “?” đi trước dấu “!” đó nghen). Đúng chữ ngồ ngộ nên muốn đăng lên diễn đàn để mọi người cùng đọc qua và bình luận cho vui. Ý kiến riêng của Quán chủ sau khi đọc hết cuốn tiểu thuyết này thì cũng ngồ ngộ như bản thân cuốn sách vậy, cũng không biết là có đúng hay không, nên mong mọi người góp ý thêm.

Tác giả dùng ngôi thứ nhất cho nhân vật chính, nên câu chuyện được thể hiện như là một cuốn tự truyện hay đại loại như vậy. Đỉnh cao của ngôi thứ nhất cho nhân vật chính mà Quán chủ từng hâm mộ là Rémi trong “ Sans famille – Không gia đình” của văn hào Hector Malot, vì vậy cho nên Quán chủ cho rằng cách hành văn của tự truyện này khá là lủng củng, giật cục, dù đã có sự cố gắng dàn xếp mạch truyện theo thứ tự thời gian một cách hợp lý. Có thể thấy sự dày đặc của các sự kiện trong một khoản thời gian nào đó, rồi kế đó là sự hời hợt, tĩnh lặng của bối cảnh và của cả các nhân vật nữa trong một khoảng thời gian tiếp theo, và cứ lặp lại, lặp lại. Tính không liên tục và liền lạc của yếu tố thời gian trong cuốn sách này thực sự làm cho người đọc (chính là bổn Quán chủ) đôi khi bị hụt hẫn tâm lý hoặc cảm xúc thông qua những khoảng thăng – trầm này, chính nó làm cho sức hấp dẫn ban đầu của mạch truyện bị giảm sút đáng kể khi đọc dần về cuối truyện.

Bối cảnh mở đầu của câu chuyện diễn ra tại Đà Lạt, thật thơ mộng, nhưng tác giả đã biến khung cảnh này thành trần tục và đậm nét trác táng (theo đúng nghĩa của từ này). Bối cảnh chính của toàn bộ câu chuyện lại là Sài Gòn những năm đầu thiên niên kỷ mới (Quán chủ nhận biết được thông qua tên các vũ trường, quán xá trong câu chuyện, vì nhà Quán chủ đối diện Monaco, Quán chủ đãi đám cưới của mình ở chính nhà hàng Đêm Màu Hồng), nhưng với cách nhìn và miêu tả nơi đây như là thiên đường của ăn chơi và tội ác (có lẽ có chút xíu sự cường điệu giống như phim ảnh Hongkong mô tả xứ sở này trong những tác phẩm ở thập niên 1990). Tác giả miêu tả các cuộc ăn chơi, đánh đấm rất dài dòng và chi tiết, tuyệt đối hơn hẳn chuỗi tình tiết mà ngôi thứ nhất trong câu chuyện tham gia Mùa hè xanh, mà thậm chí các hoạt động của ngôi thứ nhất trong chiến dịch đó cũng qua loa, chiếu lệ (giống như là đem những câu chuyện kể, những công bố trên truyền thông của những người đã từng tham gia hoạt động này làm nền cho những biến tấu của mình trong câu chuyện).

Chi tiết mà Quán chủ cho là đắt giá nhất trong toàn bộ mạch truyện là cảm xúc từ các nhân vật khi về thăm căn tiệm tạp hóa nhỏ của bà ngoại ở Gò Vấp của nhân vật Nhi Cây Trâm, nhưng thật buồn khi cố tả thực lại thể hiện sự bất hợp lý về không gian ở đây. Khoảng thời gian được tác giả chọn làm bối cảnh thì không gian ở vùng Cây Trâm tuyệt đối vắng vẻ, có nơi còn là ruộng lúa, đồng cỏ để chăn thả bò (Quán chủ từng có biết bao nhiêu lần đi đá banh ở khu Cây Trâm, Cây Sộp, Đạt Đức, Thuận Kiều, Quang Trung,… vào khoảng thời gian đó nên biết rất rõ), bất hợp lý là tác giả miêu tả nơi này với đường xá, xe cộ, dân cư, hàng xóm như thời điểm sau năm 2007 vậy. Còn nữa, thời điểm đó điện thoại di động, laptop  –  nhất là Iphone và Ipad hay Macbook  – chưa được phổ biến lắm, còn Facebook cũng như xe Innova thì chưa được ra đời.

