information on Pratibhaa

[Ganesh R]

Dear Scholar-friends,

I am in search of original(Sanskrit and Prakrit) as well as secondary
(English, Hindi, Kannada, Telugu, Tamil, Marathi etc.,) sources on
Prathibhaa; its nature function, classification, implications etc.,
Though this quest is supposed to have concentrated more on
alaMmkaarashaastra, am very much interested to know the bearings of
Pratibhaa in other shaastra-s like the nyaaya, saaMkhya, Yoga,
MeemaaMsaa, Bauddha, Jaina, VEdaanta (it various schools) and the
like.

I request the scholars to help me in this regard. I want to know the
availability of Books, Papers any research dissertations published or
unpublished too, in this regard.


with utmost regards

ganesh

[narayanan er]

सूक्ष्मं साधु समुद्दिष्टं नियतं ब्रह्मलक्षणम्।
प्रतिभा त्वस्ति मे काचित् तां ब्रूयामनुमानतः॥ (महाभारतम् १२। २५९। १।)
प्रज्ञा नवनवोन्मेषशालिनी प्रतिभा मता॥ (रुद्रटः)
प्रतिभैव श्रुताभ्याससहिता कवितां प्रति।
हेतुर्मृदम्बुसम्बद्धा बीजमाला लतामिव।।(चन्द्रालोकः-१.६।।)
न विद्यते यद्यपि पूर्ववासनागुणानुबन्धि प्रतिभानमद्भुतम्।
श्रुतेन यत्नेन च वागुपासिता ध्रुवं करोत्येव कमप्यनुग्रहम्।। (दण्डी)
यदुन्मीलनशक्त्यैव विश्वमुन्मीलति क्षणात्। स्वात्मायतनविश्रान्तां तां वन्दे प्रतिभां शिवाम्।। (लोचनम्)
आपाततः प्रतिभया जगदस्तिवादः सत्यं निरूपणविधौ न हि किञ्चिदस्ति।
भीरोर्विभाति परितस्तिमिरं पिशाचस्तत्रैव दीपकलिकाऽऽनयते किमस्ति॥ ६॥ (अद्वैतमञ्जरी)
कवित्वबीजं प्रतिभानम् । । १,३.१६ । । (काव्यालङ्कारसूत्राणि)
व्याधीनपनयन्ति। स्मृतिमुपसंहरन्ति। गतिं मतिं प्रतिभानं चोपरसंहरन्ति॥ (शिक्षासमुच्चयः-वीर्यपारमिता-परिच्छेदः१०)
श्रीकामाक्षि तव स्मितैन्दवमहःपूरे परिम्फूर्जति
प्रौढां वारिधिचातुरीं कलयते भक्तात्मनां प्रातिभम्।
दौर्गत्यप्रसरास्तमःपटलिकासाधर्म्यमाबिभ्रते
सर्वं कैरवसाहचर्यपदवीरीतिं विधत्ते परम्॥ (मूकपञ्चशती।९२ ॥)
ततः..प्रातिभश्रावणवेदनादर्शास्वादवार्ता..जायन्ते (योगसूत्रम्-३.३६(१५६)
प्रादुर्भूतः स वेदेभ्यः प्रतिभातः प्रजापतेः। वेदसारतयेत्यर्थः प्रविवेशः पुनश्च सः॥  (याज्ञिक्युपनिषत्-१२८॥)
न हि संज्ञा, तत्सम्बन्धो वा तदानीमेकविज्ञाने विशेषणत्वेन प्रतिभातः। (प्रकरणपञ्जिका)
अथ च कल्पनया व्यवहारगोचरमुपगतौ प्रतिभातः (बोधिचर्यावतारपञ्जिका)
प्रथमं हस्तिपलालकूटादिसाधारणरूपेण प्रतिभातः पुनरालोच्यमानो वृक्षात्मना प्रकाशते पुनःसहकारात्मना स्फोटो भवति। (शास्त्रदीपिका)
आत्मैव केवलं सर्वं भेदाभेदो न विद्यते। अस्ति नास्ति कथं ब्रूयां विस्मयः प्रतिभाति मे।। (अवधूतगीता.४)
तस्य च कारणं कविगता केवला प्रतिभा। (रसगङ्गाधरः-१)
न साम्पराय: प्रतिभाति बाले प्रमाद्यन्तं वित्तमोहेन (कठोपनिषत्-६.११)

---

From: Ganesh R <avadhan...@gmail.com>
To: bvpar...@googlegroups.com
Sent: Thursday, 25 October 2012 11:38 AM
Subject: {भारतीयविद्वत्परिषत्} information on Pratibhaa

--
निराशीर्निर्ममो भूत्वा युध्यस्व विगतज्वरः।। (भ.गी.)
to subscribe go to the link below and put a request
https://groups.google.com/group/bvparishat/subscribe
To unsubscribe from this group, send email to
bvparishat+unsub...@googlegroups.com

[V Subrahmanian]

While appreciating what Dr.Narayanan has supplied, I am reminded of a sentence the Sringeri Jagadguru said recently while releasing the book 'विद्वत्प्रतिभा’ containing articles submitted by the scholars participating in the महागणपतिवाक्यार्थविद्वत्सदस्’.  ’भवतामेव प्रतिभा अत्र (अस्मिन्पुस्तके) प्रतिबिम्बति’.  One scholar just before commencing his talk said: ’ ....विषयमधिकृत्य यथामति यथाप्रतिभानं च वक्तुमुद्युक्तोऽस्मि.’

