अष्टाध्यायीसूत्रक्रमविषये संशयः

[Abhijit Mandal]

नमो विद्वद्भ्यः!

एकः संशयो जायते अष्टाध्यायीसूत्रक्रमविषये! 

आदितो यदि पाणिनेः अष्टाध्यायी क्रमतः पठ्यते, तर्हि “वृद्धिरादैच्”(१-१-१) इति सूत्रस्य अर्थज्ञानाय “तपरस्तत्कालस्य”(१-१-७०), आदिरन्त्येन सहेता (१-१-७१) चेति सूत्रद्वयस्य नितरामेव अपेक्षा भवति, परन्तु सूत्रद्वयं अष्टाध्यायीक्रमानुसारं बहुपरं विद्यते। अधिकारशैल्याः प्रयोगः भवति एतादृशस्थलेषु! सत्यम्! कदाचिच्च यथोद्देशपरिभाषाया अपि प्रयोगः दृश्यते एतादृशस्थलेषु! 

प्रथमतः  ममायं संशयो यत् 

यदि सूत्रक्रमः एवम् अभूत् तत्र का हानिः भवेत्? 

वृद्धिरादैच् (१-१-१)

तपरस्तत्कालस्य (१-१-२)

आदिरन्त्येन सहेता (१-१-३)

अदेङ् गुणः (१-१-४)

एतेन अदेङ् गुणः सूत्रस्यार्थबोधः अनायासेनैव जायते! 

द्वितीयतः - “प्रमाणभूत आचार्यो दर्भपवित्रपाणिः शुचाववकाशे प्राङ्मुख उपविश्य महता प्रयत्नेन सूत्राणि प्रणयति स्म । तत्राशक्यं वर्णेनाप्यनर्थकेन भवितुम्, किं पुनरियता सूत्रेण।” इति वृद्धिरादैच्सूत्रभाष्यवचनमपि महद्गुरुत्वमावहति। तदनुसारं

तत्र सप्तति-एकसप्तति-संख्यके स्थले सूत्रद्वयस्य किं तात्पर्यं विद्यते

तपरस्तत्कालस्य”(१-१-७०)

आदिरन्त्येन सहेता (१-१-७१)

संशयद्वयनिरसनाय विदुषां मतमपेक्षते!! 

Abhijit Mandal
Assiatnt Professor
Cooch Behar Panchanan Barma University
Cooch Behar 736101

[Narayan Prasad]

>

> आदितो यदि पाणिनेः अष्टाध्यायी क्रमतः पठ्यते, तर्हि “वृद्धिरादैच्”(१-१-१) इति सूत्रस्य अर्थज्ञानाय “तपरस्तत्कालस्य”(१-१-७०), आदिरन्त्येन सहेता (१-१-७१) 

> चेति सूत्रद्वयस्य नितरामेव अपेक्षा भवति, परन्तु सूत्रद्वयं अष्टाध्यायीक्रमानुसारं बहुपरं विद्यते। 

>

While the experts may give proper reply to your query later on, I would like to express my view.

What you are telling is equivalent to reordering the Panini sutras in a प्रक्रिया order. But the अष्टाध्यायी sutras have been devised according to topic (प्रकरण).

For a moment let us think whatever you are telling is accepted, what about the anuvrttis स्वं रूपम् and सवर्णस्य (please refer to the attached file) in interpreting the two sutras you have mentioned?

Best wishes

Narayan Prasad

[Narayan Prasad]

Oh! The attachment was wrong.

The correct one is given below.

--
You received this message because you are subscribed to a topic in the Google Groups "भारतीयविद्वत्परिषत्" group.
To unsubscribe from this topic, visit https://groups.google.com/d/topic/bvparishat/G310StBws2I/unsubscribe.
To unsubscribe from this group and all its topics, send an email to bvparishat+...@googlegroups.com.
To view this discussion on the web visit https://groups.google.com/d/msgid/bvparishat/bd085ecb-c17d-416e-81a4-e308657635a6n%40googlegroups.com.

[Mahamaho. Subrahmanyam Korada]

नमो विद्वद्भ्यः

प्रथमतः  ममायं संशयो यत् 

यदि सूत्रक्रमः एवम् अभूत् तत्र का हानिः भवेत्? 

वृद्धिरादैच् (१-१-१)

तपरस्तत्कालस्य (१-१-२)

आदिरन्त्येन सहेता (१-१-३)

अदेङ् गुणः (१-१-४)              ----- Vid Abhijit Mandal

1.In the first place one has to accept the norm (न्यायः} -- आचार्यस्य पाणिनेः स्वस्य ग्रन्थस्य निर्माणे  स्वेच्छा अस्ति । No one should touch / edit it .