Về diễn biến tâm lý của các tuyến nhân vật, có lẽ bắt nguồn từ giấc mơ hay lý tưởng nào đó của tác giả mà toàn bộ nhân vật trong câu chuyện đều có riêng một tính cách rất rõ ràng như tên gọi của mình, với những thay đổi và biến động rất phù hợp với từng tình huống cụ thể trong truyện, chân thật một cách rất “tiểu thuyết”. Yêu rồi giận, giận rồi lại yêu một cách dễ dàng; không được yêu sẽ thành thù ghét, hãm hại, rồi phải nhận hậu quả; giang hồ thì sẽ lạnh lùng, anh hùng, nhưng cũng biết yêu thương hết lòng, rất chung thủy và rất dịu dàng (dịu dàng một cách rất giang hồ - nhưng “sến” lắm). Tác giả cũng đã cố để miêu tả Ngôi thứ nhất không phải là một anh chàng đẹp trai nhưng lại rất quyến rũ (có ít nhất 3 cô nàng xinh đẹp yêu say đắm anh chàng này trong toàn bộ câu chuyện), rất yếu đuối nhưng lại khá anh hùng (khi yếu đuối thì cứ như một em trai mới tập tò bước vào đại học, tách khỏi gia đình, xa cha mẹ; khi anh hùng thì lao vào cuộc chiến như một kẻ tử vì đạo) nhưng hoàn toàn thất bại. Tất cả dường như là đang mô tả một ước mơ chung của hầu hết các cậu bé tuổi mới lớn, đó là muốn có hết thảy mọi thứ: sự mê mẫn của các cô gái, sự thỏa mãn các đam mê xác thịt, sự kính nể từ các bạn bè hay các tay chơi khác, sự thành công trong đường học vấn, nói chung là về một thiên đường có sẵn. Rất buồn cười! Quán chủ nhìn thấy rõ nó qua cái kết happy ending đầy hư cấu và gượng ép của câu chuyện.

Nếu là tự truyện, đem những lời tự sự của mình thông qua câu chuyện (có thể là chuyện có thật) nhằm mục đích thay đổi cái nhìn về một nghề mà xã hội phỉ báng, về những con người làm nghề đó với những nguyên nhân đáng thương, hay mục tiêu sống đáng trân trọng của họ, thì tác giả đã thất bại. Đành rằng tình yêu luôn cao quý, ai cũng có quyền yêu, được yêu và hy sinh cho tình yêu của mình, nhưng sẽ có rất nhiều cách để tác giả có thể truyền tải điều đó (Hãy đọc Trà Hoa Nữ –  La Dame aux camellias, của Đại văn hào Alexandre Dumas “Garçon”), nhưng văn phong của tác giả và cách hành văn nhắm vào quá nhiều tiểu tiết không đáng có, không nên có đã làm cho một câu chuyện tình đẹp trở thành một dạng best select 18+ một cách quá đáng tiếc.

Sẽ hay hơn và cuốn hút hơn nếu giá trị nhân văn được khai thác tốt trong câu chuyện tình đẹp như tiểu thuyết của hai nhân vật chính. Và sẽ có sự thuyết phục hơn nếu tác giả tập trung vào giải quyết mối mâu thuẫn giữa thành kiến gia đình, định kiến xã hội đối với người đang hoặc đã làm cái nghề mà xã hội phỉ báng, bằng tình yêu của họ, bằng hy sinh cũng như quyết tâm thoát khỏi số phận của họ, chứ không phải cố giải quyết mọi tình huống để có được happy ending (dù là hoang đường), thì đây sẽ là một quyển sách xứng đáng lên trang nhất của Cao gia thư quán rồi.

Lời thật mất lòng, mong mọi người và cả tác giả Hai Mặt – nếu có đọc được những dòng bình luận này – cũng xin hãy thông cảm và lượng thứ.

Cao lão quán chủ.

/// Mời các bạn đọc tác phẩm trong file đính kèm ///

**************************************************

^(*)       Nhan đề, tựa đề và tiêu đề là ba khái niệm ngôn ngữ thường dùng khi tạo lập một văn bản, một tác phẩm (thuộc các thể loại, viết về các lĩnh vực của đời sống); hoặc khi giới thiệu một văn bản, một tác phẩm nào đó. Nhiều người không hiểu đúng các khái niệm này, nên thường dùng sai.

1- Nhan đề: Còn gọi là đầu đề, là tên, là cái "tít" (title - tiếng Anh, titre - tiếng Pháp) chung của một văn bản, một tác phẩm. Nó như gương mặt của một con người; nó là cái nổi bật nhất để phân biệt tác phẩm này với tác phẩm khác.

Nhan đề (đầu đề) thường do người viết đặt ra - như người bố, người mẹ đặt tên cho đứa con của mình; nhưng cũng có khi do người khác (cán bộ biên tập) đặt hộ, hoặc đổi tên đi cho hay, cho phù hợp với chủ đề của tác phẩm. Có những bài nói, bài viết không có nhan đề, nhưng khi đăng báo, toà soạn phải đặt tên cho. Vì thế, ở phía dưới có ghi chú: Nhan đề (tên bài, đầu đề) do toà soạn đặt.

