Brahmanas and Shramanas

[Prakash Raj Pandey]

नमो विद्वद्भ्यः

Nityananda Misra says Brahmans and Shramans were never at odds --

https://www.facebook.com/reel/2961568934049477 

Earlier Kushagra Aniket had said they were at odds in his article शबरी कौन थी 

Who was Sabari ?, posted on 2025 June 30 on this group.

And I do not know which side I should take.

Regards, 

Prakash Raj Pandey

[Mahamaho. Subrahmanyam Korada]

नमो विद्वद्भ्यः

Brahmanas and Shramanas -- 

ब्राह्मणाः  श्रमणाश्च --

As per the tradition one is considered a  पण्डित  iff he knows पद - वाक्य - प्रमाणशास्त्राणि , viz व्याकरण - पूर्वमीमांसा - न्यायवैशेषिकशास्त्राणि ।

भट्ट is one who learnt वेदान्त along with the above .

You can take any great commentator - भाष्यकार / व्याख्याता -- declares  to be having command on the above three systems --

तत्र पदवाक्यप्रमाणज्ञेन आचार्येण वेदांतवाक्यानां ब्रह्मावगतिपरत्वप्रदर्शनाय वाक्याभासयुक्त्याभासप्रतिपत्तयः पूर्वपक्षीकृत्य निराक्रियन्ते (5-11, ब्रह्मसूत्रशांकरभाष्यम्) ।

So we cannot take everybody's statement as प्रमाणम् and engage in discussion / argument .

The question is related to one who takes वेद as प्रमाणम् and   follows the regular धर्म (नित्यकर्मानुष्ठानम्)  - सन्ध्यावन्दनम् , ब्रह्मयज्ञः (वेदाध्ययनम्) , देवर्षिपितृतर्पणम् etc . (with मडि of South India ) fit to be called a ब्राह्मण

and the one who is वेदबाह्य , called बौद्ध / क्षपणक / श्रमणक , also called नास्तिक -- ’ नास्तिको वेदनिन्दकः ’ (मनु 2-11) | अस्ति नास्ति दिष्टं मतिः (पा सू 4-4-60) ठक्। ठस्येकः पा 7-3-50 . तद्धित on a वाक्यम् ।

Not going into history I shall provide some material from पूर्वमीमांसा and उत्तरमीमांसा where you will find answer to your question --

सर्वज्ञः सुगतो बुद्धो धर्मराजस्तथागतः -- अमरः । सर्वं जानातीति सर्वज्ञः (इगुपधज्ञाप्रीकिरः कः - पा 3-1-135 , के’णः 7-4-13  ह्रस्वः , कर्मणि षष्ठी ।

सर्वज्ञः ईश्वर एक एव - तर्कसङ्रहः । ’ सर्वज्ञत्वमधीस्वरत्वमगमत् त्वां मां च भिक्षाटनम् - भोजप्रबन्धः ।

Kumarilabhatta in श्लोकवार्तिकम् vehemently refutes the concept of सर्वज्ञ with regard to बुद्ध --

चोदनासूत्रम् --

न चापि स्मृत्यविच्छेदात् सर्वज्ञः परिकल्प्यते ।

विगानात् , छिन्नमूलत्वात् , कैश्चिदेव परिग्र्हात् । 133

सर्वज्ञो’साविति ह्येष तत्काले तु बुभुत्सुभिः ।

तज्ज्ञानज्ञेयविज्ञानरहितैर्गम्यते कथम् ? 134

कल्पनीयाश्च सर्वज्ञा भवेयुः बहवस्तव ।

य एव स्यात् असर्वज्ञः स सर्वज्ञं न बुद्ध्यते ॥ 135

सर्वज्ञो’नवबुद्धश्च येनैव स्यात् न तं प्रति ।

तद्वाक्यानां प्रमाणत्वं मूलाज्ञाने’न्यवाक्यवत् ॥ 136

रागादिरहिते  चास्मिन्  निर्व्यापारे व्यवस्थिते ।

देशनान्यप्रणीतैव स्यादृते प्रत्यवेक्षणात् ॥ 137

Gist : An असर्वज्ञ  cannot certify one as सर्वज्ञ and so on .... .

Samkaracarya refers to वैश्षिकs by the name अर्धवैनाशिकाः and बौद्धs by the name सर्ववैनाशिकाः (ब्रह्मसूत्रशांकरभाष्यम् , समुदायाधिकरणम्, 2-2-18...27) .

According to बौद्धs every भावपदार्थ is क्षणिक (सर्वं क्षणिकम् क्षणिकम् - आर्यसत्यम्) and the शून्यवादिन्s hold that everything is शून्यम् - therefore they are called सर्ववैनाशिकाः ।

विनाशः प्रयोजनम् अस्य वैनाशिकः - प्रयोजनम् पा सू  5-1-108 ठञ्

Although बुद्ध  offered the same देशना (उपदेशः) to all the शिष्यs they got devided into four groups - सौत्रान्तिकाः , वैभाषिकाः , योगाचाराः , माध्यमिकाः  ।

अनुस्मृतेश्च 2-2-25

भाष्यम् --

अपि च वैनाशिकः सर्वस्य वस्तुनः क्षणिकतामभ्युपयन् उपलब्धुरपि क्षंणिकतामभ्युपेयात् । न च सा संभवति । अनुस्मृतेः । अनुभवम् उपलब्धिम् अनूत्पद्यमानं स्मरणमेव अनुस्मृतिः । सा च उपलब्ध्वेककर्तृका सती संभवति ।

When the वैनाशिक accepts क्षणिकता  to all things then he may acccept the same to  उपलब्धा (ज्ञाता) । But that (क्षणिकत्वम्  to आत्मा who is ज्ञाता) is not possible  due to अनुस्मृति । ......

सर्वथानुपपत्तेश्च 2-2-32

भाष्यम् --

किं बहुना ? सर्वप्रकारेण यथा यथा अयं वैनाशिकसमय उपपत्तिमत्त्वाय परीक्ष्यते तथा तथा सिकताकूपवद्विशीर्यत एव ।

Why to go furtherr - discuss too much ? By all means as the वैनाशिकसमय is examined for reasoning it goes on collapsing like a well in a  sandy soil .

सर्वदर्शनसङ्ग्रहः --

सर्वं क्षणिकं क्षणिकं , दुःखं दुःखं , स्वलक्षणं स्वलक्षणं , शून्यं शून्यम् इति भावनाचतुष्टयमुपदिष्टं द्र्ष्टव्यम् ।

धन्यो’स्मि

Dr.Korada Subrahmanyam

Prof of Sanskrit (Retd)

Adj Professor , Dept of Heritage Science and Technology

IIT , Hyderabad

Chairman , Bharateeya Vidvat Parishat

Ph:09866110741

https://sites.google.com/view/koradeeyam/home

--
You received this message because you are subscribed to the Google Groups "भारतीयविद्वत्परिषत्" group.
To unsubscribe from this group and stop receiving emails from it, send an email to bvparishat+...@googlegroups.com.
To view this discussion visit https://groups.google.com/d/msgid/bvparishat/CAAcMvrfLDG%3DLHRyAwOEr-NBqxENxR8zJJps2_9m%3DJKJ4XKqinQ%40mail.gmail.com.