We see various organizations honoring outstanding performers in  exams through a function called 'प्रतिभापुरस्कारः’.  Here the idea is that the merit of the student is recognized, appreciated and the student is rewarded for possessing/displaying such merit. 

regards
subrahmanian.v

ganesh

--
निराशीर्निर्ममो भूत्वा युध्यस्व विगतज्वरः।। (भ.गी.)
to subscribe go to the link below and put a request
https://groups.google.com/group/bvparishat/subscribe
To unsubscribe from this group, send email to

bvparishat+...@googlegroups.com

[Dipak Bhattacharya]

Dear Colleagues,

If someone has already cited the following it may kindly be ignored. Daṇḍin’s utterance may be read with Premacandra-Tarkavāgīśa’s commentary

न विद्यते यद्यपि पूर्ववासना गुणानुबन्धि प्रतिभानमद्भुतम्।

श्रुतेन यत्नेन च वागुपासिता ध्रुवं करोत्येव कमप्यनुग्रहम्।।

दण्डी, काव्यादर्श १

Best

Dipak Bhattacharya

---

From: Ganesh R <avadhan...@gmail.com>
To: bvpar...@googlegroups.com
Sent: Thursday, 25 October 2012 11:38 AM
Subject: {भारतीयविद्वत्परिषत्} information on Pratibhaa

--
निराशीर्निर्ममो भूत्वा युध्यस्व विगतज्वरः।। (भ.गी.)
to subscribe go to the link below and put a request
https://groups.google.com/group/bvparishat/subscribe
To unsubscribe from this group, send email to

bvparishat+unsub...@googlegroups.com

[narayanan er]

ध्वनेर्यः सगुणीभूतव्यङ्ग्यस्याध्वा प्रदर्शितः। अनेनानन्त्यमायाति कवीनां प्रतिभागुणः।। (ध्वन्यालोकः-४.१)

न काव्यार्थविरामोऽस्ति यदि स्यात्प्रतिभागुणः। (ध्वन्यालोकः-४.६)

अप्रमेयश्च ज्ञानेन नित्यकालं भविष्यति। अनन्तः प्रतिभानेन  धारेन्तः शान्तिमां गतिम्॥ (समाधिराजसूत्रम्)

जानामीत्यनन्योपाधिकतया प्रतिभानात् । अप्रत्यक्षत्वे च संवेदनस्यासिद्धिरेव स्यादित्युक्तमेव। (आत्मसिद्धिः)

ताद्रूप्येणैव प्रतिभानात् । विलक्षणानि हि प्रमाणानि विलक्षणसामग्रीकाणि।(मीमांसाश्लोकवार्त्तिकम्)

पापश्लोकश्रवणादिराहित्यादेः पुरुषसंबन्धिफलस्य प्रतिभानात्  इति चेत् । मैवं । फलं हि साध्यम्। (जैमिनीयन्यायमालाविस्तरः)

पूर्वश्लोकार्थस्यैवोत्तरत्रापि प्रतिभानात् पौनरुक्त्यमाशङक्य वृत्तानुवादपूर्वकमुत्तरश्लोकमवतारयति। (आनन्दगिरिभाष्यम्)

प्रस्तावदेशकालादेर्वैशिष्ट्यात् प्रतिभाजुषाम्। योऽर्थस्यान्यार्थधीहेतुर्व्यापारो व्यक्तिरेव सा।। (काव्यप्रकाशः-२२)

मेधास्मृतिस्वरूपा च प्रतिभा प्रतिभावताम्॥ (दुर्गास्तोत्रम्)

नैसर्गिकी च प्रतिभा श्रुतं च बहुनिर्मलम्। अमन्दश्चाभियोगोऽस्याः कारणं काव्यसंपदः।। (काव्यादर्शः१.१०३)

---

From: Dipak Bhattacharya <dbhattach...@yahoo.com>
To: "avadhan...@gmail.com" <avadhan...@gmail.com>; "bvpar...@googlegroups.com" <bvpar...@googlegroups.com>
Sent: Thursday, 25 October 2012 7:21 PM
Subject: Re: {भारतीयविद्वत्परिषत्} information on Pratibhaa

bvparishat+...@googlegroups.com

[V Subrahmanian]

2012/10/25 narayanan er <drerna...@yahoo.com>

जानामीत्यनन्योपाधिकतया प्रतिभानात् ।

अत्र ’प्रत्यभिज्ञा’ इत्यर्थे वा प्रतिभानशब्दप्रयोगः?

नमांसि

[Ganesh R]

अयि विद्वदम्बरविभावसुप्रभाः प्रणमामि तावकपदद्वयेsञ्जसा।
उपकृत्युदारधनिकाः पुनश्च मां कुरुथाशु पूरितनिजेप्समीदृशम्॥

इतोsपि विषयाः स्मृतिपथमवतरन्ति यदि तर्हि सर्वथा जनोsयं पालनीय इति
सप्रश्रयं याचे।
विशिश्य नारायणमहोदयं न केवलं मामकेsमिन् प्रसङ्गे परन्तु नैकेषु
सन्दर्भेषु निर्विरामं नितान्तस्नेहेन नैकपुस्तकगतार्थान्
नैकरमणीयश्लोकरूपेण प्रस्तूय परममुपकुर्वन्तं कथं वा सभाजयित्वा
भवेयमनृणः?

