Trung Tâm Tiếng Anh Zim

[Aila Gilb]

Ccdạng tiếng Trung Quốc khc nhau thường được người bản ngữ coi l cc phương ngữ của cng một ngn ngữ. Tuy nhin, do khng c tnh thng hiểu lẫn nhau (mutual intelligibility), chng được nhiều nh ngn ngữ học coi l cc ngn ngữ ring biệt trong cng một họ ngn ngữ, giống như kiểu nhm ngn ngữ Rman.[a] Ngnh nghin cứu về mối quan hệ lịch sử giữa cc thứ tiếng Trung Quốc vẫn cn kh non trẻ. Hiện tại, hầu hết cc phn loại đều xếp từ 7 đến 13 nhm khu vực chnh dựa trn sự pht triển ngữ m từ tiếng Hn trung cổ, trong đ ngn ngữ được ni nhiều nhất cho đến nay l tiếng Quan Thoại (với khoảng 800 triệu người ni, tương đương 66%), tiếp theo l nhnh Mn (75 triệu, v dụ tiếng Mn Nam), nhnh Ng (74 triệu, v dụ tiếng Thượng Hải), v nhnh Quảng Đng (68 triệu, v dụ tiếng Quảng Chu).[3] Cc nhnh ny khng thể thng hiểu lẫn nhau, v nhiều phn nhm của chng khng thể hiểu được cc tiếng khc trong cng một nhnh (v dụ: Mn Nam). Tuy nhin, c những khu vực chuyển tiếp nơi cc ngn ngữ từ cc nhnh khc nhau chia sẻ đủ đặc điểm để c một số sự thng hiểu hạn chế, bao gồm tiếng Tn Tương với Quan thoại Ty Nam, tiếng Tuyn Chu với Quan thoại Hạ Giang, tiếng Tấn với Quan thoại Trung Nguyn v một số phương ngữ của tiếng Khch Gia với tiếng Cm (mặc d khng thể thng hiểu tiếng Khch Gia chnh thống). Tất cả cc phương ngữ tiếng Trung Quốc đều c thanh điệu v phần lớn l ngn ngữ đơn lập.

Tiếng Trung Quốc l một phần của ngữ hệ Hn-Tạng, cng với tiếng Miến, tiếng Tạng v nhiều ngn ngữ khc phn bố khắp Himalaya v cc vng ln cận.[4]D mối quan hệ giữa cc ngn ngữ trong ngữ hệ ny đ được đề xuất từ thế kỷ XIX v nay được chấp nhận rộng ri, việc phục nguyn tiếng Hn-Tạng nguyn thủy khi so với tiếng Ấn-u nguyn thủy th km hon chỉnh hơn nhiều.Những kh khăn trong phục nguyn bao gồm sự đa dạng nội tại của hệ, sự thiếu vắng biến tố ở nhiều ngn ngữ, v ảnh hưởng của sự tiếp xc ngn ngữ.Hơn nữa, nhiều ngn ngữ nhỏ c mặt ở vng ni kh tiếp cận, v thường cũng ở khu vực bin giới nhạy cảm.[5] Thiếu sự phục nguyn chắc chắn của tiếng Hn-Tạng nguyn thủy, cấu trc thượng tầng của ngữ hệ hiện nay vẫn cn bỏ ngỏ.[6] Ngữ hệ Hn-Tạng thường được tạm chia lm hai ngữ tộc: Hn v Tạng-Miến.[7]

Những di tch chữ Hn cổ nhất c nin đại từ thời nh Thương (khoảng 1250 TCN). Những đặc điểm ngữ m của tiếng Hn thượng cổ c thể được ti dựng dựa trn cch gieo vần trong những bi thơ cổ. Thiết Vận, một từ điển vần, cho ta biết những nt khc biệt giữa tiếng Hn miền bắc v nam đương thời. Trong thời kỳ Nam-Bắc triều, tiếng Hn trung cổ trải qua nhiều sự biến đổi m vị v chia tch thnh nhiều phn chi. Triều đnh nh Minh v thời đầu nh Thanh sau đ đ sử dụng một dạng ngn ngữ chung gọi l "Quan thoại". Hn ngữ tiu chuẩn được tiếp nhận vo thập kỷ 1930, ngy nay được coi l ngn ngữ chnh ở cả Trung Quốc đại lục v Đi Loan.

