Difference between यज्ञ and होम

[Sarang Dabadghao]

सर्वान् विदुष:, भूयांसि नमांसि,  countless salutations to all learned members, 

अहं द्वौ: प्रश्नौ प्रष्टुं इच्छामि 

1. यज्ञ: च होम: - द्वयो: मध्ये क: भेद ? 
   
2. यज्ञ च य़ाग किम् समानअर्थी वा? 

 कृपया बोधयन्तु, 

भवदीय

[Venkata Sriram]

Namaste,

 

There is difference between yAga and hOma.

 

kAtyAyana srauta sUtras differentiates between yAga and hOma.

 

" tiShTat hOma vaShaTkArapradAnA yAjyapuro(a)nuvAkyAvanto yajatayah " says kAtyAyana.

 

When the yajna karta offers the dravya in the fire with " vaShaT " in standing position it is called yAga or yajana. 

So, dravya-tyAga in standing position with vaSaT, vauSaT etc. is for yAga.

 

" upaviShTahomAh swAhAkArpradAnAh juhOtayah " which means when the yajna karta offers the dravyas uttering the " swAhA " in sitting position it is called Homa /

Havana. So, dravya-tyAga in sitting position with swAhA, juhOti etc. is hOma. 

 

with regards,

sriram

[venkat veeraraghavan]

Wow! I did not know that. 

I just thought a Yajna was a large scale homa with many other attendant rituals like daanas, large scale bhojana,  etc.

But what you say makes sense. In the Bhojana vidhi there is a line in the prayer that goes " tvam yajnastvam vashatkArastvam visnu purusah parah"

This also goes in with the notion of Vishnu as the Lord of the yajna.

Perhaps this is a throwback to the original sacrifice of Narayana mentioned in the pancharatra. The one that started all other sacrifices.

This also ties in with the imagery of vIrabhadra pursuing the yajnapurusa a deer (Vishnu is frequently represented as one).

This leads to the next question is it possible to assume that a homa is an offering to the internal fire while a Yajna is one to the primal fire as an appeasement? Surely there scope for the linguists to look into patterns wrt svAhA svadhA etc as somehow starting with "sva"

any thoughts on that?

[Subrahmanyam Korada]

नमो विद्वद्भ्यः

यागस्वरूपम् कात्यायनेन निरूपितम् --

’ यज पूजासङ्गतिकरणदानेषु ’ इति धातोः निष्पन्नस्य याज्ञिकैः परिभाषितस्य द्रव्यदेवतामयस्य संस्कृताग्न्यधिकरणस्रुक्स्रुवादि-

द्रव्याद्यधिष्ठित-हविस्साधनक-आध्वर्यवाद्यर्त्विक्साध्य-स्वर्गाद्युद्देश्यक-मन्त्रपूर्वक-षडष्टादशाद्यङ्गयागनिर्वर्त्यस्य कर्मविशेषस्यैव

यज्ञपदव्यपदेश्यत्वात् - अत एव द्रव्यं देवता त्यागः यागः ।

देवतोद्देशेन क्रियमाण-स्वस्वत्वनिवृत्यनुकूलो व्यापार एव याग इति मीमांसाशास्त्रम् ।

तत्रापि तिष्ठद्धोमाः वषट्कारप्रधानाः याज्यापुरोवाक्यावन्तः यजतयो भवन्ति । उपविश्य क्रियमाणहोमाः स्वाहाकारप्रधानाः जुहोतयः। एत एव दर्विहोमाः इत्यप्युच्यन्ते ।

अत एव स्वाभाविकादानप्रदानप्रक्रियायां यज्ञत्वं न सङ्गतम्। तस्यः स्वतः सिद्धत्वात् । विधानानुपपत्तेश्च ।

विधिलक्षणलक्षितस्य विधेः त्रैविध्यं वर्तते इति --

विधिरत्यन्तमप्राप्ते नियमः पाक्षिके सति ।

तत्र चान्यत्र च प्राप्ते परिसंख्येति गीयते ॥  इति मीमांसकप्रसिद्धेश्च ।

अत एव ब्रह्मज्ञाने’पि यज्ञत्वारोप एवेति वक्तव्यम् ।

ब्रह्मार्पणं ब्रह्म हविः ब्रह्माग्नौ ब्रह्मणा हुतम् ।

ब्रह्मैव तेन गन्तव्यं ब्रह्मकर्मसमाधिना ॥ इति ।  (this is from भगवद्गीता )

There is difference of opinion as far as याग and होम are concerned between कात्यायनश्रौतसूत्र and पूर्वमीमांसा।

मीमांसकानां परिष्कारः --

यागत्वेन होमत्वेन ( अर्थात् देवताः उद्दिश्य) द्रव्यत्यागः प्रधानत्वेन, तस्य द्रव्यस्य विहितप्रदेशसमर्पणम् ( अर्थात् प्रक्षेपः)  अङ्गत्वेन च यत्र स यागः ।

द्रव्यत्यागप्रक्षेपः यत्र प्रधानम् सः होमः ।

So होम is an अङ्ग in a याग whereas in होम - ’ द्रव्यत्यागप्रक्षेप is प्रधान ।

भाट्टदीपिका ( अध्या 3 पा 3 अधि 18 ) --

वार्तिककारस्तु न यागहोमयोः अभेदः । याज्ञिकानां देवतोद्देशपूर्वकद्रव्यत्यागे प्रक्षेपाङ्गके ’ यजि ’ पदप्रयोगात् , देवतोद्देशद्रव्य-

त्यागप्रक्षेपेषु समप्रधानेषु ’ जुहोति ’ प्रयोगात् ।

प्रक्षेपाङ्गकक्रियद्वयवृत्तिजातिः यागत्वम् , क्रियात्रयवृत्तिजातिश्च होमत्वम् इति तयोः भेदात् ।

वार्तिककार means Kumarilabhatta .

धन्यो’स्मि

Dr.Korada Subrahmanyam
Professor of Sanskrit, CALTS,
University of Hyderabad,
Ph:09866110741(M),91-40-23010741(R),040-23133660(O)

Skype Id: Subrahmanyam Korada

Blog: Koradeeyam.blogspot.in 

--
You received this message because you are subscribed to the Google Groups "भारतीयविद्वत्परिषत्" group.
To unsubscribe from this group and stop receiving emails from it, send an email to bvparishat+...@googlegroups.com.
To post to this group, send email to bvpar...@googlegroups.com.
For more options, visit https://groups.google.com/d/optout.

[Balasubramanian Ramakrishnan]

The explanation below is fantastic!  Thank you Prof. Korada. 

Ramakrishnan

[Dipak Bhattacharya]

5/10/18

I noted the deliberations on yãga and homa. As a student of Bhūtanātha Saptatirtha and Pattābhirāma Sāstri I still remember their teaching that yāga is the whole affair of offering to the god or to God including saṃkalpa, tyāga and other paraphernalia while homa is the āhuti – that is āsecana pradhāna. It is long ago but I vaguely remember that both of them followed Cinnaswami Sastri’s Yajñatattvaprakāśa. There were other books too like the Ādhānapaddhati.    

[ashok mishra]

On Fri, Oct 5, 2018 at 5:18 PM Subrahmanyam Korada <kora...@gmail.com> wrote: