Jevanđelje Po Jovanu

[Recaredo Latreche]

Jevanđeljepo Jovanu (grč. Κατὰ Ἰωάννην εὐαγγέλιον), četvrto je jevanđelje Novog zaveta. Napisano je oko 100. godine, i po vremenu pisanja je poslednje kanonsko jevanđelje.[1]

Jevanđelje po Jovanu oslikava onovremeni sukob ranog hrišćanstva i judaizma. [4] U vreme njegovog nastanka, hrišćani se još uvek nisu smatrali zasebnom religijom, već pokretom unutar judaizma.[5] Fariseji se predstavljaju na negativan način, jer nisu vernici, dok su Jevreji prikazani kako se opredeljuju za i protiv hrišćanstva.[2]

Jevanđelje po Jovanu jednom trećinom je posvećeno poslednjim satima života Isusa Hrista. Naglasak je na duhovnoj strani Hristovog života. Isusovi govori su dugački i u njima mnogo govori o sebi.[2] Isus božanskog Oca prikazuje kao onog ko donosi svetlost slepima, radost tužnima, a život mrtvima. Učenike uvodi u život koji je već večan jer nikada neće prestati.[2]

Prema nekim istraživačima Jovanovo jevanđelje sadrži i elemente nekih drugih tradicija,[2] a većina se slaže da je nastalo u fazama, ali ne kasnije od kraja prvog veka. Tom shvatanju doprinose njegovi precizni nazivi raznih delova tadašnjeg Jerusalima, na aramejskom jeziku (vidi u daljem tekstu: istoričnost). Ovo jevanđelje je izvorno nastalo u Efesu na starom grčkom jeziku, a do nas dolazi putem najpre rukopisa na papirusu, a kasnije putem prepisivanja u hrišćanskim kodeksima.[8] Pitanje opšte prihvaćenosti jevanđeoskog kanona (koji uključuje i Jovana) već u antici razrešava Irinej (c. 202 n.e.), jedan od najranijih crkvenih otaca citirajući sva četiri jevanđelja.[9]

Prema tradiciji autor je Sveti Jovan Jevanđelist, Isusov učenik. Bio je blizak Svetom Petru i obojica potiču iz Galileje, s Galilejskog jezera. Samim tim, Jovan je bio i jedan od Isusovih najbližih učenika. Staro predanje iz II veka pripisuje ovo delo Jovanu Zebedejevu, bratu Jakova starijeg, a nova istraživanja se sprovode u smeru pronalaženja nekog drugog, s tim da to ne bude prezviter Jovan, iz Efesa, niti Jovan esen iz jerusalimske esenske zajednice koji je ugostio Isusa i postao mu verni učenik. Jedna od bitnih stvari u jevanđelju je dualizam svetlost-tama, koji je prisutan i u kumranskom učenju. Autor dobro poznaje i gnostičke elemente i služi se njima. Koristi se i apokalipsom. On, dakle, dobro poznaje jevrejski i paganski svet da bi što bolje i jasnije saopštavao radosnu vest, da je Isus Hrist Sin Božji i jedini put do večnog života.[11]

Danas se svi slažu da Jovanovo jevanđelje nije napisano u Egiptu, već u Maloj Aziji. Ako je Jovanovo jevanđelje sredinom II veka već kolalo u dalekom Egiptu, onda je ono moralo biti napisano mnogo ranije, najkasnije između 100. i 110. godine. Ovaj datum nije daleko od tradicionalnog mišljenja da je četvrto jevanđelje objavljeno krajem I veka, oko 90. godine. Braun, koji četvrto jevanđelje vidi kao delo dva čoveka, jevanđelista koji ga je sastavio i redaktora koji je dodao 21. poglavlje i još neke delove, smatra da je jevanđelje napisano oko 90. a da je dobilo svoj današnji oblik ne kasnije od 110. godine.

Najverovatnije mesto nastanka četvrtog jevanđelja jeste Efes. Sa time se slaže i tradicija. Tako Irenej Lionski kaže: Nakon toga Jovan, Gospodinov učenik, onaj koji je naslonio glavu na Isusove grudi, objavio je Jevanđelje dok se nalazio u Efesu azijskomu.

Proslov započinje rečenicom: U početku bješe *Logos (Riječ), i Logos bješe u Boga, i Logos bješe Bog (Jn 1, 1). To podseća na sedam dana stvaranja kojima počinje svet i stvaranje. Već sam proslov želi naglasiti da Riječ koja je jedno s Bogom, dolazi u ovaj svet sa ciljem da se obnovi ono što je već stvoreno i da započne doba novog stvaranja, obnove u Isusu. Po toj Riječi, tj. po Isusu Hristu počinje novo stvaranje, božanski svet koji ulazi u stvarnost na zemlji. Nakon proslova slede poglavlja u kojima su opisani jevrejski praznici na kojima je Isus prisutan. Jovan opisuje mnoga čudesa koja tada Isus čini. Upravo kroz to Jovan želi otkriti ko je Isus. Spominju se tri Pashe (2, 13; 6, 4; 11, 55; 12, 1; 13, 1), praznik Građenje sjenica (7, 2) i Posveta Hrama (10, 22), a uz ove glavne praznike spominju se i drugi manji. Kroz praznike Isus objavljuje svoju tajnu. Prva Pasha (2, 13, 19-21) kada Isus čisti hram i objavljuje da je njegovo telo pravi novi i istinski hram. U vreme praznika Pedesetnice opisano je kako Isus leči i pokazuje svoju mesijansku ulogu. Druga Pasha važna je jer se tada Isus proglašuje hlebom života, a na praznik Sjenica, tj. praznik svetla i vode, Isus sebe naziva živom vodom(7, 37-38) i pravim svjetlom (8, 12). Na praznik Posvete Hrama (10, 22) Isus se objavio kao onaj koga je Otac posvetio (10, 36), kao Dobri pastir. U vreme treće pashe objavljuje se kao nova Pasha po žrtvi krsta i uskrsnuća. Red praznika ovom jevanđelju daje ritam i izgled mesijanskog proglasa. Između svih tih praznika, najvažnija je Pasha. Prve dve Pashe usmeruju i nagoveštavaju poslednju, treću Pashu, u kojoj se stvara novi hram i liturgija, koje će zameniti jevrejske praznike, a to je Hristova pashalna žrtva, hrišćanska pasha.[12]

3a8082e126