Cc biến thể của tiếng Trung Quốc thường được người bản ngữ coi như những "phương ngn" của một ngn ngữ duy nhất, song cc nh ngn ngữ học đều cho rằng tiếng Trung Quốc với mức độ đa dạng đa dạng ngang với một ngữ tộc.[b]Sự đa dạng của tiếng Trung Quốc c thể được so snh với ngữ tộc Rman, thậm ch cn đa dạng hơn. C từ 7 đến 13 phn chi tiếng Trung Quốc chnh (ty theo phn loại), trong đ phn chi quan thoại c số lượng người ni đng nhất (khoảng 960 triệu, v dụ tiếng Quan thoại Ty Nam), theo sau l Ng (xấp xỉ 80 triệu, v dụ tiếng Thượng Hải), rồi Mn (trn 70 triệu, v dụ tiếng Mn Nam) v Quảng Đng (cn gọi l Việt) (trn 60 triệu, v dụ tiếng Quảng Chu), v.v... Cc phn chi trn đều khng thng hiểu lẫn nhau, v thậm ch những nhm phương ngữ trong phn chi Mn cũng khng thng hiểu lẫn nhau. Tuy vậy, c trường hợp như tiếng Tương v một số phương ngữ Quan thoại Ty Nam c thể hiểu nhau ở một mức độ no đ. Mọi phn chi tiếng Trung Quốc đều c thanh điệu v l ngn ngữ đơn lập phn tch tnh. Hn ngữ tiu chuẩn (phổ thng thoại/quốc ngữ/Hoa ngữ) l dạng chuẩn ha tiếng Trung Quốc ni, dựa trn cch pht m của tiếng Bắc Kinh thuộc phn chi Quan thoại. Đy l ngn ngữ chnh thức của Cộng ha Nhn dn Trung Hoa v Trung Hoa Dn Quốc (Đi Loan), v l một trong bốn ngn ngữ chnh thức của Singapore. Hn ngữ tiu chuẩn cũng l một trong su ngn ngữ của Lin Hợp Quốc. Hn ngữ tiu chuẩn l cầu nối giữa cc "phương ngn" khng thể thng hiểu lẫn nhau.

Jerry Norman ước tnh rằng c hng trăm biến thể tiếng Trung khng thng hiểu lẫn nhau.[8] Một số biến thể c thể được xem như những dy phương ngữ, tức những nơi gần nhau th c thể hiểu tiếng ni của nhau, nhưng cng xa nhau th khc biệt cng lớn.[9] Ni chung, miền nam Trung Quốc lắm đồi ni th độ đa dạng về "phương ngn" hơn hẳn vng bnh nguyn Hoa Bắc. C những khu vực ở Nam Trung Quốc m người ni phương ngữ của một thnh phố lớn cũng chỉ hiểu "sơ sơ" tiếng ni của vng ln cận. V dụ, Quảng Chu cch Ng Chu120 dặm (190 km) đường sng, nhưng dạng tiếng Quảng Đng ở Quảng Chu lại giống với của Ng Chu hơn giống của Đi Sơn, d Đi Sơn chỉ cch Quảng Chu 60 dặm (95 km).[10] C những nơi ở Phc Kiến m tiếng ni của một huyện (hay thậm ch một lng) khng thể thng hiểu với của huyện (hay lng) kế bn.[11]

Cho đến tận nửa cuối thế kỷ XX, người nhập cư gốc Hoa ở Đng Nam v Bắc Mỹ chủ yếu đến từ vng duyn hải đng nam, nơi cc phương ngn Mn, Khch Gia v Quảng Chu hiện diện.[12] Đa số người Bắc Mỹ gốc Hoa c gốc tch ở Đi Sơn v c tổ tin ni phương ngữ ny.[13]

Một số biến thể tiếng Trung Quốc chưa được phn loại, v dụ phương ngữ Đam Chu (ở Đam Chu, Hải Nam), tiếng Nga Hương (ty Hồ Nam) v tiếng Thiều Chu (bắc Quảng Đng).[19]

Tiếng Trung Quốc l ngn ngữ đơn lập, hay l ngn ngữ phn tch, tức l khng lm thay đổi về từ vựng sở hữu cch, từ hnh thi, tnh từ, số. Chỉ theo thứ tự trước sau của từ v sử dụng từ ảo (hư tự) để diễn đạt được nghĩa. Cấu trc ny giống với tiếng Việt v cc ngn ngữ ở Đng Nam .