नानातिशोधनमहातटिनीनिमग्नान्
सन्देहनक्रशतपीडितदीनदीनान्।
जिज्ञासुदन्तिनिवहान्निजसाह्यचक्री
नारायणोsवति परायणवन्नितान्तम्॥

इति भावत्को रा गणॆशः काश्यपान्वयः

2012/10/25 V Subrahmanian <v.subra...@gmail.com>:

[narayanan er]

अयि गणेशगुरो! भवतो मुखादुदितमेवमनुग्रहवाचकम्।
प्रतनुते मयि मोदमवाच्यतो मम वचो विदुषां यदि तोषकम्।।१।।
प्रतिभयैव बुधाः प्रभविष्णवः प्रतिभया न विनेह कविः कथम्।
क्वचिददृष्टतया प्रतिभागुणो वितनुतान्मयि कामपि वाऽऽशिषम्।।२।।
कवितयाऽवितया वितते तते गुरुदयोदितयाऽऽदितया तया।

प्रदिश मे नु गणेशगुरो! क्षणात् कविगुणं विगुणं गुणसागर!।।३।।
कृतिमताऽतिमताऽनुगुणं परं प्रभवता भवता भरिताशय!।
परममानि ममानिशवाञ्छितं सुमतिना मतिनायकमोदिना।।४।।
कथमहं भवदीयगुणोत्करं कथयितुं प्रभवामि महामते!।
द्रुतविलम्बितमेव मया गुरो! यमकमेवमवादि यथामति।।५।।

---

From: Ganesh R <avadhan...@gmail.com>

To: v.subra...@gmail.com
Cc: drerna...@yahoo.com; BHARATIYA VIDVAT <bvpar...@googlegroups.com>
Sent: Thursday, 25 October 2012 10:57 PM

Subject: Re: {भारतीयविद्वत्परिषत्} information on Pratibhaa

> bvparishat+unsub...@googlegroups.com

[V Subrahmanian]

ममेयमाशा यद्विद्वान् नारायणमहाभागः श्रीगणेशमहोदयपक्षतः संयोज्यमानाष्टावधानप्रदर्शने(षु) मुख्यपृच्छकत्वेन भागग्राही भवेदिति । अनायासेन ईप्सितविषयमादाय आशुकवितारचनसामर्थ्यं तत्रातीव युज्यते । यतो हि पृच्छकानामपि अवधानप्रदर्शने अन्ते पद्यरचनदायित्वमस्ति । कवितारसिकानवश्यं मोदयेच्च ।

भवदीयः
सुब्रह्मण्यशर्मा

2012/10/26 narayanan er <drerna...@yahoo.com>

[R. Narayana iyengar]

प्रतिभान्वितमहाभागा:

 

वज्रादिमणीनाम् प्रकाशः अपि प्रतिभा एव ननु?

 

अधराहित चारु वंशनाला:

मकुटालंबि मयूरपिन्छमाला: |

हरिनीलशिला विभङ्ग नीला:

प्रतिभास्सन्तु ममान्तिम प्रयाणे ||

 

इति  श्रीवेदान्तदेशिककृत  गोपालविंशति स्तोत्रकाव्ये | अत्र आचार्यवर्यस्य कवित्वप्रतिभायुतकृष्णभक्तिः   मणिशिलायां प्रतिबिम्ब इव प्रतिभाति इति मे मतिः ||

नारायणः

ध्वनेर्यः सगुणीभूतव्यङ्ग्यस्याध्वा प्रदर्शितः। अनेनानन्त्यमायाति
कवीनां प्रतिभागुणः।। (ध्वन्यालोकः-४.१)

न काव्यार्थविरामोऽस्ति यदि स्यात्प्रतिभागुणः। (ध्वन्यालोकः-४.६)
अप्रमेयश्च ज्ञानेन नित्यकालं भविष्यति। अनन्तः प्रतिभानेन  धारेन्तः
शान्तिमां गतिम्॥ (समाधिराजसूत्रम्)
जानामीत्यनन्योपाधिकतया प्रतिभानात् । अप्रत्यक्षत्वे च
संवेदनस्यासिद्धिरेव स्यादित्युक्तमेव। (आत्मसिद्धिः)

ताद्रूप्येणैव प्रतिभानात् । विलक्षणानि हि प्रमाणानि विलक्षणसामग्रीकाणि।
(मीमांसाश्लोकवार्त्तिकम्)
पापश्लोकश्रवणादिराहित्यादेः पुरुषसंबन्धिफलस्य प्रतिभानात्  इति चेत् ।
मैवं । फलं हि साध्यम्। (जैमिनीयन्यायमालाविस्तरः)
पूर्वश्लोकार्थस्यैवोत्तरत्रापि प्रतिभानात् पौनरुक्त्यमाशङक्य
वृत्तानुवादपूर्वकमुत्तरश्लोकमवतारयति। (आनन्दगिरिभाष्यम्)
प्रस्तावदेशकालादेर्वैशिष्ट्यात् प्रतिभाजुषाम्।
योऽर्थस्यान्यार्थधीहेतुर्व्यापारो व्यक्तिरेव सा।। (काव्यप्रकाशः-२२)
मेधास्मृतिस्वरूपा च प्रतिभा प्रतिभावताम्॥ (दुर्गास्तोत्रम्)
नैसर्गिकी च प्रतिभा श्रुतं च बहुनिर्मलम्। अमन्दश्चाभियोगोऽस्याः कारणं
काव्यसंपदः।। (काव्यादर्शः१.१०३)

>________________________________

>गुणानुबन्धि प्रतिभानमद्भुतम्।
>श्रुतेन यत्नेन च वागुपासिता ध्रुवं करोत्येव कमप्यनुग्रहम्।।
>दण्डी, काव्यादर्श १
>Best
>Dipak Bhattacharya

>________________________________

> From: Ganesh R <avadhanigan...@gmail.com>

[V Subrahmanian]

Namaste

Today I had occasion to hear a scholar quote this sentence:

प्रज्ञा नवनवोन्मेषशालिनी प्रतिभा मता।
I am told that it is from the 'rasagangadhara' of jagannatha.