2.अभ्युपेत्य वादः /  कृत्वा चिन्ता  -- 

The  सूत्रक्रम  you offered is not  logical --  to understand  इता you require  उपदेशे’जनुनासिक इत् , हलन्त्यम्  - in between  तपरस्तत्कालस्य  and आदिरन्त्येन सहेता ।

3. One has to look at the व्यख्यानम् and should not stamp a सूत्रम्  as unmeaningful since he got a doubt - सर्वसन्देहेषु इदमुपतिष्ठते - व्याख्यानतो विशेष- प्रतिपत्तिः न हि सन्देहादलक्षणम् (महाभाष्यम्  , पस्पशाह्निकम् )।

4. I shall rather resort to अशोकवनिकान्याय  ---

Where to put सीता ? 

रावण  put her under  a निंबवृक्ष (neem tree ) -- 

चैत्र  arrived  - रावण ! according to आयुर्वेद  it is okay - but why don't you shift her to  आम्रवृक्ष (mango tree) ?  वसन्तर्तु (spring) is in the offing - she may like tender mangoes ! -- रावण shifted सीता  to an आम्रवृक्ष ।

मैत्र  noticed  the plight of सीतामाता   -- रावण ! What is this ? don't you know about the original free  Air-Conditioners provided by  परमात्मा ? --

कूपोदकं वटच्छाया तांबूलं तरुणीकुचौ ।

शीतकाले भवेदुष्णम् उष्णकाले तु शीतलम् ॥

No service / repair is required !!  रावण  changed his mind and shifted सीता to a  वटवृक्ष ( banyan tree ) .

Being a राक्षस , रावण  did not want any comfort for सीता  and  shifted her to an अशोकवनम्  finally .

सीता is to be put under some tree or the other  - you cannot go on discussing  the issue .

Panini has to put a सूत्रम् at some place or the other - you cannot go on  questioning .

If you are capable just do a matching work for your Mother Tongue !

5. All this discussion is a waste of time -- Patanjali already  discussed and clarified the doubt  under वृद्धिरादैच् --

कथं वृद्धिरादैच् इति ?

एतदेकम् आचार्यस्य मङ्गलार्थम्  मृष्यताम् । माङ्गलिक आचार्यो महतः शास्त्रौघस्य मङ्गलार्थं वृद्धिशब्दम् आदितः प्रयुङ्ते । मङ्गलादीनि हि शास्त्राणि  प्रथन्ते वीरपुरुषाणि

च भवन्ति आयुष्मत्पुरुषाणि च । अध्येतारश्च वृद्धियुक्ता यथा स्युरिति ।

मङ्गलं प्रयोजनम् अस्य  माङ्गलिकः -- ठञ् - ’ प्रयोजनम् ’ पा सू 

मङ्गलमध्यानि -- भूवादयो धातवः  (महाव्याहृतयः) ।

मङ्गलान्तानि -- अ अ ( अक्षराणाम् अकारो’स्मि -- भगवद्गीता ) ।

मन्ये एतेन ग्रन्थेन द्वितीयो’पि संशयः निवृत्तकल्प इति ।

तत्र तत्र महाभाष्यम् --

महती सूक्ष्मेक्षिका आचार्यस्य  --  आकुमारं यशः पाणिनेः --  महत्सुविहितं पाणिनीयम् ।

धन्यो’स्मि

Dr.Korada Subrahmanyam
Adju.Professor , Dept of Heritage Science and Technology, IIT, Hyderabad

299 Doyen , Serilingampally, Hyderabad 500 019
Ph:09866110741

Skype Id: Subrahmanyam Korada

Blog: Koradeeyam.blogspot.in 

--
You received this message because you are subscribed to the Google Groups "भारतीयविद्वत्परिषत्" group.
To unsubscribe from this group and stop receiving emails from it, send an email to bvparishat+...@googlegroups.com.
To view this discussion on the web visit https://groups.google.com/d/msgid/bvparishat/CAEhWF_rWU6zvvCAHraNJgkV9kwa4h-%3D262Y9zh6qn8uNaLFLsQ%40mail.gmail.com.

[Abhijit Mandal]

विद्वद्भ्यो धन्यवादं व्याहरामि! 🙏🏻

Abhijit Mandal
Assiatnt Professor
Cooch Behar Panchanan Barma University
Cooch Behar 736101

To view this discussion on the web visit https://groups.google.com/d/msgid/bvparishat/CAKj2ELRJ985avTvhdy_%3DDJN4GT4TzotUsU-vH0HFmqq7cbtidA%40mail.gmail.com.