Cc phương ngn c ngữ php khc biệt nhau, cho nn khi dng bạch thoại văn c thể gy ra hỗn loạn chữ viết, cc chữ viết đ gọi l chữ phương ngn. Cho nn lấy ngữ php của Hn ngữ tiu chuẩn lm ngữ php Bạch thoại. Ngữ php cổ điển văn học, cng gọi l Văn ngn.

"Việt ngữ" Bạch thoại văn(Dạng viết tiếng Quảng Chu thng tục) kh phổ biến trong cc trang chatroom v nhắn tin tức thời trực tuyến đối với người Hồng Kng v người ni tiếng Quảng Chu ni chung.

Ở Hồ Nam, phụ nữ ở những vng nhất định viết bằng Nữ thư, một bộ m tự bắt nguồn từ chữ Hn. Tiếng Dungan, một phương ngữ Quan thoại, ngy nay được viết bằng chữ Kirin, v trước đy được vỉết bằng chữ Ả Rập. Người Dungan chủ yếu theo Hồi gio v sống tại Kazakhstan, Kyrgyzstan, v Nga.

Với tầm quan trọng ngy cng tăng v ảnh hưởng của nền kinh tế Trung Quốc trn ton cầu, việc dạy Hn ngữ tiu chuẩn ngy cng phổ biến ở cc trường học ở Hoa Kỳ v trở thnh một chủ đề được nhiều người biết đến trong giới trẻ thế giới phương Ty, như ở Anh.[20]

Năm 1991, c 2.000 sinh vin nước ngoi tham dự Kỳ thi năng lực Hn ngữ của Trung Quốc (cn gọi l HSK, tương đương với Chứng chỉ Cambridge tiếng Anh), trong khi năm 2005 số ứng cử vin đ tăng mạnh ln 117.660[21]. Đến năm 2010, 750.000 người đ tham gia cuộc thi ny.

Theo Hiệp hội Ngn ngữ Hiện đại, c 550 trường tiểu học, trung học cơ sở v cao cấp cung cấp cc chương trnh tiếng Trung ở Hoa Kỳ vo năm 2015, tăng thm 100% trong hai năm. Đồng thời, tỷ lệ nhập học cc lớp tiếng Trung ở cấp đại học đ tăng 51% từ năm 2002 đến năm 2015. Mặt khc, Hội đồng Gio dục Ngoại ngữ Hoa Kỳ cũng c con số cho thấy rằng 30.000-50.000 sinh vin đang học tiếng Trung vo năm 2015.[22]

Năm 2016, hơn một nửa triệu học sinh Trung Quốc theo đuổi chương trnh gio dục sau trung học ở nước ngoi, trong khi 400.000 sinh vin quốc tế đến Trung Quốc để học cao hơn. Đại học Thanh Hoa đ đn 35.000 sinh vin từ 116 quốc gia đến học trong cng năm[23].

Theo sự gia tăng nhu cầu về tiếng Trung như ngn ngữ thứ hai, theo Bộ Gio dục Trung Quốc, c 330 tổ chức dạy tiếng Trung trn ton cầu. Việc thnh lập cc Học viện Khổng Tử, l cc tổ chức cng cộng trực thuộc Bộ Gio dục Trung Quốc, nhằm mục đch quảng b văn ho v ngn ngữ Trung Quốc cũng như hỗ trợ dạy tiếng Trung Quốc ở nước ngoi. C hơn 480 Viện Khổng Tử trn ton thế giới vo năm 2014.[22]

Để giao tiếp được tiếng Trung thnh thạo, bật ra được những cu di, chng ta phải c số vốn từ vựng tiếng Trung cơ bản đủ lớn để ghp cu. Dưới đy chng ti xin giới thiệu với cc bạn 500 từ vựng tiếng Trung cơ bản thường dng nhất trong tiếng Trung Phồn thể

3a8082e126