Fwd: Re: {भारतीयविद्वत्परिषत्} Pratyaahaara
Hnbhat B.R.
From: "Hnbhat B.R." <hnbh...@gmail.com>
Date: 25-Jun-2016 6:53 am
Subject: Rely: {भारतीयविद्वत्परिषत्} Pratyaahaara
To: <bvpar...@googlegroups.com>
Cc:
Here is the reference from वाचस्पत्य---
प्रत्याहार
[L=33990] [p= 4467]प्रत्याहार¦ पु० प्रति + आ + हृ--भावे घञ् । चित्तेन्द्रियादेः
विषयेभ्यो निवारणे योगाङ्गभेदे तल्लक्षणं च अष्टाङ्गयोग
शब्द ५२४ पृ० उक्तं तत्कालमानञ्च “प्राणायामाद्वषट् केन
प्रत्याहार उदाहृतः” काशीख० ४१ अ० उक्तम् । “स्वविष-
याऽसम्प्रयोगे चित्तस्य स्वरूपानुकार इवेन्द्रियाणां प्रत्या-
हारः” पात० सू० “स्वविषयसम्प्रयोगाभावे चित्तस्वरूपानुकार
इवेति चित्तनिरोधे चित्तवन्निरुद्धानीन्द्रियाणि नेतरे-
न्द्रियजयवदुपायान्तरमपेक्षन्ते । यथा मधुकरराज म-
क्षिका उत्पतन्तमनूत्पतन्ति निविशमानमनुविशन्ते तथे
न्द्रियाणि चित्तनिरोधे निरुद्धानीत्थेष प्रत्याहारः” भा० ।
“ततः परमा वश्यतेन्द्रियाणाम्” पात० सू० शब्दादिष्व
व्यसनमिन्द्रिवजय इति केचित् शक्तिर्व्यसनं व्यस्यत्येनं
श्रेयस इति अविरुद्धा प्रतिपत्तिर्न्याय्या शब्दादिसम्प्रयोगः
स्वेच्छयेत्यन्ये रागद्वेषाभावे सुखदुःखशून्यं शब्दादि-
ज्ञानमिन्द्रियजय इति केचित् चित्तैकाग्र्यादप्रवृत्ति-
रेवेति जैगीषव्यः । ततश्च परमा त्वियं वश्यता यच्चित्त-
निरोधे निरुद्धानीन्द्रियाणि नेतरेन्द्रियजयवत् प्रत्यत्नकृत-
मुपायान्तरमपेक्षन्ते योगिनः इति” भा० ।
अत्र चित्तस्यैव प्रत्थाहारेऽन्येन्द्रियस्य प्रत्याहारोऽर्थसिद्ध
इति बोध्यम् तत्फलञ्च । मनुना उक्तम् “प्रत्याहारेण
संसर्गान् ध्यानेनानीश्वराम् गुणान्” । प्रत्याह्रियन्ते सं-
क्षिप्य गृह्यन्ते वर्णां अनेन प्रति + आ + हृ--करणे घञ् ।
“आदिरन्त्येन सहता” पा० सूत्रेण २ कृतसंज्ञायां च
यथा “अण इति अ इ उ इति वर्णानां ग्रहणम् एवं
सुप् तिङप्रभृतिष्वपि स्वादीनां तिबादीनाञ्च ग्रहण-
मिति । “प्रत्याहारेष्वितां न ग्रहणमिति” तेन् अच् प्रत्या-
हारे णकङचां न ग्रहणम् बोध्यम् । भावे घञ् ।
३ उपादाने पु० अमरः ।
I
June 24, 2016Respected Scholars, Namaskar!The word "pratyaahaara" is used in Praatishaakyaas, by PaNini in his VyaakaraNa and in As'TAnga Yoga.What is its exact meaning? Is it the same in all three instances or different?What are the components of this word from Sandhi or Samaasa or upasarga point of view? Thanks . N.R.Joshi.
____________________________________________________________
Blazeray
Deemed: One Household Item Everyone Should Have In Any Emergency
http://thirdpartyoffers.juno.com/TGL3142/576da38c465bd238b14f2st02vuc --
You received this message because you are subscribed to the Google Groups "भारतीयविद्वत्परिषत्" group.
To unsubscribe from this group and stop receiving emails from it, send an email to bvparishat+...@googlegroups.com.
To post to this group, send email to bvpar...@googlegroups.com.
For more options, visit https://groups.google.com/d/optout.
BVKSastry(Gmail)
Namaste Bhat ji
This is connecting your explanation with the second part of Joshi ji’s question.
