बहुव्रीहिः

[उदयनः (Udayana Hegde )]

नमो विद्वद्भ्यः

बहुव्रीहिः समासभेदः इति ज्ञातपूर्वः विषयः । किन्तु बहुव्रीहिः इति पदस्य अवयवार्थः कः ? कुतः बहुव्रीहिः इत्येव नामकरणम् ?

एतद्विषये कृपया उद्बोधयन्तु इति निवेदये ।


--- ---

इत्थं विद्वज्जनविधेयः
उदयनः

[Hnbhat B.R.]

2012/1/21 उदयनः (Udayana Hegde ) <udayan...@gmail.com>

नमो विद्वद्भ्यः

बहुव्रीहिः समासभेदः इति ज्ञातपूर्वः विषयः । किन्तु बहुव्रीहिः इति पदस्य अवयवार्थः कः ? कुतः बहुव्रीहिः इत्येव नामकरणम् ?

एतद्विषये कृपया उद्बोधयन्तु इति निवेदये ।

इदं अर्थवत् स्यात् -

 द्वन्द्वो द्विगुरपि चाहं मद्गेहे नित्यमव्ययीभावः। 

तत् पुरुष कर्म धारय येनाहं स्यां बहुव्रीहिः॥ 

परिशील्यताम्। यद्यवयवार्थे आग्रहः। पाणिनिना तु 

 शेषो बहुव्रीहिः । । PS_२,२.२३ । । 

इति संज्ञा कृता।

--
Dr. Hari Narayana Bhat B.R. M.A., Ph.D.,
Research Scholar,

Ecole française d'Extrême-OrientCentre de Pondichéry

16 & 19, Rue Dumas

Pondichéry - 605 001

[उदयनः (Udayana Hegde )]

 द्वन्द्वो द्विगुरपि चाहं मद्गेहे नित्यमव्ययीभावः। 

तत् पुरुष कर्म धारय येनाहं स्यां बहुव्रीहिः॥ 

इत्ययं श्लोकस्तु समासानां नामस्मरणाय भवितुमर्हति । काचित् कथापि तद्विषये श्रूयते ।  

   किन्तु,  

             पाणिनिना या संज्ञा कृता

 शेषो बहुव्रीहिः इत्यत्र, तत्रत्यस्य बहुव्रीहिशब्दस्य कोऽर्थः ? (अवयवार्थः) कुतस्तदेव नाम ? इति प्रश्नाशयः ।

[Hnbhat B.R.]

समानाधिकरणः तत्पुरुषः कर्मधारयः

इत्यत्र तत्पुरुष-कर्मधारय-शब्दयोः कः अर्थः अवयवे गृहीतः? तादृश एवार्थः अत्रापि गृह्यताम्।

[उदयनः (Udayana Hegde )]

तत्पुरुष-कर्मधारय-शब्दयोः कः अर्थः अवयवे गृहीतः? इत्येव प्रश्नः । कृपया उद्बोधयन्तु इति प्रार्थना ।

[dhaval patel]

Dear Udayana,

If you are looking for an explanation of all samAsas, maybe this would help

http://sanskritworld.in/sanskrit-samasa/ 

If this is not the kind of information you are looking for, kindly ignore the mail.

Dr. Dhaval Patel

www.sanskritworld.in

2012/1/21 उदयनः (Udayana Hegde ) <udayan...@gmail.com>

तत्पुरुष-कर्मधारय-शब्दयोः कः अर्थः अवयवे गृहीतः? इत्येव प्रश्नः । कृपया उद्बोधयन्तु इति प्रार्थना ।

--
अथ चेत्त्वमिमं धर्म्यं संग्रामं न करिष्यसि।
ततः स्वधर्मं कीर्तिं च हित्वा पापमवाप्स्यसि।।
तस्मादुत्तिष्ठ कौन्तेय युद्धाय कृतनिश्चयः।
निराशीर्निर्ममो भूत्वा युध्यस्व विगतज्वरः।। (भ.गी.)

[Upendra Rao]

dear friends,

please send the link in procuring the online word format texts of 

1. tarka bhasha of keshava mishra

2. tarka sangraha of annambhatta

with English translations.

thanking you,

 

Dr.C. UPENDER RAO
SENIOR ASSOCIATE PROFESSOR,
CENTRE FOR SANSKRIT STUDIES
JAWAHARLAL NEHRU UNIVERSITY,
NEW DELHI 110067

---

From: dhaval patel <drdhav...@gmail.com>
To: bvpar...@googlegroups.com
Sent: Saturday, January 21, 2012 8:57 PM
Subject: Re: {भारतीयविद्वत्परिषत्} बहुव्रीहिः

[dhaval patel]

The sanskrit books are attached herewith, which may need a bit of editing.

I dont know about the english translations.

The books in csx format are available at GRETIL.

