Bernard Haitink Complete Studio Recordings
Griselda Hamiter
Haitink's account of the Ninth Symphony is one of the finest achievements in his Shostakovich cycle: what had sometimes seemed a loose assemblage of rather crudely coloured musical images is revealed as a true symphony, if an oddly constructed one, with veins of bitterness, poignancy and nostalgia threaded through even its most apparently brash pages ... Haitink's Ninth is indispensable: it is very finely played and on CD even its densest climaxes are clean and transparent, despite the closeness of its recorded focus. Michael Oliver (June 1986)
I'm aware there are colleagues writing in Gramophone who have reviewed many more recordings of Beethoven piano concertos than I but I risk the statement that the excellence of Haitink and the Concertgebouw in these has not been surpassed. The recordings, made in the Concertgebouw, reflect the acoustic character of the hall, and the balances suggest the natural perspective of solo piano with orchestra as we might experience it there from a good seat. When you turn to other records you may be struck by how unnaturally imminent the piano often is in relation to the rest. You are likely to be impressed here, I think, by the depth of the perspective, by the clear placing of everything in the picture and by how well the recording team have captured the lightness and translucence of the sound. Above all, Haitink has given the sound variety of weight. The beginning of the C minor's first movement, for instance, is refreshingly lithe and crisp, with a late eighteenth- rather than late nineteenth-century gravitas to it, and it makes you think straightaway of the Concerto in the same key by Mozart for which Beethoven had such admiration and without which his own might not have been written the way it is. The sound gives you a heightened sense of where the piece comes from and where it belongs in Beethoven's work. But then equally admirable is the way Haitink characterises Beethoven, through the sound, when he is at his most original: at the beginning of the Fourth Concerto's slow movement, for example, where the string writing has you by the throat, and again at the moment in the finale of the G major, at the first tutti, where the trumpets and drums enter for the first time, with electrifying effect. Stephen Plaistow (July 1986)
As in all Glyndebourne performances, the sum is often greater than the parts, and the cast works together as a team better than any save Walter Legge's assembly for Giulini (HMV). For that, for Haitink's interpretation, for the most lively delivery of the recitative since Giulini's version, and for at least four of the principals, I would make this my Giovanni choice, not to overlook a well-balanced, unobtrusive (and therefore typically EMI) recording. Alan Blyth (July 1984)
Bernard Haitink was the first non-Soviet to direct a complete Shostakovich symphony cycle on disc and his relatively sober box-set, focusing on the dignity of the music rather than its local colour, remains in the catalogue. The Tenth has never seemed dependent on performers steeped in the Russian tradition and the only drawback of Haitink's well played, expertly recorded studio account (1977) was its over-confident tone in the enigmatic third movement. Attempts to decode that Allegretto have gone through several phases since but it remains desirable to convey a mood of wistfulness and frustrated self-assertion.
I found no lack of subtlety in this 1986 Prom relay which also has the advantage of a true sense of euphoria at the end. The applause is earned, frenzied rather than merely respectful, though rather abruptly faded. In other respects little has changed. The inexorability and stoicism of the big opening Moderato is predictably impressive and there is no hint of restraint in the Scherzo which some, Kurt Sanderling among them, have been prepared to accept as a portrait of Stalin himself.
Whatever the truth of this, Haitink's musical priorities always deliver the goods and his admirers will welcome this unexpected reclamation from the archives of BBC Radio 3. The famously resonant acoustic of the Royal Albert Hall gives us the sound from the bottom up, with great weight in the cellos and basses. Is the Tenth Shostakovich's greatest single achievement? Haitink may make you think so. David Gutman (Awards issue 2008)
It used to be the case, as Monteux's 1962 recording of the Second Symphony confirms, that the LSO lacked an accredited 'Brahms sound'. This is no longer the case, though there remains an element of 'what you require, we provide' in the orchestra's approach to Brahms. Haitink's 1990 Boston recording of the symphony has a certain Mediterranean glow to it. In this imposing and beautifully shaded new LSO performance, we return north again with a reading that is weightier and even more cleanly articulated than his 1973 Amsterdam version. Haitink, I sense, loves the work but remains troubled by it, which is as it should be. This has always been a more troubling piece than the pastoralists and maana merchants would have us believe. Richard Osborne (March 2004)
Wat valt er nu nog te zeggen over Bernard Haitink? Hij heeft het geluk gehad dat zijn grootheid meteen werd herkend en dat hij vrijwel zijn gehele carrire opnamen kon maken, anders dan bijvoorbeeld geweldige voorgangers als Klemperer, Toscanini, Walter en Furtwngler die voor een deel moesten wachten tot de naoorlogse welvaart, de cultuurspreiding en de komst van de lp die een enorme impuls betekende voor hun loopbaan, terwijl zij op dat moment inmiddels aardig op leeftijd waren. Het was ook anders voor musici die later het toneel betraden en die wel goed zijn maar die het lot trof actief te zijn in een periode dat de markt oververzadigd was en de cd naar verluidt zijn beste tijd had gehad. Hij had ook het geluk dat hij al vroeg kon werken met de beste orkesten zodat hij zijn visie, die snel rijpte, kon realiseren via de beste orkestmusici. En zijn 'verkoopbaarheid' had tot gevolg dat maatschappijen hem ook durfden te presenteren, op kleine schaal weliswaar maar toch, in repertoire dat zichzelf niet meteen verkoopt en in repertoire waarin hij vele concurrenten had.
