--Vidvan Ramchander Deekonda
वेदः - पूर्वमीमांसा - धर्मशास्त्रम् (कल्पः)
The issue , along with other similar issues, is widely discussed by कुमारिलभट्ट in तन्त्रवार्तिकम् under शिष्टाकोपाधिकरणम् (1-3-3) --
सू 5 - शिष्टाकोपे अविरुद्धमिति चेत् (पूर्वपक्षः)
Certain things can be performed if they do not offend the established norms
of वेद -
वेदं कृत्वा वेदिं करोति - is श्रुति ( वेदः = दर्भमुष्टिः, वेदिः = altar)
First वेद and then वेदि - in between the यजमान got क्षुत् (sneeze) - ' क्षुते आचामेत् ’ says स्मृति - should the स्मृति be followed ?
सू 6 - न , शास्त्रपरिमाणत्वात् (पूर्वपक्षः)
No , they are not to be performed - वेद says such and such a number of ’ things ' have to be performed - it also means that the sequence and प्राशुभाव ( quick succession) are important .
सू 7 अपि वा कारणाग्रहणे प्रयुक्तानि प्रतीयेरन् ( सिद्धान्तः)
अपि वा = the पूर्वपक्ष is not acceptable , कारणाग्रहणे = when causes such as राग and द्वेष are not known for धर्मव्यतिक्रम and साहस of वैदिकs, then , प्रयुक्तानि = the धर्म and साहस they perform , प्रतीयेरन् = seem to be प्रमाण ।
वैदिकs are doing certain things , which have no sanction in वेद - in such cases , since no राग or द्वेष is seen, they can be taken as प्रमाणम् ।
It is here that कुमारिलभट्ट raises a number of issues and discusses with मतभेद and finally says सदाचरप्रामाण्यम् supports such marriages . The discussion is too lengthy to cover . So I shall give the salient features -
सदाचारप्रामाण्याधिकरणम् --
अत्र सदाचारानुदाहृत्य त्रिवर्गसिद्ध्यर्थं विचार्यते । .... सदाचारेषु हि दृष्टो धर्मव्यतिक्रमः , सहसं च महतां प्रजापतीन्द्र......। वासुदेवार्जुनयोः प्रतिषिद्धमातुलदुहितृरुक्मिणीसुभद्रापरिणयनम् ...।
अद्यतननाम् आचाराक्षेपः --
अद्यत्वे’पि ...... मातुलदुहित्रुद्वाहसन्दीस्थभोजनादीनि दाक्षिणात्यानाम् ।
(आसन्दीस्थभोजनम् = table meals or sitting and placing the meal plate on the same - गौतमस्मृतिः)
सिद्धान्तः -
स्मृतिकाराश्चाचारश्चैव साधूनाम् (मनुस्मृतिः - Korada) , देशजातिकुलधर्माश्च
आम्नायैरविरुद्धाः प्रमाणम् ( आपस्तम्बधर्मसूत्रम्) इति वेदाविरुद्धानाम् आचाराणां सामान्यतः प्रामाण्यम् अनुमन्यन्ते ।
आत्मतुष्टेः प्रामाण्यसधनम् - कुमारिल is referring to मनुस्मृति - आत्मनस्तुष्टिरेव च ।
एवं च विद्वद्वचनात् विनिर्गतं प्रसिद्धरूपं कविभिर्निरूपितम् -
सतां हि सन्देहवस्तुषु प्रमाणमन्तःकरणप्रवृत्तयः (शाकुन्तलम्) इति ।
मातुलदुहितृपरिणयस्य समाधानम् - -
वसुदेवाङ्गजाता च कौन्तेयस्य विरुद्ध्यते ।
न तु व्यपेतसंबन्धप्रभवे तद्विरुद्धता ।
सुभद्रा is not औरसपुत्री of वसुदेव - but distinctly daughter, so since there is distant relation it is not against धर्मशास्त्रम् ।
येन ह्यन्यत्र एवमुक्तम् -
मम वर्त्मानुवर्तेरन् मनुष्याः पार्थ सर्वशः।
यद्यदाचरति श्रेष्ठः तत्तदेवेतरो जनः ॥
स यत्प्रमाणं कुरुते लोकस्तदनुवर्तते । (भगवद्गीता)
स कथं सर्वलोकादर्शभूतस्सन् विरुद्धाचारं प्रवर्तयिष्यति ? एतेन रुक्मिणीपरिणयनं व्याख्यातम् ।
अन्ये त्वेवम् आहुः ( कुमारिलस्य स्वमतम् - Korada) -
सर्वेषामेवमादीनां प्रतिदेशं व्यवस्थया ।
आपस्तम्बेन संहृत्य दुष्टादुष्टत्वमाश्रितम् ।।
येषां परम्पराप्राप्ताः पूर्वजैरप्यनुष्ठिताः।
त एव तैर्न दुष्येयुः आचरैर्नेतरा जनाः॥
तथा मनुना’प्युक्तम् -
येनास्य पितरो याता येन याताः पितमहाः।
तेन यायात् सतां मार्गं तेन गच्छन्न दुष्यति॥
So , one can follow the देशाचार ।
But , as per the tradition and also scientifically marriage between near / related people is not advisable.
धन्यो’स्मि