Hope this helps

Dr. Dhaval Patel,

www.sanskritworld.in

2012/1/21 Upendra Rao <chou...@yahoo.com>

[Ram Sharma]

The TarkabhaasHaa appended is Bauddha TarkabhaasHaa-not the one by Keshavamishra.kintu prayaaso'yam abhinandyaH Sarvathaa.      Ram Karan Sharma --- On Sat, 1/21/12, dhaval patel <drdhav...@gmail.com> wrote:

[Ram Sharma]

Keshavamishra's TarkabhaasHaa with Ganganath Jha's Eng.tr.was available in the market a few years back.      Ram Karan Sharma --- On Sat, 1/21/12, Ram Sharma <ramkara...@yahoo.com> wrote:

[V Subrahmanian]

Namaste. 

When the information sought is not directly connected with the main topic under discussion it would be better to have a new header instead of interspersing an ongoing topic with a new enquiry.  Here I think the two books referred to are not directly connected to the topic 'bahuvrIhi'.  We can see already two/three more posts coming up in an unconnected topic.

Regards,
subrahmanian.v

2012/1/21 Upendra Rao <chou...@yahoo.com>

[V Subrahmanian]

2012/1/21 उदयनः (Udayana Hegde ) <udayan...@gmail.com>

नमो विद्वद्भ्यः

बहुव्रीहिः समासभेदः इति ज्ञातपूर्वः विषयः । किन्तु बहुव्रीहिः इति पदस्य अवयवार्थः कः ? कुतः बहुव्रीहिः इत्येव नामकरणम् ?

एतद्विषये कृपया उद्बोधयन्तु इति निवेदये ।

एवं भवितुमर्हति वा ? -

कंचन पुरुषं तस्य व्रीहिबाहुल्यगुणेन विशेषणार्थं तं ’अयं बहुव्रीहिः’ इति अन्येभ्यः पुरुषेभ्यः धेन्वादिबाहुल्येभ्यः पृथक्कृत्य व्यपदेशार्थं शब्दोऽयं प्रयुक्तः केनचित् । तदेव शब्दः एतादृशसमासाभिधानत्वेन स्थिरीभूतः इति ।  वस्तुतस्तु बहवः शब्दाः एतादृशकारणवशात् शब्दत्वं प्राप्ताः इति अवगन्तुं शक्यते । यथा ’बेंङ्गळूरु’ इत्यस्य काचित्पुरातनकथामवलम्ब्य ’बेन्दकाळूरु’ इति व्यपदेशस्यैव रूपान्तरः इति  कन्नडभाषीयाः वदन्ति । 

सुब्रह्मण्यशर्मा

--- ---

[Sundareswaran N.K]

नमो महद्भ्यः

एवमपि भवितुमर्हति किल : बहुव्रीहिः अयं देशः इति > किं च यथा बहुव्रीहौ देशे बहवो व्रीहयो भवन्ति (धान्य संपुष्ट इति )   तथा बहुव्रीहिः समासः बहूनि अर्थान्तराणि अंतर्भावयितुम प्रभवति इति ?

सप्रश्रयं

 सु न्दरेश्वरन 

2012/1/21 V Subrahmanian <v.subra...@gmail.com>

[Hnbhat B.R.]

विक्रीते करिणि अङ्कुशे किं विवादः?

यदा पाणिनिरेव स्वव्याकरणबोधनार्थं संज्ञार्थत्वेनैतानि पदानि स्वव्याकरणे उपयोगार्थं स्वीकृतवान्, किमवयवार्थकल्पनाविचारेण?

व्याकरणं तु निष्कारणमध्येयमिति शास्त्रम्। विदुषां यदि शास्त्रविषयिणी चर्चा, सा सर्वदा सादरं स्वीक्रियते, अन्यथा अस्यापि विद्वत्परिषदिति कोऽर्थः नामकरणमात्रेण?

In other words, whether ಪೆಂಗಳ ಊರು - ಪೆಂಗಳೂರು, ಬೆಂಗಳೂರು, or ಬೆಂದಕಾಳೂರು or does it make any thing for living in Bengalore or ಬೆಂಗಳೂರು or anything? There are many other blog spots and communities for such discussions which can be shared.

It would be better serving the purpose of the formation of this group if it is used for scholarly discussions.

This is just a note.

[Hnbhat B.R.]

