Təsir Dairəsi
Katerine Aldrige
Lalə Azərtacın təqdimatında həyata keirilən Təsir dairəsi proqramı vasitəsilə mərkəzimizə Qubadan gəlmiş Firavan Əzizli mraciət etmişdi. Narınc Psixologiya Mərkəzinin təsisi rəhbəri, klinik psixoloq Narınc Rstəmova Firavan balamızı qəbul etdi, terapiyasını z zərinə gtrd. Anası balası n ox narahat idi. İlk gələndə, autizm spektr pozuntusundan əziyyət əkirdi, autizm index şiddəti 79 idi. z yaşı 2 yaş 8 aylıq olmasına baxmayaraq, zəka gstəriciləri 6 ay səviyyəsində idi. Danışa bilmir, zn idarə edə bilmirdi. Aqressiv idi, he kimlə gz kontaktı qurmurdu, tualet təlimi yox, analama qavraması ox zəif idi. Biz ox ətin yola ıxdıq. 5 aylıq psixoloq, loqoped və mczəvi aparatlarla kompleks terapiya nəticəsində balamızı tam sağlamlığına qovuşdurduq.
Firavan artıq autizmi arxada qoyub, əlamətlərini inkar etdi. Nitqi aılıb, danışmağa başlayıb. Balamızın gstəriciləri z yaşı səviyyəsindədir. Aqressivlik azalıb, anlama, qavraması artmışdır.
Narınc Psixologiya Mərkəzinin təsisi rəhbəri, klinik psixoloq Narınc Rstəmova bir daha valideynlərə səslənərək bildirdi ki, Autizm əlamətləri nə qədər erkən aşkarlanarsa, mdaxilə edilərsə tez aradan qaldırıla bilər.
Bu gnlərdə Hindistanın limanlar, gəmiilik və su yolları naziri Ayuş Sarbananda Sonoval İranın abahar şəhərindəki Şahid Beheşti limanına səfər edərək, buranın nəqliyyat potensialını gcəndirmək məqsədi ilə 6 mobil kranı limana təhvil verdi.
Nazir səfər ərəfəsində həminin lkəsinin xsusilə Yaponiya, Cənubi Koreya və Mərkəzi Asiya lkələri ilə ticarətindəki abaharın tranzit potensialını artırmaq istiqamətində tədbirlər grdyn aıqladı və limanı regional tranzit mərkəzinə evirmək n səylərini davam etdirdiyini vurğuladı.
Digər tərəfdən avqustun 22-də İran, Rusiya və Azərbaycan gmrk rəhbərləri arasında tranzitin asanlaşdırılması sahəsində tərəfli anlaşma memorandumu imzalanıb və tərəflər Hindistan da daxil olmaqla gmrk idarələri arasında tranzitin asanlaşdırılması n drdtərəfli anlaşma memorandumunun imzalanmasını təklif ediblər.
abahar limanı Hindistanın ilk xarici liman layihəsidir. Bu liman Avrasiyanı Hind okeanı regionu ilə birləşdirən Hindistanın Hind-Sakit okean strategiyasının əsas stunu sayılır. Liman həminin Beynəlxalq Şimal-Cənub Nəqliyyat Dəhlizinin bir hissəsi olacaq. Azərbaycan zərindən keən bu dəhliz Hindistanın, eləcə də Hind Okeanı regionu lkələrinin Rusiya, Avropa və Mərkəzi Asiya lkələri ilə ticarət perspektivində da nəmli yer tutur.
Son vaxtlar isə Rusiya-Ukrayna mharibəsi və Qərbin şimal qonşumuza qarşı sanksiyaları, digər tərəfdən isə Qara dəniz yolunun bağlanması diqqəti yenidən Şimal-Cənub Nəqliyyat dəhlizinə və abahar limanına ynəldib. Bu da Azərbaycanın alternativ, sərfəli və təhlkəsiz tranzit marşrutu olaraq beynəlxalq ticarətdəki əhəmiyyətini daha da artırıb.
Rusiya ilə strateji əlaqələri olan Hindistan bu və regionun digər lkələrinə ıxış n abahar limanından istifadə edir ki, bu da Mstəqil Dvlətlər Birliyi (MDB) lkələrinə konteyner daşımaları xərcini 20% azaldır. Hazırda Hindistanın bu lkələrə illik mal ixracının dəyəri 4-4.5 milyard ABŞ dollarıdır ki, bunun da təxminən 2,85 milyard dolları təkcə Rusiyaya aiddir.
Bu illər ərzində Hindistanın Azərbaycanla ikitərəfli ticarəti 2005-ci ilin təqribən 50 milyon ABŞ dollar gstəricisindən 2021-ci ildə 739 milyon ABŞ dollarına qədər əhəmiyyətli dərəcədə artıb. İkitərəfli ticarət 2022-ci ilin yanvar-may aylarında 108,9% artaraq 871,15 milyon ABŞ dolları səviyyəsində qərarlaşıb. Beləliklə İtaliya, Trkiyə və Rusiyadan sonra Hindistan Azərbaycanın drdnc ən byk ticarət tərəfdaşı olub. Dvr ərzində Azərbaycanın Hindistana ixracı tən ilin mvafiq dvr ilə mqayisədə 127,63% artaraq 796,97 milyon ABŞ dolları, Hindistandan Azərbaycana idxal isə 10,9% artaraq 74,18 milyon ABŞ dolları təşkil edib.
abahar limanının fəaliyyətinin artması,Hind Okeanı regionundakı digər lkələrin MDB və Şimalı Avropa lkələri ilə ticarətinin Şimal-Cənub dəhlizinə ynəlməsi nəticəsində Azərbaycanın beynəlxalq ticarətdəki mvqeyi daha da gclənəcək.
