Hôm nay, 25 tháng Giêng là ngày giỗ bà Bùi Thị Thi, vợ ông Trần Tán Duyên

[Hung TranTan]

Hôm nay, 25 tháng Giêng, là ngày giỗ bà Bùi Thị Thi. Con cháu xin thắp nén nhang tưởng nhớ bà.

[trích Tộc phả Họ Trần - Do Lễ]

Đời thứ 4 .... vợ cụ Trần Tán Duyên là cụ Bùi Thị Thi (1902 - 1988). Cụ Thi sinh ra trong gia đình danh giá, bố là cụ Bùi Hướng Thành, đậu cử nhân, từng là Tuần phủ Sơn Tây (1910), ông nội là cụ Bùi Văn Dị, từng là Tổng Đốc Ninh Bình - Thái Bình thời vua Tự Đức, từng làm Thượng Thư bộ Lễ, Thượng Thư bộ Lại thời vua Thành Thái, và là thầy học của vua Hàm Nghi, ông ngoại là cụ Phạm Thận Duật, từng là Tuần Phủ Hà Nội, Tuần Phủ Bắc Ninh thời vua Tự Đức, từng làm Tham Tri bộ Lại, Phó Đô sát ngự sử thời vua Tự Đức, và là thầy học của 2 người con nuôi của vua Tự Đức là Dục Đức và Chánh Mông.

----------------------------------------

“Dân ta phải biết sử ta/Cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam” (Hồ Chí Minh)

.........

.........

Nhà Nguyễn

Nhà Nguyễn tồn tại 143 năm, từ năm 1802 đến năm 1945, với 13 vị vua: Gia Long, Minh Mạng, Thiệu Trị, Tự Đức, Dục Đức, Hiệp Hòa, Kiến Phúc, Hàm Nghi, Đồng Khánh, Thành Thái, Duy Tân, Khải Định, Bảo Đại.

Trong 13 vị vua triều Nguyễn, Hàm Nghi được xem là vị vua có lòng tự tôn dân tộc nhất, yêu nước nhất khi sẵn sàng rời bỏ ngai vàng và phát hịch Cần vương chống Pháp. Nhân danh ông, Tôn Thất Thuyết đã phát động phong trào Cần Vương, kêu gọi văn thân, nghĩa sĩ giúp vua, giúp nước. Phong trào này kéo dài đến năm 1888 thì Hàm Nghi bị Pháp bắt.

.........

.........

Cảnh bắt giữ vua Hàm Nghi 

 Vào một buổi chiều (tháng 11 năm 1888), đại úy Boulangier được mật báo rằng vị vua cũ của An Nam, đã trú ẩn cùng với tùy viên của ông là Tôn Thất Thiệp (con trai của cựu nhiếp chính Tôn Thất Thuyết) trong một một ngôi làng hẻo lánh và ẩn gần dãy núi đèo Mụ Giạ (Quảng Bình).

Ngôi nhà lập tức được bao quanh vây bởi binh đội của ông Boulangier và khi cánh cửa đạp tung cho thấy Hàm Nghi đang ngủ ngon lành gần Thiệp. Bị đánh thức bởi tiếng động nhưng không kịp kháng cự lại được. Cả hai người đều có thanh kiếm để trần và một vài vũ khí gần kề.

Nhìn thấy chủ nhân của mình bị bắt, và để tránh cả hai bị tủi nhục và tra khảo khi bị bắt vào nơi giam cầm làm hỏng chuyện lớn, Thiệp toan đâm vua Hàm Nghi trước, ngay lập tức một phát súng giáng xuống Thiệp. Sau đó họ chặt đầu Thiệp và đem bêu trên cọc tre ở ngoài chợ Dang-Kha là một nơi sầm uất nhộn nhịp và còn đang xao động.

Vì vậy, vua Hàm Nghi không kháng cự nữa mà theo quân đoàn đến nơi mà chính quyền đã bố trí cho ông đi đày đến cuối đời. Theo lời thỉnh nguyện của nhà vua quá cố Đồng Khánh, Hàm Nghi được trục xuất tới Algeria dường như là quốc gia thuận lợi nhất theo phong tục và khí hậu với ông.