I am sure the above is already known to most of the scholars here.

The word 'प्रतिभाति’ was cited by Dr.E.R.Narayanan from the Kathopanishad.  I would like to extend this to another concept familiar in Advaita Vedanta: प्रातिभासिकसत्यम्. प्रतिभाति itself has the meaning 'to appear' as for example in the usage: तादृशावक़ाशलाभो दुरवाप इत्यस्माकं प्रतिभाति । (it appears to us...).  There is 'प्रतिभानम्’ that comes closer to the sense of something appearing to be something else.  In this sense the term  प्रातिभासिकसत्यम् is used. In Advaita this category is defined as 'an erroneous appearance that gets corrected without the need for Brahman-knowledge.' A very common example would be the rope appearing to a person as a snake and when he realizes that the thing there really is a rope, the error is no more there.  For the period he was under the spell of the error (thinking that the snake is there)  the illusory snake enjoyed a certain reality and this is what is called प्रातिभासिकसत्यम्.

I mentioned this since the original post had called for material relating to the term प्रतिभा  from Vedanta (all schools) too.

 
regards
subrahmanian.v

On Thu, Oct 25, 2012 at 11:38 AM, Ganesh R <avadhan...@gmail.com> wrote:

ganesh

--
निराशीर्निर्ममो भूत्वा युध्यस्व विगतज्वरः।। (भ.गी.)
to subscribe go to the link below and put a request
https://groups.google.com/group/bvparishat/subscribe
To unsubscribe from this group, send email to

bvparishat+...@googlegroups.com

[S.S]

  भवताम् लेखनानि पठितवता मया संतोषः जातः ।
  सर्वत्र आङ्ग्ल-भाषायाम् चर्चा वर्तते  एव ।  परन्तु  एतस्याम् आवल्याम् संस्कृतेन संभाषणम् प्रचलति इत्येव विशेषः ।
  भवद्भ्यः धन्यवादाः । 
   सुब्रह्‍मण्यः

[Jagannatha s]

2012/10/26 R. Narayana iyengar <narayana...@gmail.com>

[narayanan er]

सुब्रह्मण्यमहोदय,
नमस्करोमि। प्रज्ञा नवनवोन्मेषशालिनी प्रतिभा मतेति रुद्रटालङ्कारवाक्यमेतत्। रुद्रटालङ्कारस्य रसगङ्गाधरं प्रति पूर्ववर्तित्वमिति मन्तव्यम्, जगन्नाथोत्पत्तेः प्राक्छतकचतुष्टयेभ्यो वर्षेभ्य एव रुद्रटभट्टस्योत्पत्तेः। प्रतिभाति शोभते इति प्रतिपूर्वकस्य भाधातोः कप्रत्यये कृते टापि बुद्ध्यर्थिकैव प्रतिभा प्रतिभानं नाम। सैव दीप्त्यर्थे प्रतिभायते इति प्रतिपूर्वकस्य भाधातोः आतश्चोपसर्गे (३. ३. १०६) इति अङ्प्रत्ययादाबन्तश्च। केवलं व्युत्पत्तिभेदेन च प्रत्ययभेदेनार्थभेदः। न धातुभेदः। प्रतिभासते इति प्रतिभासः इत्यत्र तु दीप्त्यर्थक एव भासँ धातुरात्मनेपदः प्रतिपूर्वकः। तद्धितादिषु च प्रातिभासिकी सत्तेति प्रयोगो वेदान्तमार्गे।  यत् अपूर्वं वस्तु कारणकलां विना प्रथयति तत् कविसहृदयाख्यं सरस्वत्यास्तत्त्वं भासयतित्यभिनवगुप्तः। तदाह तस्य लोचने-
अपूर्वं यद्वस्तु प्रथयति विना कारणकलां जगद्ग्रावप्रख्यं निजरसभरात् सारयति च।
क्रमात् प्रख्योपाख्यप्रसरसुभगं भासयति तत् सरस्वत्यास्तत्त्वं कविसहृदयाख्यं विजयते।। इति।
स एव प्रतिभासोऽत्र भासयतीत्यनया प्रयोजकक्रियया निर्दिष्टः। प्रतिभेत्यत्र भाःस्रुक्स्रगुदिगुष्णिगुपानहः इति स्त्रीत्वानुशासनाट् टाप्। प्रतिभास इत्यत्र सोपधत्वात् पुंस्त्वम्। प्रज्ञादीप्तिबुद्धर्थेषूभयोः स्थितेष्वपि न भवतस्तावद्वेदान्तदृष्ट्येष्टसिद्धिः, प्रातिभासिकसत्तापेक्षया पारमार्थिकसत्ताया एव वेदान्तशास्त्रे तत्त्वतोऽङ्गीकारात्, परब्रह्मण एव पारमार्थिकत्वाद् बुद्धेस्तु केवलं ग्राहिकात्वाच्च, इदमात्यन्तिकं यत्तद्बुद्धिग्राह्यमतीन्द्रियमिति श्रवणाच्च। काव्यप्रतिभयोः कार्यकारणभावे सति, पारमार्थिकप्रातिभासिकयोग्राह्यग्राहकभाव इति भेदो मे प्रतिभाति, प्रतिभासते वा।
नारायणः।