Joshis question –second part: < The word "pratyaahaara" is used in Praatishaakyaas, by PaNini in his VyaakaraNa and in As'TAnga Yoga. What is its exact meaning? Is it the same in all three instances or different? >
Bhat ji’s answer quoting Vachaspatyam – There are three ( and more) ways by which the word ‘Pratyahara’ is explained in a discipline specific way. The quotes show very clearly that the word meaning is different in each case and it is to be decided by context. If one plots the meaning associated with the word ‘Pratyahara’ by time line and technicality of usage in each specific discipline, the ‘WORD-MEANING’ = (Pada-Artha) is derived by constructing the plurality of meanings from two upasargas and one Dhaatu < प्रति + आ + हृ >; the meaning stretch spreads on time line of at least three millennia before and after Panini in the center.
The question, now, would be : How sure are we that ‘Manu’ , positioned way back before Panini and Gita, had the same ‘ derivation and understanding of this word?
Can you please explain your quote for larity ? (I do understand the part of word-meaning given as a lumped entry in dictionary. What I am looking for the footprints of meaning shifts across the disciplines).
Many commentators link the explanation of the word ‘Pratyahara’ in ‘Manu’ and Patanjali to be aligned to Gita 2-58: - the operative part ‘ saḿharate sarvaśaḥ indriyāṇīndriyārthebhyah ‘. This in 2nd chapter comes without reference to ‘Pranayama’ . The ‘pratyahara’ of Bhagavadgita aims for ‘chittavrutti noriodha/ Sthita -prajnataa’; Yogaanga – Pratyahara ’ is preliminary before Dhyana. A different set of instructions and clearly different technicality.
[L=33990] [p= 4467] प्रत्याहार¦ पु० प्रति + आ + हृ--भावे घञ् । चित्तेन्द्रियादेः विषयेभ्यो निवारणे योगाङ्गभेदे तल्लक्षणं च अष्टाङ्गयोग शब्द ५२४ पृ० उक्तं तत्कालमानञ्च “प्राणायामाद्वषट् केन प्रत्याहार उदाहृतः” काशीख० ४१ अ० उक्तम् । “स्वविषयाऽसम्प्रयोगे चित्तस्य स्वरूपानुकार इवेन्द्रियाणां प्रत्याहारः” पात० सू० “स्वविषयसम्प्रयोगाभावे चित्तस्वरूपानुकार
इवेति चित्तनिरोधे चित्तवन्निरुद्धानीन्द्रियाणि नेतरेन्द्रियजयवदुपायान्तरमपेक्षन्ते । यथा मधुकरराज मक्षिका उत्पतन्तमनूत्पतन्ति निविशमानमनुविशन्ते तथेन्द्रियाणि चित्तनिरोधे निरुद्धानीत्थेष प्रत्याहारः” भा० ।
“ततः परमा वश्यतेन्द्रियाणाम्” पात० सू० शब्दादिष्वव्यसनमिन्द्रिवजय इति केचित् शक्तिर्व्यसनं व्यस्यत्येनं श्रेयस इति अविरुद्धा प्रतिपत्तिर्न्याय्या शब्दादिसम्प्रयोगः स्वेच्छयेत्यन्ये रागद्वेषाभावे सुखदुःखशून्यं शब्दादि-
ज्ञानमिन्द्रियजय इति केचित् चित्तैकाग्र्यादप्रवृत्तिरेवेति जैगीषव्यः । ततश्च परमा त्वियं वश्यता यच्चित्तनिरोधे निरुद्धानीन्द्रियाणि नेतरेन्द्रियजयवत् प्रत्यत्नकृतमुपायान्तरमपेक्षन्ते योगिनः इति” भा० ।
अत्र चित्तस्यैव प्रत्थाहारेऽन्येन्द्रियस्य प्रत्याहारोऽर्थसिद्ध इति बोध्यम् तत्फलञ्च । मनुना उक्तम् “प्रत्याहारेण संसर्गान् ध्यानेनानीश्वराम् गुणान्” ।
प्रत्याह्रियन्ते संक्षिप्य गृह्यन्ते वर्णां अनेन प्रति + आ + हृ--करणे घञ् । “आदिरन्त्येन सहता” पा० सूत्रेण २ कृतसंज्ञायां च यथा “अण इति अ इ उ इति वर्णानां ग्रहणम् एवं सुप् तिङप्रभृतिष्वपि स्वादीनां तिबादीनाञ्च ग्रहणमिति । “प्रत्याहारेष्वितां न ग्रहणमिति” तेन् अच् प्रत्याहारे णकङचां न ग्रहणम् बोध्यम् । भावे घञ् ।
३ उपादाने पु० अमरः ।
From: bvpar...@googlegroups.com [mailto:bvpar...@googlegroups.com] On Behalf Of Hnbhat B.R.
Sent: Saturday, 25 June, 2016 8:22 PM
To: bvpar...@googlegroups.com
Subject: Fwd: Re: {भारतीयविद्वत्परिषत्} Pratyaahaara
----------
Subrahmanyam Korada
Professor of Sanskrit, CALTS,
University of Hyderabad,
Ph:09866110741(M),91-40-23010741(R),040-23133660(O)