जिज्ञासा
78 views
Skip to first unread message
hritesh dey
Mar 16, 2016, 10:05:21 AM3/16/16
to भारतीयविद्वत्परिषत्
नमो विद्वद्भ्यः
"वृक्षात् पर्णं न पतति " इतत्र बृक्षे कथं पञ्चमी ? यतः अत्र अपायः नास्ति ।
Nagaraj Paturi
Mar 16, 2016, 2:51:41 PM3/16/16
to bvpar...@googlegroups.com
अत्र पर्णस्य पतनव्यापरः , कस्मात् ? - वृक्षात् । पतनव्यापारः अपायरूपः । अतः 'वृक्षात्' इति पंचमी । अत्र 'वृक्षात्' इति पंचमीरूपः पर्णस्य पतनव्यापरस्य वर्णने प्रयुक्तः ।
न इति नकारः अत्र इत्थं वर्णितः पतनव्यापारः न भवतीत्यर्थायैव भवति।
2016-03-16 19:35 GMT+05:30 hritesh dey <sbhm...@gmail.com>:
नमो विद्वद्भ्यः
"वृक्षात् पर्णं न पतति " इतत्र बृक्षे कथं पञ्चमी ? यतः अत्र अपायः नास्ति ।
--
You received this message because you are subscribed to the Google Groups "भारतीयविद्वत्परिषत्" group.
To unsubscribe from this group and stop receiving emails from it, send an email to bvparishat+...@googlegroups.com.
To post to this group, send email to bvpar...@googlegroups.com.
For more options, visit https://groups.google.com/d/optout.
--
Nagaraj Paturi
Hyderabad, Telangana, INDIA.
Former Senior Professor of Cultural Studies
FLAME School of Communication and FLAME School of Liberal Education,
(Pune, Maharashtra, INDIA )
Sivasenani Nori
Mar 17, 2016, 1:36:07 AM3/17/16
to भारतीयविद्वत्परिषत्
भोः
पर्युदासः स विज्ञेयः यत्रोत्तरपदेन नञ्।
प्रसज्यप्रतिषेधोऽयं क्रियया सह यत्र नञ्॥
इति श्रूयते [1]। "अब्राह्मणः" "अनश्वः" इत्यादिषु पर्युदासः, "नास्ति" "न पतति" इत्यादिषु (यत्र नञः क्रियया सह सम्बन्धो वर्तते) प्रसज्यप्रतेषेध इति कारिकाया अर्थः। "प्रसज्य प्रवृत्तिं सम्पाद्य प्रतिषेधो निषेधः" इति प्रसज्यप्रतिषेधः। अत्र यथा नागराजमहाभागेन सुष्ठु वर्णितम् प्रथमं तावत् पतनप्रवृत्तिः सम्पाद्यते, तेन वृक्षस्य अपादानत्वम् अतो वृक्षात् पञ्चमी। तत्पश्चात् पूर्ववाक्यार्थः (वृक्षात् पर्णं पतति इति वाक्यस्य अर्थः) निषिध्यते।
बुधजनविधेयः
शिवसेनानीः
[1] Telugu Translation of Vakyapadiyam, Vol. 1, by Peri Suryanarayana Sastry and others. Telugu Academy, Hyderabad, 1974. p. 272, under 2.243.
2016-03-16 19:35 GMT+05:30 hritesh dey <sbhm...@gmail.com>:
नमो विद्वद्भ्यः
"वृक्षात् पर्णं न पतति " इतत्र बृक्षे कथं पञ्चमी ? यतः अत्र अपायः नास्ति ।
--
Subrahmanyam Korada
Mar 17, 2016, 1:34:24 PM3/17/16
to bvpar...@googlegroups.com
नमो विद्वद्भ्यः
"वृक्षात् पर्णं न पतति " इतत्र बृक्षे कथं पञ्चमी ? यतः अत्र अपायः नास्ति ।
-- Vidvan Hritish dey
काणादं पाणिनीयं च सर्वशास्त्रोपकारकम् ।
The problem is there as you have directly taken अभाव / निषेध।
’ प्राप्तिपूर्वको हि निषेधः’ - is the general rule . If someone is going to come to your house for lunch you can say - do not come . Similarly , first you will have पतनम् in your बुद्धि and then only निषेध ।
कणाद discussed अभाव in ninth अध्याय of वैशेषिकदर्शनम् । Had it been a पदार्थ on a par with...... द्रव्यगुणकर्मसामन्यविशेषसमवायानां पदार्थानाम्.....1-1-4 he would have included among the above .