---

From: V Subrahmanian <v.subra...@gmail.com>
To: avadhan...@gmail.com
Cc: BHARATIYA VIDVAT <bvpar...@googlegroups.com>
Sent: Friday, 26 October 2012 11:19 PM
Subject: Re: {भारतीयविद्वत्परिषत्} information on Pratibhaa

[narayanan er]

कवौ वा भानौ वा जगति च जगन्नाथकृपया
विना शक्तिर्भातुं कथमपि नु काव्यं कवयितुम्।
अतो वन्दे मोदादनुपदमलङ्कारकविदं
जगन्नाथं सूरिं सहृदयवरं सद्रसकविम्।।

---

From: Jagannatha s <jgra...@gmail.com>
To: bvpar...@googlegroups.com
Sent: Friday, 26 October 2012 11:07 PM
Subject: Re: {भारतीयविद्वत्परिषत्} information on Pratibhaa

[Editor IJIS]

For Pratibha in Buddhism, see theory of Apoha of Dingnaga's Pramanasamuccaya.

[Nityanand Misra]

For the concepts of प्रतिभा and its fruits in the पातञ्जलयोगदर्शन, one may refer the commentaries on two Sutras in विभूतिपाद - प्रातिभाद्वा सर्वम् (YS 3.33) and ततः प्रातिभश्रावणवेदनादर्शास्वादवार्ता जायन्ते (YS 3.36).

As per the commentary by Śrīsvāmī Omānanda Tīrtha (Gorakhpur, Gita Press: ISBN 81-293-0011-7), प्रातिभज्ञान referred to in 3.33 is another name for what पतञ्जलि calls तारकज्ञान in YS 3.54, and is the first form of विवेकज्ञान. The योगी can know everything through प्रातिभज्ञान which arises without any external निमित्त.

In 3.36, पतञ्जलि says that by स्वार्थसंयम (स्वार्थसंयमात् in YS 3.35), the प्रातिभसिद्धि (a सिद्धि of the मनस्) arises along with other सिद्धिs like श्रावण, वेदना, आदर्शा, आस्वाद and वार्ता which are सिद्धिs of श्रोत्र, त्वक्, नेत्र,  रसना and घ्राण.

On Fri, Oct 26, 2012 at 2:55 PM, Nityanand Misra <nmi...@gmail.com> wrote:

Respected. Dr. Ganesh

To add to what has already been said, I know of a good secondary source with broad coverage on the topic.

In the chapter कल्पना  of the first part of his 1967 DLitt thesis in Hindi titled सौन्दर्यशास्त्र के तत्त्व, Dr. Kumar Vimal deals extensively with प्रतिभा in the Indian tradition on pages 142 to 150. He covers the opinions of भामह, दण्डिन्, वामन, रुद्रट (who considers शक्ति of two types - सहजा and उत्पाद्या), महिमभट्ट, आनन्दवर्धन, and gives good coverage to the views of राजशेखर. राजशेखर classifies प्रतिभा into two types - कारयित्री (further divided into three subtypes - सहजा of सारस्वत poets, आहार्या of आभ्यासिक poets, and औपदेशिकी of औपदेशिक poets) and भावयित्री. Dr. Vimal then covers the opinions of भट्टतोत, कुन्तक before delving in some detail on अभिनवगुप्त. Following this is the coverage by मम्मट and पण्डितराज जगन्नाथ (who like हेमचन्द्र considers प्रतिभा of two kinds - जन्मजात and कारणजात).

In the following pages Dr. Vimal then compares these concepts to the analogous concepts in Western thought, including the opinions of Plato, Aristotle, Thomas Hobbes, Immaneul Kant, Samuel Taylor Coleridge, David Hartley, William Blake, John Dryden, William Wordsworth, John Keats, et cetera. After this is some coverage of opinions of modern Indian writers including Acharya Ramchandra Shukla, Shyam Sundar Das, Jaishankar Prasad et cetera.

The book is Kumar Vimal (1998). Saundaryashastra Ke Tattva. Published by Rajkamal Prakashan Pvt Ltd, New Delhi. ISBN 978-817-178-6381.

The book can be ordered online from http://www.rajkamalprakashan.com/index.php?p=sr&Uc=10330

Some pages are visible under http://books.google.co.in/books?id=nDv-ENUibB8C&printsec=frontcover

Thanks, Nityanand

--

निराशीर्निर्ममो भूत्वा युध्यस्व विगतज्वरः।। (भ.गी.)
to subscribe go to the link below and put a request
https://groups.google.com/group/bvparishat/subscribe
To unsubscribe from this group, send email to
bvparishat+...@googlegroups.com

--
Nityānanda Miśra
Member, Advisory Council, Jagadguru Rambhadracharya Handicapped University
Chitrakoot, Uttar Pradesh, India
http://nmisra.googlepages.com
http://jagadgururambhadracharya.org/donate.php

|| आत्मा तत्त्वमसि श्वेतकेतो ||
(Thou art from/for/of/in That Ātman, O Śvetaketu)
     - Ṛṣi Uddālaka to his son, Chāndogyopaniṣad 6.8.7, The Sāma Veda

[Ganesh R]

Dear Sri. Nityanand Mishra,

I am very much obliged by your nice which is really useful and
precise. I am also wondered how well you put across the things and
spare no pains in responding the needy with all clarity and erudition!
Alas! I have nothing but a dry word of "thanks " to your friendly
gesture:-)...If it is not a trouble, pl do forward me such information
in future too.

regards

ganesh

[Radhakrishnan C S]

Dear Sri.Ganesh,

There is a book on Pratibha written by Dr.J.Prasad, the present Vice-Chancellor of Sree Sankaracharya University of Sanskrit, Kalady. This book is published by the Calicut University.