Bijna alles in deze box is eerder uitgebracht, maar diverse delen waren korte of lange tijd niet of slecht verkrijgbaar. Van deze heruitgave is de verdoeking uitstekend geslaagd. De opnamen van de symfonien van Bruckner en Mahler uit de jaren zestig en begin jaren zeventig zijn gelukkig behandeld met het oorspronkelijke materiaal en niet met de verdoekingen die in 2019 verschenen in twee boxen die helaas veel minder van geluidskwaliteit zijn.
Bovendien is het interessant na te gaan wanneer hij wat heeft opgenomen in relatie tot zijn reputatie. In Haitinks vroegste opnamen domineert muziek die hij later minder vaak of niet zou opnemen omdat deze stukken niet pasten bij zijn reputatie als dirigent van complexe romantische muziek. Omgekeerd zou hij sommige laat-romantische complexe, getroebleerde muziek niet opnemen, zoals muziek van Reger, Pfitzner, Chausson en Magnard - van Rachmaninov voerde hij alleen de concerten uit en dat denk ik vooral vanwege de discografie van de solist. Mendelssohn en Dvork zou hij na 1965 niet meer in Amsterdam opnemen (drie symfonien van Mendelssohn zou hij jaren later vastleggen met het London Philharmonic Orchestra). De Bruckners en de Mahlers uit de jaren zestig zijn de grootste uitzondering op de regel dat het 'zware Duitse repertoire' pas laat in zijn discografie kwam (van Beethoven nam hij vroeg vrijwel alleen de concerten op, symfonien van Schubert, Schumann en Brahms kwamen pas in de jaren zeventig en tachtig, terwijl hij vr 1970 wel opnamen kon maken van symfonien van Haydn en delen uit Hndels Watermusic.) Toen hij eenmaal de naam had een expert te zijn voor Bruckner en Mahler, was hij (wel voor kenners, minder voor leken) ook een sublieme dirigent voor Franse muziek. Met het Concertgebouworkest nam hij uitsluitend werken op van Debussy, Ravel en Bizet; Berlioz zou hij vastleggen met de Wiener Philharmoniker. De schitterende dubbel-cd met Berlioz' La damnation de Faust bevat de uitvoering van een concert met het Radio Filharmonisch Orkest uit 1999.
Zoals bij zoveel musici was zijn repertoire in de zaal groter dan in de studio. Onder meer de wetenschap dat hij in de zaal minder gebonden was aan de wensen van de platenmaatschappijen, werd door de leiding van het orkest benut om hem veel te laten dirigeren dat niet alleen de maatschappijen niet wilden vastleggen, maar ook dat andere orkesten niet in de zaal wilden uitvoeren. Dat maakte niet alleen de programmering van het CO veel interessanter dan die van andere orkesten, zeker in de periode 1960-1974, het bood Haitink ook de mogelijkheden zijn interpretatie van zijn favoriete componisten te scherpen via zeg maar de omweg van een ander repertoire waarvan diverse opnamen pas verschenen toen Haitink inmiddels te boek stond als de grand old man van het internationale dirigentendom. Veel Nederlandse muziek, die in zijn begintijd voor talloze luisteraars vreemd repertoire was, staat op oude Donemus-platen en is vrijwel alleen antiquarisch verkrijgbaar. Die oude platen zijn een zoektocht meer dan waard: de muziek is interessant en de uitvoeringen zijn een boeiende aanvulling op deze box die aldus de titel alleen de 'complete studio recordings' bevat. (Uitzonderingen op die regel zijn enkele live-opnamen, eerder uitgebracht op RCO Live: concerten van Brahms door Ax en Zimmermann plus Mahlers Vierde en Sjostakovitsj' Vijftiende.) Daarnaast zijn er, voor wie na deze box de smaak te pakken heeft gekregen, nog vele live-opnamen van Haitink met het CO in de geweldige serie Anthology of the Royal Concertgebouw Orchestra, de EP ooit gebracht door de Vrienden van het orkest met twee Preludes van Debussy in de orkestratie van Hans Henkemans, aria's uit opera's op verzameluitgaven gewijd aan Elly Ameling en Erna Spoorenberg, de cd bij het liber amicorum voor Haitink dat in 1999 verscheen met schitterende live-opnamen van Ravels opera L'enfant et les sortilges en Bergs Altenberglieder en Drei Orchesterstcke - en dan ben ik vast van alles nog vergeten.
c80f0f1006