नमो विद्वद्भ्यः
आपस्तम्बगृह्यसूत्रम् ---
Here the term गृह refers to both - भार्या and शाला -- गृहनिमित्तः अग्निः गृह्यः -- तत्र भवानि कर्माणि लक्षणया गृह्याणि ---
गार्ग्यनारायणः आश्वलायनगृह्यसूत्रव्याख्याने ---
' गृहनिमित्तो’ग्निः गृह्यः , तत्र भवानि कर्माण्यपि लक्षणया गृह्याणीत्युच्यन्ते । गृहशब्दो भार्यायां शालायां च वर्तते ' ।
न गृहं गृहमित्याहुः गृहिणी गृहमुच्यते -- शान्तिपर्व , भारतम् ( गृहम् is not house , but the lady of the house , i e गृहिणी , is called गृहम् ) ।
So the अग्नि caused by भार्या or शाला is ग्रुह्यम् - and the कर्माणि that are performed in that अग्नि are also, due to लक्षणा , called गृह्याणि ।
But in गृह्यसूत्रs not only विवाह etc but जातकर्म etc , where there is no अग्नि , are also mentioned ? -- then following छत्रिन्याय they are also included .
छत्रिणो यान्ति -- means people with umbrellas and without umbrellas are going together .
आपस्तम्बगृह्यसूत्रम् 1-2 --
उदगयनपूर्वपक्षाहः पुण्याहेषु कर्याणि
पुण्याहेषु = पुण्यनक्षत्रयुक्तदिनेषु
It is better not to translate the terse term - पुण्यनक्षत्राणि , one may adapt ( use as it is ) the term , just like - धर्म , योग , पुण्य etc. - some explanetion can be offered
in parnthesis / footnotes / endnotes .
समानस्याह्नः पञ्च पुण्यनक्षत्राणि -- तैत्तिरीयब्राह्मणम् , 1-5 -- 3
सुदर्शनाचार्यस्य सूत्रतात्पर्यदर्शनम् --
उदगयनादयः प्रसिद्धाः । पुण्याहास्तु अह्णः नवधा विभक्तस्य अयुजः भागाः --- प्रातः - सङ्गव - मध्याह्ना - पराह्ण - सायं शब्दवाच्याः , पुण्यनक्षत्रापरपर्यायाः ( अयुजः = odd , plural ) .
केचित् -- कृत्तिकादिविशाखान्तानि देवनक्षत्राणि पुण्याहाः - ’ यान्येव देवनक्षत्राणि तेषु कुर्वीत यत्कारी स्यात् । पुण्याह एव कुरुते ’ ( तै ब्रा 1-5-2 ) इति श्रुतेः ।
Presently I am teaching गणपतिपूजा and पुण्याहवाचनम् to my दौहित्र (daughter's son - 11 years ) | He got गणपतिपूजा in just four सन्थाs .
पुण्याहवाचनम् - is very important for शुद्धि ( after अशौचम् of any kind ) .
धन्यो’स्मि
Dr.Korada Subrahmanyam
Professor of Sanskrit (Retd)
299 Doyen , Serilingampally, Hyderabad 500 019
Ph:09866110741Skype Id: Subrahmanyam Korada