Prof.Radhakrishnan

[Ganesh R]

Dear Sir,

Thanks a lot and I would be very happy and greatly obliged if you
could give the exact address of that University publication office or
at least the Email id or phone number of the author Dr. J. Prasad
himself.


regards

ganesh

[subrahmanyam korada]

नमो विद्वद्भ्यः

प्रतिभा -- origin and development ---

just a suggestion - those who wish to teach any work in
अलंकारशास्त्रम् should study वाक्यपदीयम् , preferably with a
teacher who has got good knowledge of महाभाष्यम् and other Darsanas -
न्यायः , मीमांसा , वेदान्त ।

The topic is too vast and it may run into many pages . Here I shall
try to explicate the terse verses of Hari from his Vakyapadifyam -
Brahmakanda and Vakyakanda , i.e. without going into other Darsanas (
one need not refer to any Telugu work for this topic) -

प्रतिभा is one kind of बुद्धि ।

’ प्रतिभा वाक्यार्थः ’ ---

Vaiyakaranas consider that शब्द is the sole cause of all transactions
in the universe and in ब्रह्मकाण्ड , Hari earmarks 15 verses to prove
this --

शब्देष्वेवाश्रिता शक्तिः विश्वस्यास्य निबन्धिनी।
यन्नेत्रः प्रतिभात्मायं भेदरूपः प्रपद्यते॥ 118

अस्य प्रत्यक्षरूपेण दृश्यमानस्य विश्वस्य निबन्धिनी कारणभूता शक्तिः
सामर्थ्यं शब्देष्वेव आश्रिता ।

यः , शब्द एव नेत्रं ज्ञापकं यस्य सः , प्रतिभारूपः , भिन्नरूपवान् अयं
लोकव्यवहारः प्रतीयते अस्माभिः ज्ञायते ।

प्रतिपुरुषं भिन्नभिन्नरूपेण लोकव्यवहारः लक्ष्यते इति यावत् ।

प्रतिभा is a kind of बुद्धिविशेष । वाक्यार्थ is its रूपम् ।
लोकव्यवहार is in the form of बुद्धि । It does not require
बाह्यप्रपञ्च ।
In बाह्यप्रपञ्च , although there is a single thing different people
think it differently -

एकैव युवतिः - कामुकेन भोग्यवस्त्विति , व्याघ्रादिभिः भक्ष्यमिति ,
पितृभ्यां सुतेति , तस्याः सन्तानेन मातेति , वीतरागिभिः शव इति
परिदृश्यते ।

तेषां तत्तत्संस्कार एव अत्र कारणम् ।

There are certain things that do not exist in the outside world -
गगनकुसुमम् , वन्ध्यापुत्रः etc. Sabda can denote even such things .

Even the difference between घट and पट is known thru Sabda only .

So whether there is form or not Sabda has got the शक्ति to denote a thing .

लोकव्यवहार is शब्दार्थोभयमूलक । शब्द is वाच्य and अर्थ is वाचक _-
वाच्यवाचकभाव is the सम्बन्ध ।

In वाक्यकाण्ड , Hari summarized different definitions of a वाक्यम्
(and are refuted by Kumarila in श्लोकवार्तिकम् -वाक्याधिकरणम्) and he
explains why so many -

अविकल्पे’पि वाक्यार्थे विकल्पा भावनाश्रयाः।
अत्राधिकरणे वादाः पूर्वेषां बहुधा गताः॥ 116

वाक्यार्थ is अखण्ड , but due to भावनाश्रय् ,=शास्त्रवासना , अत्र
वाक्यार्थप्रकरणे प्राचीनानां वादाः बहुधा गताः।
So there are more , such as - प्रतिभा वाक्यार्थः , क्रिया वाक्यार्थः etc.

In fact , there is only one वाक्यार्थ which is in the form of प्रतिभा ।

What is वाक्यार्थ ? - as soon as a sentence is heard there will be
some understanding that one should do something and the same is
वाक्यार्थ ।

That's why Mimamsakas proved -कार्यमेव वाक्यार्थः ।

So शब्द is the cause of the generation of प्रतिभा and the same is वाक्यार्थ --

अभ्यासात् प्रतिभाहेतुः शब्दः सर्वो’परैः स्मृतः ।
बालानां चद् तिरश्चां च यथार्थप्रतिपादने ॥

अपरैः आचार्यैः सर्वः ध्वन्यात्मकः वर्णात्मकः , पदवाक्यरूपश्च शब्दः
अभ्यासात् पुनःपुनरावृत्या प्रतिभाहेतुः नियतार्थहेतुः भूत्वा
कार्यप्रवृत्तौ कारणं भवति इति स्मृतः ।

बालानां च तिरश्चां च यथार्थप्रतिपादने समर्थः ।

Due to अभ्यास only the children and animals / birds , i.e. those
without the knowledge of सङ्केत , do understand the intended meaning
.

