Basques in Iceland
Larry Trask
A more or less continuous Basque presence in Iceland seems to date
from around 1600. But somewhere I read that there is evidence that
the Basques reached Iceland, at least briefly, no later than 1412. I
can no longer remember where I read this, nor can I find such a
statement in any of the obvious sources on my shelf. Can anyone shed
any light on this? In the same vein, can anyone comment on the
claim, found in a school textbook on my shelf, that the Basques
reached Newfoundland in 1372?
All assistance gratefully received.
*************************************
1600.ean edo, euskal arrantzaleak Islandiara heldu ziren, eta mende
t'erdi bat gehiago gelditzen ziren han. Baina, behin irakurri nuen
nonbait, posible zela, euskaldunak 1412.ean heldu zirela
lehendabizikorik Islandiara, edo agian are goizagorik. Zeharo ahaztu
zait zein liburutan irakurri nuen hau, eta ezin dut holako
adierazpenik aurkitu dauzkadan liburuetan. Ba al daki inork ezer honi
buruz?
Gainera, eskola-liburu batean irakurtzen dut, euskaldunak
Newfoundland-era heldu zirela 1372.ean. Benetan? Zer froga dago?
Larry Trask
COGS
University of Sussex
Brighton BN1 9QH
England
Mikel Haranburu
Kaixo, Larry:
> 1600.ean edo, euskal arrantzaleak Islandiara heldu ziren, eta mende
> t'erdi bat gehiago gelditzen ziren han. Baina, behin irakurri nuen
> nonbait, posible zela, euskaldunak 1412.ean heldu zirela
> lehendabizikorik Islandiara, edo agian are goizagorik. Zeharo
> ahaztu zait zein liburutan irakurri nuen hau, eta ezin dut holako
> adierazpenik aurkitu dauzkadan liburuetan. Ba al daki inork ezer
> honi buruz?
>
> Gainera, eskola-liburu batean irakurtzen dut, euskaldunak
> Newfoundland-era heldu zirela 1372.ean. Benetan? Zer froga dago?
Ekin euskal argitaldariak 'Primitivos Navegantes Vascos y las
Malvinas' liburua argitara zuen 1986an, Argentinan, eta bertan
Enrique de Gandiak bildutako datu eta oharpen franko agertzen du.
Zuk aipatu datuari dagokionez, hona zati bat:
"Una tradicisn, completamente errsnea, viene enseqando, desde hace
mas de un siglo, que un navegante guipuzcoano llamado Juan de Echayde
llegs a los bancos de Terranova unos aqos antes de Colsn. Esta
afirmacisn se halla en innumerables manuales y acaba de reeditarse,
sin ningzn fundamento, en una obra crmtica,de especializacisn, como
la 'Historia de la Nacisn Argentina' publicada oficialmente por la
Academia Nacional de la Historia. El viejo error fui desecho en 1903
por el historiador vascongado marquis de Seoane; pero su obra,
impresa en nzmero muy limitado de ejemplares que nunca fueron puestos
a la venta, permanecis ignorado a la mayorma de los estudiosos de
Hispanoamirica y ello explica por qui sus conclusiones siguen hasta
hoy como inexistentes.
El descubrimiento de Terranova atribuido a Juan de Echayde proviene,
no de un error histsrico, sino de un error erudito, bibliografico. El
diccionario enciclopidico francis en su artmculo Morue consigna la
repetida tradicisn de que los pescadores vascos llegaron al grande y
pequeqo banco de Bacallaos siguiendo las ballenas, cien aqos antes
del viaje de Colsn; es decir en 1392. El doctor Camino, en su
historia de San Sebastian, se refiris a la afirmacisn del diccionario
francis y agregs: "Aunque mas recientemente Juan de Echayde, de San
Sebastian, descubris un puerto en Terranova, poniindole a iste
Echayde Portu". Camino, al decir mas recientemente, quiso significar,
como veremos, una fecha muy posterior al descubrimiento de Amirica,
pero un seqor Abella, que tuvo a su cargo la redaccisn del artmculo
San Sebastian en el 'Diccionario Geografico' de la Real Academia de
la Historia, de Madrid, gloss la enciclopedia francesa y la obra de
Camino en esta forma: "En cuya ipoca (los cien aqos antes del
descubrimiento de Amirica) hallaron los vascongados los bancos de
Terranova y la pesca del bacalao, segzn lo confiesan los autores de
la Enciclopedia. Comerciaban mucho los vecinos de San Sebastian en
este poderoso ramo, habiendo *en seguida* descubierto uno de ellos,
que se llams Juan de Echayde, el puerto al cual pusieron los mismos
vascongados el nombre de Echayde Portu". Como se ve, las palabras
'mas recientemente' de Camino fueron transformadas por Abella en 'en
seguida'. Un hecho del siglo XVI fui trasladado, de este modo, al
siglo XIV. El marquis de Seoane, ademas de esta demostracisn, fija
los aqos aproximados en que Juan de Echayde hizo sus viajes a
Terranova".