यथाभिलषितं प्रकरणानुसारेण समासानां विग्रहवाक्यानि विधेयानि, अन्यथा कल्पनामात्रेण व्यर्थचर्चाभिः कालहरणं किमिति न ज्ञायते।

यदि बहुव्रीहिपदं तत्पुरुषः बहुवीहिर्वा तेन संज्ञाया व्याकरणशास्त्रोपयोगार्थं नास्त्येव प्रयोजनमिति भवितुमर्हति। 

[Upendra Rao]

thank you Ram Karan Sharma ji,

 

Dr.C. UPENDER RAO
SENIOR ASSOCIATE PROFESSOR,
CENTRE FOR SANSKRIT STUDIES
JAWAHARLAL NEHRU UNIVERSITY,
NEW DELHI 110067

---

From: Ram Sharma <ramkara...@yahoo.com>
To: bvpar...@googlegroups.com
Sent: Sunday, January 22, 2012 5:40 AM

[Upendra Rao]

Dear Dr. Dhaval Patel ji,

thank you for sending the books. these will serve my purpose. as prof. ramkaran sharmaji mentioning it was bauddha-tarkabhasha only. but its alright, even that is useful to me as this semester i am offering the course on bauddha-tarkabhasha to the students of school of language literature and culture studies in jnu.

 

Dr.C. UPENDER RAO
SENIOR ASSOCIATE PROFESSOR,
CENTRE FOR SANSKRIT STUDIES
JAWAHARLAL NEHRU UNIVERSITY,
NEW DELHI 110067

---

From: dhaval patel <drdhav...@gmail.com>
To: bvpar...@googlegroups.com

Sent: Saturday, January 21, 2012 11:06 PM

[madhusudanAchar pandurangi]

हरिःओं बहुव्रिहि इति समास नाम कुतः इति चेत् तत्पदे एव समासः घटितोस्ति बहवःव्रिहयःयस्मिन् सः इति

त्राता अस्मदीय विमृशेन कियानिहार्थः
मधुसूदन पांडुरंगी

[Hnbhat B.R.]

बहुव्रिहि इति समास नाम कुतः इति चेत् तत्पदे एव समासः घटितोस्ति
> बहवःव्रिहयःयस्मिन् सः इति

---------------------
कथं तर्हि कर्मधारय इति समासः कर्मधारयः समासः किम्?

[narayanan er]

विद्वद्भ्यो नमः।
अनुपसर्गाल्लिम्पविन्दधारिपारिवेद्युदेजिचेतिसातिसाहिभ्यश् च (पा.सू.३।१।१३८) इति अनुपसर्गात् शप्रत्ययेन, कर्म धारयति अनेकपदसामानाधिकरण्येनात्र समासे इति कर्मधारयः इति वक्तुं शक्यते न वा? 

---

From: Hnbhat B.R. <hnbh...@gmail.com>
To: bvpar...@googlegroups.com
Sent: Monday, 23 January 2012 4:25 PM

Subject: Re: {भारतीयविद्वत्परिषत्} बहुव्रीहिः

[Hnbhat B.R.]

तदा स कर्मधारय समासो न भवति
उपपदसमास एव तत्पुरुषः।

स च कर्मधारयः - विशेषणं विशेष्येण बहुलम् इत्येव भवति, इति इदं
कर्मधारयसमासोदाहरणं न भवति।

2012/1/23 narayanan er <drerna...@yahoo.com>:

[Hnbhat B.R.]

एवं द्विगुरिति द्वौ गावौ यस्य सः द्विगुरिति बहुव्रीहिसमासोदाहरणं भवति,
न पुनः द्विगुसमासस्य।

कोऽर्थः ईदृशार्थविचारणेन इति तु न ज्ञायते।

एवमुपपदसमासः - सर्वेऽपि समासा उपपदमेव प्दे पदस्य समीपे वा अव्ययं
विभक्ति- इत्यादिना विहितेष्वर्थेषु पदेनान्येन समस्यन्ते इति स्यात्।

"तत्रोपपदं सप्तमीस्थम्" इति परिभाषाया अपि मन्दप्रयोजनमेव स्यात्
एवंरीत्या विचारणे।

[Pankaj Vyas]

नमो विद्वद्भ्यः,
संज्ञा विषये यदा व्यत्पत्तिपक्ष एव न स्वीक्रियते
तर्हि कुत इयञ्चर्चा ? यथा सत्यवानिति नामा कश्चिद् कदापि सत्यं न भाषते,
यथा वा धनसुख इति नामा कदापि तत्सेुखं नाप्नोति तद्वदिति शम् ।

> --
> अथ चेत्त्वमिमं धर्म्यं संग्रामं न करिष्यसि।
> ततः स्वधर्मं कीर्तिं च हित्वा पापमवाप्स्यसि।।
> तस्मादुत्तिष्ठ कौन्तेय युद्धाय कृतनिश्चयः।
> निराशीर्निर्ममो भूत्वा युध्यस्व विगतज्वरः।। (भ.गी.)
>

--
Dr. Pankaj Kumar Vyas
Asst. Professor in Vyakarana
Haryana Sanskrit Vidyapeetha,
Baghola, Distt. Palwal
Faridabad,
Haryana- 121102
Ph. (1) 09896901818
(2) 09355459990