Due to अभ्यास the प्रतिभा , the one which is in the form of अर्थबोध
and causes कार्यद्प्रवृत्ति is born - the अभ्यास is of the present
birth or that of the earlier one ? What is the form of प्रतिभा ? --

अनागमश्च सो’भ्यासः समयः कैश्चिदिष्यते ।
अनन्तरमिदं कार्यमस्मादित्युपलक्षणम् ॥ 118

सः अभ्यासः अनागमः शास्त्राभ्यासादिभिः न प्राप्यते , किन्तु
जन्मान्तरलभ्यः । अयमेव अभ्यासः कैश्चित् समयः संकेतः इत्युच्यते (
सामयिकः शब्दादर्थसंप्रत्ययः - न्यायवैशेषिके , संकेतितः चतुर्भेदः -
काव्यादर्शः)

अस्मादनद्न्तरम् इदं कार्यम् इति उपदर्शनम् बोधजननम् - तद्रूपायाः
प्रतिभायाः कारणमेव अभ्यासः ।

अङ्कुशपातेन गजः गच्छति , दण्डप्रहारेण अश्वः प्लवते - एतत्सर्वं अभ्यासादेव ।

प्रतिभा means the urge that is born in the mind - ' I should do this '
- as soon as a sentence is heard .

In fact, अभ्यास is considered as a प्रमाणम् that is different from
प्रत्यक्षादि ( the Pramanas in Vyakaranam are not given much
importance in works like न्यायकुसुमाञ्जलि, I am going to deal with in
my book - Pramanas in Indian Philosophy , which is in the pipeline) --

परेषाम् असमाख्येयम् अभ्यासादेव जायते ।
मणिरूप्यादिविज्ञानं तद्विदां नानुमानिकम् ॥ 1- 35

Hari explains प्रतिभास्वरूपम् -

विच्छेदग्रहणे’र्थनां प्रतिभभान्यैव जयते ।
वक्यार्थ इति तमाहुः पदार्थैरुपपादिताम् ॥ 1-143

देवदत्त गामानय - अस्मिन् वाक्ये कल्पितपदभासमनार्थानां विच्छेदेन
ग्रहणे तत्पदार्थव्यतिरिक्ता अन्यैव प्रतिभा जायते -- ’ यद्धिक्यं स
वाक्यार्थः’ - महभाष्यम् । असत्याइः देवदत्तादिपदार्थैः उपपादितां तां
प्रतिभां वाक्यार्थ इति अहुः ।

What kind of thing is प्रतिभा ?--

इदं तदिति सान्येषाम् अनाख्येया कथंचन ।
प्रत्यात्मवृत्तिसिद्धा सा कर्त्रापि न निरूप्यते ॥ २2-144

सा प्रतिभा इदम् तदिति - पदार्थैः अभिव्यक्ता इयं प्रतिभारूपः वाक्यार्थः
तत्पदार्थसमुदाय एव इति निरूपयितुं कथमपि न शक्या । सा प्रतिव्यक्ति
अनुभवसिद्धा सती कर्त्रापि वाक्यार्थज्ञानवता निरूपयितुं न शक्यते ॥
One can have the experience of Pratibha but even the same person
cannot prove it to others as such and such .

What is the स्वभाव of प्रतिभा ? --

उपश्लेषमिवार्थानां सा करोत्यविचारिता ।
सार्वरूप्यमिवापन्ना विषयत्वेन वर्तते ॥ 2-145

सा प्रतिभा अविचारिता अयं तस्य पदस्य अर्थः इति निरूपयितुं अशक्यापि
अर्थानाम् उपश्लेषं संसर्गं करोतीव अस्ति । सर्वरूप्यं वक्यस्य
संपूर्णार्थस्वरूपम् आपन्ना सती विषयत्वेन पदार्थैः अभिव्यज्यमाना
वर्तते इव ।

Pratibha is Vakyartha and it is अनिर्वचनीय ।

Nobody , human beings , birds , animals ,, even children cannot go
beyond Pratibha --

साक्षाच्छब्देन जनितां भावनानुगमेन् वा ।
इतिकर्तव्यतायां तां न कश्चिदतिवर्तते ॥ 2-146

साक्षात् प्रत्यक्षं अस्मिन् जन्मनि शब्देन वृद्धव्यवहारप्रयुक्तशब्देन
भावनानुगमेन पूर्वजन्मभावनया वा जनितां तां प्रतिभां इतिकर्तव्यतायां
व्यवहारे कश्चित् को’पि प्राणी न अतिवर्तितुं समर्थः ।

Explains --

प्रमाणत्वेन तां लोकः सर्वः समनुपश्यति ।
समारम्भाः प्रतायन्ते तिरश्चामपि तद्वशात् ॥ 2-147

सर्वः लोकः तां प्रतिभां स्वक्रियमाणकार्यस्य प्रमाणत्वेन समनुपश्यति
भावयते । तिरश्चामपि समारम्भाः व्यापाराः तत्प्रतिभावशात् प्रतायन्ते
विस्तृता भव्न्ति ।

Every person follows his thought and thinks it as a Pramanam -
Dusyanta says - सतां हि सन्देहपदेषु वस्तुषु प्रमाणमन्तःकरणप्रवृत्तयः ।
So all the transactions are carried following Pratibha .
This Pratibha is there inherently in everybody and it is natural -
not created thru an effort --

यथा द्रव्यविशेषाणां परिपाकैरयत्नजाः ।
मदादिशक्तयो दृष्टाः प्रतिभाः तद्वतां तथा ॥ 2-148

यथा द्रव्यविशेषाणां गुडतण्डुलादीनां परिपाकैः अप्रयत्नजाः मदादिस्शक्तयः
दृष्टाः तथा तद्वतां स्र्वेषां प्रणिनां प्रतिभाः दृष्टाः ।

This Pratibha is born due to जन्मान्तराभ्यास --

स्वरवृत्तिं विकुरुते मधौ पुंस्कोकिलस्य यः ।
जन्त्वादयः कुलायादिकरणे केन शिक्षिताः ॥ 2-149

मधुः वसन्तर्तुः । जन्त्वादयः = spider etc.( for the meaning of words
such as विकुरुते etc check with my coming posting on तिष्ठति -
प्रतिष्ठते) | During Vasanta the voice of a male cuckoo changes to
पञ्चमस्वर- no effort is there , nobody trained a spider to build its
web / nest - all these things are due to Pratibha and that is
Pratibha.