Antza denez, Juan de Echayde 1657 urte inguruan hil zen, larogeiren
bat urte zuelarik, eta bere bidaiak 1600 aldean eginen zituen.
Gandiak datu gehiago ematen du (Seoaneren eskutik) eta bibliografian:
Ramsn de Seoane y Ferrer, Marquis de Seoane: 'Navegantes
Guipuzcoanos', Madrid, 1903.
Datu gehiago behar izanez gero, eska.
Mikel H
> Larry Trask
> COGS
> University of Sussex
> Brighton BN1 9QH
> England
>
> lar...@cogs.susx.ac.uk
-----------------------------------------
Mikel Haranburu - Iruqea (Basque Country)
E-mail --> mik...@eusnet.org
-----------------------------------------
egunkaria
Euskaldunak Islandian
Horixe ba euskaldunak arrantzan eta balearen bila zebiltzala Islandia
partean! Pidgin bat eta guzti garatu zen euskararen eta islandieraren artean!
-----------
Basque fishermen and whalers reached Iceland, of course. They even developed
a basque-icelandic pidgin! Look at the little portable dictionary below! It
could be still a useful tool for basque-english inter-communication :)
------------------
Larry, ez duzu ezagutzen lan hau? Basque Pidgins in Iceland and Canada.
Oso-oso interesgarria da.
XVII. mende hasierako testu batean oinarritzen da. Islandiako artxibategi
batean azaldu zen eta pidgin horren hiztegi bat. Nicolaas Deen izeneko
hizkuntzalari holandes batek bere tesia lan horren gainean egin zuen 1937an.
1991n, Gipuzkoako Diputazioak eta ASJUk edizio komentatu eta osatu berria
atera zuten Deen-en izenarekin, eta, gainera, Peter Bakker, Gidor Bilbao eta
Jose Ignacio Hualde-ren aportazioekin. Nik etxean daukat liburu zoragarri
hori (hiru hizkuntzatan da: ingelesa, euskara, gaztelania).
------------------
Eta goazen muinera:
Hitz zerrenda bat eta esaldi osatu bakan batzuk osatzen dute pidgin haren
testigantza. Arrantzako kontuak gehienak. Hitz gehienak oso erraz
distingitzen dira euskaraz, batzuk kamuflatuago daude. Adibidez:
sua fire
harria stone
eskora ax aizkora
kanavita knife ganibeta
schularua glove eskularrua
unat come here! hunat!
Beste batzuk erdarazkoak dira
lingva tongue
trucka to buy
Hiztunaren beharretara oso egokitua zegoen pidgin hau
gianzu caca eat shit! janzazu kaka
fenicha for ju fuck with you ?
ungetorre good day ongi etorri
Baina onena, duda gabe, ingeles kutsuko aztarnak dituen esaldi gramatikal
zoragarri hauek dira (oso gutxi azaltzen dira, tamalez, hiztegian).
1. ser travala for ju
What do you do?
Zer egiten duzu?
2. sumbatt galsardia for
For how many socks?
Zenbat galtzerdigatik?
3. for ju mala gissuna
You are a bad man
Gizona txarra zara
4. Christ Maria presenta for mi balia, for mi, presenta for ju bustana
When Christ and Mary give me a whale, I shall give you the tail.
Kristo eta Mariak balea ematen didatenean emango dizut buztana.
--------------
Eta Ameriketako indioek euskara ikasi zuteneko garaietaz ere kontatzen du
liburuak, bai horixe... beste baterako utziko dut. Inork interesik balu, noski.
The book about this icelandic-basque pidgin also mentions the basque-indian
linguistic contacts in Canada in the 17th century. We will talk about that
later, if anyone is interested.
--------
Luistxo
Domingo Eizaguirre
Absolutely zorigarria!
Carricasco for ju, Luistxo.
Domingo
Larry Trask
Eskerrik asko zure laguntzaren gatik. Zuk esandakoa argi dago, eta
nere aurresusmoak egiztatuak dira.