It was उदयनाचार्य (and others) who added अभाव and declared सप्तपदार्थी वैशेषिकम् - otherwise it was षट्पदार्थी only.
If we accept अभाव as a पदार्थ then there should be अभाव of अभाव also.
शबरस्वामी in his भाष्यम् explains - अवान्तरवाक्येन ’ उद्यन्तम् आदित्यम् ईक्षेत ’ इत्यनेन ईक्षणविधनम् , महावाक्येन ’ नोद्यन्तमदित्यमीक्षेत ’ इत्यनेन निषेधः ।
पाणिनि in अव्ययीभाव ( अव्ययं समीप...) mentioned अभाव - मक्षिकाणाम् अभावः निर्मक्षिकम् । Also महाभाष्यम् under विरामो’वसनम्।
भर्तृहरि explains - for both बुद्धि and शब्द there should be an आलंबनम् । सत् is not different from असत् --
भावेष्वेव पदन्यासः प्रज्ञायाः वाच एव वा।
नास्तीत्यप्यपदे नास्ति न चासत् भिद्यते सतः॥
वा प , प कां , साधन 109
There is no अभावपदार्थ - in fact it is the एकमेवाद्वितीयं ब्रह्म that is referred to as both भाव and अभाव । घट, पट etc are also मिथ्या --
नाभावो जायते भावो नैति भावो’नुपाख्यताम्।
एकस्मादात्मनो’नन्यौ भावाभावौ विकल्पितौ॥
.... संबन्ध 60
यथा भावमुपाश्रित्य तदभावो’नुगम्यते।
तथा’भावमुपाश्रित्य तद्भावो’प्यनुगम्यते॥
.....61
अविरोधी वा विरोधी वा सन्नसन्वापि युक्तितः।
क्रमवानक्रमो वापि नाभाव उपपद्यते॥
....67
In both सत्कार्यवाद and असत्कार्यवाद , the कार्यकारणभाव has no meaning -
In सत्कार्यवाद - कार्यम् will be there in सूक्ष्मरूप even before कारणव्यापार । In असत्कार्यवाद , कार्यम् will not be there before कारणव्यापार । Still due to some reason the thing that was not there earlier is seen . This is called विवर्त (of ब्रह्मन्) -
अपदे’र्थे पदन्यासः कारणस्य न विद्यते ।
अथ च प्रागसद्भावःकारणे सति दृश्यते ॥
......78
पाणिनि is सत्कार्यवादी - ’ संभूते’ , ’कोशाड्ढञ्’ ।
कणाद is असत्कार्यवादी -- सदसत् ।
भगवद्गीता also discusses अभाव ।
So since you have पतनम् in the first place and then अभाव there is no problem.
धन्यो’स्मि
Dr.Korada Subrahmanyam
Professor of Sanskrit, CALTS,
University of Hyderabad,
Ph:09866110741(M),91-40-23010741(R),040-23133660(O)
Professor of Sanskrit, CALTS,
University of Hyderabad,
Ph:09866110741(M),91-40-23010741(R),040-23133660(O)
Skype Id: Subrahmanyam Korada
Nagaraj Paturi
Mar 18, 2016, 12:33:01 AM3/18/16
to bvpar...@googlegroups.com
From a computational point of view, it may be said that
the vibhakti of the noun is decided by the karaka which is decided by the dhaatvartha and not by the attributes such as kaala, purusha, vachana and nishEdha that generate the verb form from the dhaatu.
Reply all
Reply to author
Forward
0 new messages