Kalidasa in Kumarasambhava --

चूताङ्कुरास्वादकषायकण्ठः पुंस्कोकिलो यन्मधुरं चुकूज ।
मनस्विनीमानविघातदक्षं तदेव जातं वचनं स्मरस्य ॥

Clarifies --

आहारप्रीत्यपद्वेषप्लवनादिक्रियासु कः ।
जात्यन्वयप्रसिद्धासु प्रयोक्ता मृगपक्षिणाम् ॥ 2-150

rat is the food of cat , dog loves its master , cow and tiger are
enemies (येषां च विरोधः शाश्वतिकः - पा सू) , a खड्गमृग can swim in
waters - these behaviors are due to Jati and Anvaya - who drives them
- it is due to Pratibha which is अनादि |

Sabda is the cause of Pratibha --

भावनानुगतादेतदागमादेव जायते ।
आसत्तिविप्रकर्षाभ्याम् आगमस्तु विशिष्यते ॥ 2-151

भावनानुगतात् प्रतिभायाः कारणभूतया भावनया सहितेन आगमादेव शब्देनैव एतत्
इदं प्रतिभारूपं ज्ञानं जायते । तु किन्तु आगमः शब्दः
आसत्तिविप्रकर्षाभ्यां अस्मिन् जन्मनि समीपे वर्तमानत्वम् ,
पूर्वजन्मापेक्षया दूरे वर्तमानत्वम् इति भेदाभ्यां विशिष्यते ।

Pratibha is of six types due to निमित्तभेद --

स्वभावचरणाभ्यासयोगादृष्टोपपादिताम् ।
विशिष्टोपहितां चेति प्रतिभां षड्विधां विदुः ॥ 2-152

1. स्वभावसिद्धा प्रतिभा -- प्रकृतेः महत्तत्वरूपेण परिणामः ;
सुषुप्त्यवस्थास्थितस्य जाग्रदवस्थाप्राप्तिः।

2.चरणसिद्धा - शास्त्रविहिततपस्स्वाध्यायादिना सदाचारेण वसिष्ष्ठादीनां
त्रैकालिकविषयप्रकाशः।

3.अभ्याससिद्धा - कूपखानकानां कुत्र जलं वर्तते इति ज्ञानम् ।

4.योगसिद्धा - योगाभ्यासवशेन इतरेषाम् अभिप्रायग्रहणशक्तिः ।

5.अदृष्टसिद्धा - रक्षःपिशाचादीनाम् आवेशः , अन्तर्धानं च प्रतिभयैव।

6.सिद्धिसंपन्नविशिष्टव्यक्तिभिःसंक्रामिता -- संजयस्य
दूरस्थितभारतयुद्धसमाचारग्रहणशक्तिः कृष्णद्वैपायनेन संक्रामिता ।

धन्यो’स्मि

2012/10/27 narayanan er <drerna...@yahoo.com>

>
> कवौ वा भानौ वा जगति च जगन्नाथकृपया
> विना शक्तिर्भातुं कथमपि नु काव्यं कवयितुम्।
> अतो वन्दे मोदादनुपदमलङ्कारकविदं
> जगन्नाथं सूरिं सहृदयवरं सद्रसकविम्।।
>
> ________________________________
> From: Jagannatha s <jgra...@gmail.com>
> To: bvpar...@googlegroups.com
> Sent: Friday, 26 October 2012 11:07 PM
> Subject: Re: {भारतीयविद्वत्परिषत्} information on Pratibhaa
>
>
>

--
Prof.Korada Subrahmanyam
Professor of Sanskrit,
CALTS,
University of Hyderabad 500046
Ph:09866110741(R),91-40-23010741,040-23133660(O)

[Ganesh R]

Thank you Sir, Thanks a lot for sparing so much of your time and
energy on this issue. I am extremely obliged and look forward for
further clarification/information from your learned self.

regards

ganesh

2012/10/28 subrahmanyam korada <kora...@gmail.com>:

[narayanan er]

सुहृद्यपञ्चचामरप्रयोगयोग्यतालसत्समस्तविज्ञनेतृतापटुत्वरत्नसागरात्।
सुपद्यतत्त्वसन्मणिं तदन्तरालवर्त्तिनं सरित्स्वरूपधारिणः सुसङ्गताल्लभामहे।।

---

From: Nityanand Misra <nmi...@gmail.com>
To: bvpar...@googlegroups.com
Cc: Nityanand Misra <nmi...@gmail.com>; Ganesh R <avadhan...@gmail.com>
Sent: Monday, 29 October 2012 5:56 AM
Subject: Re: {भारतीयविद्वत्परिषत्} Re: information on Pratibhaa

सरित्पतिप्रयाणमस्ति धुन्यमूल्यसौभगमुदन्वता कदा सरित्समागताभिवन्द्यते।

शतावधानिनं विचिन्वते स्वयं समाः कला अहो ममाल्पभानमत्र तेन भूरि गण्यते ॥