Azərbaycanın nəqliyyat infrastrukturu potensialını və strateji coğrafi mvqeyini nəzərə alaraq bu gəlişmələr lkəmizə ciddi şəkildə tranzit gəlirləri gətirməklə yanaşı Azərbaycanın beynəlxalq arenadakı etibarını daha da artıracaq, Bakını qlobal ticarətdə əsas oyunulardan birinə evirəcək.
Siyasi yndən baxdıqda isə Azərbaycanın geosiyasi mvqeyi və yeni tranzit-nəqliyyat xətləri, xsusilə də Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizinin bu lkədən keməsi istər-istəməz lkəmizin siyasi əkisini də artıracaq və Bakının beynəlxalq sahədəki strateji təsir dairəsini genişləndirəcək.
Riyel srgn illərində znn Allah tərəfindən seilmiş rəhbər və xilaskar bir peyğəmbər olmasına fikrinə inandırmışdı və ailə həyatı qurduğu ildən etibarən btn həyatını metis xalqının azadlığı və hquqlarının mdafiəsi uğrundakı işə səfərbər edəcəyinə sz vermişdir.
1884-c ildə Riyel Saskaevandakı metis liderləri tərəfindən Kanada hkuməti ilə uzun mddətdir ki, davam edən narazılıqları həll etmək n lkəyə ağrılmış və onun Kanadaya qayıtması 1885-ci ildə Şimal-Qərb syanına səbəb olmuşdur. Batoe adlı dyşdə məğlub olduqdan sonra həbs edilmiş və Recayna şəhərində dvlətə xəyanət ittihamı ilə mhakimə edilmişdir.
Frankafonların Kanadada hiss etdikləri kəskin yadlaşdırma və z həmyerliləri tərəfindən məruz qaldıqları repressiyaya qarşı qəzəb bu prosesin uzunmddətli təsir mexanizmi idi.[5] Riyelin tarixi reputasiyası uzun mddətdir Kanada xalqına qarşı ıxan təhlkəli bir dini fanatik və syanı kimi təsvirlər arasında qtbləşmişdir.
Tarixən gah metis xalqının hquqlarını mdafiə edən xarizmatik lider, gah da Kanadanın ərazi btvlynə qarşı mqavimət hərəkatının lideri kimi təsvir edilmişdir. Tarixi şəxsiyyət kimi XX əsrdən etibarən Kanadada irsi yrənilmiş və təbliğ edilmişdir. 2016-cı ildən etibarən Luiz Riyelin həyatı və fəaliyyəti haqqındakı suallar Kanada vətəndaşlığını əldə etmək istəyən şəxslər n nəzərdə tutulmuş Kanada vətəndaşlıq testinə salınmışdır.[6]
Brssel grşndən sonra ermənilərin bir qədər fəallaşması və Qarabağda başladıqları aksiyaların arxasında məyyən qvvələrin durması təsadfi deyil. Separatılara verilən dəstək, onları kələrə ıxmağa məcbur edən qvvələr regionda mnaqişənin davam etməsində maraqlıdır. Brssel grş ərəfəsində Rusiya XİN-nin bəyanatı da bir daha gstərdi ki, rəsmi Moskvanın Azərbaycan Ermənistan danışıqlarına yanaşması fərqlidir. Siyasi ekspertlərin də qənaətincə Rusiya Cənubi Qafqazda qalmaq n sona qədər mbarizə aparacaq. Rusiyalı professor Dmitri Trenin lkəsinin Azərbaycan Ermənistan mnaqişəsindəki mvqeyi barədə danışarkən bildirib ki, slh mqaviləsinin bağlanması Rusiyanın Cənubi Qafqazdan ıxmasını tezləşdirəcək.
Bir nv tarazlıq axtarmaq lazımdır ki, Rusiya ən azı məyyən prioritetdən istifadə etsin. Axı o, region coğrafi baxımdan Rusiyaya ox yaxındır və uzun mddətdir ki, bu prosesdə liderdir. Yeri gəlmişkən, Minsk Qrupu ərivəsində Rusiya Qərb dvlətləri ilə kifayət qədər yaxşı əməkdaşlıq edirdi. Ona grə Qərblə Rusiya arasında başqa yerlərdə olduğu kimi ziddiyyətlər yox idi. Deməli, bu, konkret mvqelərdən daha ox prioritet məsələdir.
Rusiyanın Cənubi Qafqazda, Ermənistanda qalma perspektivinə toxunan Dmitri Trenin bildirib ki, Rusiyanın regionu tərk etmək planı yoxdur və buna baxmayaraq, rəsmi Moskva Ermənistanı z təsir dairəsinin bir hissəsi hesab etmir.
Rusiya oxdandır ki, Cənubi Qafqazı z maraqlarının mstəsna sahəsi və daha ox təsir dairəsi kimi qəbul etmir. Qərb mətbuatında Rusiya haqqında belə bir anlayış olsa belə, Rusiyada ondan istifadə edilmir. Shbət təsir dairəsindən yox, maraq dairəsindən gedir.
Maraq dairəsinə gəlincə, Rusiya n həqiqətən vacib olan bəzi maraqlar var. Məsələn, mən dşnmrəm ki, Rusiya bu gn Gmrdən hərbi bazasını ıxarmağa hazır olsun. Dşnrəm ki, Rusiya Ermənistanın KTMT-dən və ya Avrasiya İqtisadi İttifaqından ıxmasını istəmir.
Hazırkı reallıqda Ermənistan Rusiyanın dnyaya aılan pəncərələrdən birinə evrilib. Bu, artıq real kməkdir. Əvvəllər Sovet İttifaqı Finlandiya vasitəsilə ox şey alırdı. İndi Ermənistan Rusiya n eyni funksiyanı yerinə yetirir.
d3342ee215