Đặt được một nhan đề cho một văn bản, một tác phẩm sao cho đúng, cho hay, cho độc đáo - không phải dễ. Nhan đề phải khái quát ở mức cao về nội dung tư tưởng của văn bản, của tác phẩm; phải nói cô đọng được cái "thần", cái "hồn" của tác phẩm.

Nhan đề như thế mới hay và bản thân nó đã có sức thu hút người đọc, người xem. Nhiều nhà báo, nhà văn (và các tác giả khác) đã phải trăn trở, hoặc phải thay đổi nhiều lần cho một cái tên tác phẩm của mình.

Thế nhưng, trên báo chí của ta bây giờ lại có những nhan đề, những cái "tít" dễ dãi, giật gân; hoặc nhan đề quá lớn, quá rộng, mà nội dung lại quá hẹp. Chẳng hạn, các nhan đề: "Có một ông (bà) X như thế", "Có một doanh nghiệp như thế", "Cô gái vàng thể thao Việt Nam", "Giọng hát không có đối thủ" v.v... Đặt nhan đề kiểu này, phần lớn là các bài viết về thể thao, nghệ thuật.

Trên một tờ báo có bài viết nhan đề: "L.V.L sáng cả màn bạc" (tôi viết tắt tên diễn viên - Đ.N.Đ). Nghe tên bài, thấy ghê gớm quá! Hoá ra, diễn viên này vốn là một vũ công, mới đóng một vai trong phim, mà đâu đã nổi đình nổi đám gì mà lăngxê đến mức như vậy!

Đọc các nhan đề loại này, những người có trí tuệ và thận trọng thường bỏ qua các bài viết ấy và hiểu ngay ra cái "tầm" và cái "tâm" (!) của người viết - sau khi thở dài ngao ngán mà than rằng: Tác giả này không biết dùng tiếng Việt, không đảm bảo sự trong sáng của tiếng Việt!

2 - Tựa đề: Còn gọi là đề tựa hay lời tựa, là những lời - thường là của tác giả - viết dưới nhan đề (đầu đề), để giới thiệu, hoặc để nói điều cần thiết, hệ trọng của một văn bản, một tác phẩm.

Tựa đề (lời tựa) có thể tương đối dài, ở đầu một cuốn sách, là để giới thiệu cuốn sách đó. Ví dụ: "Tựa đề cho tác phẩm X". Nhưng, nhiều khi tựa đề chỉ là một, hai dòng ngắn gọn, nói lên chủ đích của tác giả, hoặc cảm hứng khởi nguồn cho tác phẩm của mình.

Như vậy, tựa đề hoàn toàn không phải là nhan đề. Ấy thế mà, nhiều người dẫn chương trình trên Đài Truyền hình VN và các đài địa phương, nhiều ca sĩ cứ nói trơn tuột: "Bài hát có tựa đề..." để nêu tên ca khúc. Một số MC khả ái của VTV phạm sai lầm này nhiều nhất, nghe rất chối tai và làm giảm thiện cảm của công chúng!

Có ông đạo diễn nọ cũng... rưng rưng cảm động mà rằng: "Tôi được giao làm bộ phim có tựa đề...". Đáng tiếc, nhiều nhà báo, nhà văn cũng dùng tựa đề để nói tên của một tác phẩm! Chán quá chừng!

3 - Tiêu đề: Là cái nhan đề nhỏ, là tên của một chương mục trong chỉnh thể tác phẩm, hoặc tên một phần của văn bản. Những văn bản dài, các tiểu thuyết hoặc phóng sự, v.v... thường có các tiêu đề, để tách các phần, các chương, hoặc các ý lớn, làm cho bố cục của tác phẩm trở nên rành mạch và người đọc dễ tiếp nhận. Dưới mỗi tiêu đề là một vài đoạn văn, tạo thành một bộ phận của tác phẩm, có ý nghĩa tương đối độc lập.

Các tiêu đề thường được đánh dấu: I, II, III,..., hoặc A, B, C,... Ví dụ: Tác phẩm "Sửa đổi lối làm việc" (nhan đề) của Chủ tịch Hồ Chí Minh (NXB Chính trị quốc gia và NXB Trẻ, in năm 1999), gồm có 6 tiêu đề: I - Phê bình và sửa chữa; II - Mấy điều kinh nghiệm: III - Tư cách và đạo đức cách mạng; IV - Vấn đề cán bộ; V - Cách lãnh đạo; VI - Chống thói ba hoa.

Phân biệt rạch ròi và dùng cho đúng các khái niệm nhan đề, tựa đề và tiêu đề là góp phần giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt.