"Gegenishtja letrare"
Gazmend Berlajolli
------------------------------------------------------------------------
<***> A L B A N I A N - Fri, 30 Aug 1996 08:29:46 GMT-05 <***>
ftp:ubvm.cc.buffalo.edu/albanian Usenet:bit.listserv.albanian
------------------------------------------------------------------------
>> "Nese keni ndonji artikull apo poezi per botim ju lutem silleni
>> ....
>> Artikujt ne gjuhen shqipe i nenshtrohen gegenishtes letrare"
>>
>
>Une nuk kam ndonje gje (letrare) per te botuar, por kush mund te me
>ndihmoje me ndonje shpjegim per "gegenishten letrare"?
>Me sa di une, gjuha shqipe u unifikua ne 1971 (n.q.s. nuk gaboj ne vitin),
>dhe gjuha letrare ne Shqiperi dhe Kosove (dhe ne Maqedoni, per sa kohe
>lejohet arsimi ne gjuhen amtare) eshte "gjuha letrare shqipe" e unifikuar.
>
Asht fjala per vjetin 1972. Gjuha nuk u njesue me kete rast. U vendos per
cashtje drejtshkrimore, sic jane: trajtimi i W-se (w = e pa za) ne pozicione
te ndryshme te fjales, shkrimi me -j- apo me -nj-, drejtshkrimi i grupeve
bashketingellore ( mb, nd, ng, ngj, etj.,) e i togjeve zanore (ue, ua, ie,
ye etj.) drejtshkrimi i emnave e fjaleve te hueja, i fjaleve te huazueme, e
te tjera si keto. Vete kongresi i vjetit 1972 u quejt KONGRESI I
DREJTSHKRIMIT TE GJUHES SHQIPE. Cashtja e dialekteve nuk asht diskutue
ndonjihere ne ket KONGRES, dhe nese ndonjihere jane permende dialektet ,
atehere kjo asht ba ne ne nivelin e dallimeve fonetike e fonologjike, pra
per rastet kur te dyja dialektet dalin me versione te ndryshme ne shqiptimin
e fjaleve te njajta, sic asht rasti i shqiptimit me -j fundore ne gegenisht
dhe me -nj fundore ne toskenisht i fjaleve te tipit ftoJ, huJ, lumeJ, bariJ
etj., e te tjera raste te ngjashme.
Nuk u diskutue per cashtjen e dialekteve sepse ajo pune (me kujdesin e atyne
nga nalt) kish kohe qi kish marre fund ne Shqipni. Gegenishtja letrare qe
ndalue tashma qofte edhe ne shkrime te lira si poezia e proza, se lene ma ne
nivelet institucionale, shkencore e kulturore.
>A lidhet egzistenca (n.q.s.) e "gegenishtes letrare" me pretendimet
>e ndryshme te pas-komunizmit se gjuha letrare shqipe eshte kryesisht
>ish-toskerishtja, dhe se kjo gje u be nen diktatin komunist?
Po. Perkunder "pohimeve" se asht arrite nji nivel i nalte i nderlidhjes se
te dyja dialekteve dhe i "bashkimit" te tyne ne nji gjuhe mbidialektore te
njisueme, gjuha letrare nuk ish (dhe nuk asht) asgja ma shum se nji
toskenishte e ngritun ne norme, gja qi u pohue vetem mbas reformave
mbaskomuniste. Ne konferencen "Gjuha letrare kombetare dhe bota shqiptare
sot" te mbajtun ne Tirane ne vjetin 1992, u pranue haptazi se gjuha letrare
e njisueme asht ne te vertete toskenishtja letrare.
Nuk duhesh me qene gjuhetar i shkathet, e qe besa as me qene gjuhetar fare,
dhe bile as mos me pase ndonji talent te spikatun ne lamin e gjuhesise, per
me verejte se sa asht e njisueme gjuha "e njesuar". Ky shkrim i bame ne
gegenishten letrare, (per mos me shkue hic ma larg), kallezon se sa afer
rrin me ket dialekt kaq te perhapun te shqipes, gjuha jone e "njesuar".
> Cfare
>botimesh ka ne kete dialekt ("gegenisht"),
Deri ne vjetin 1968 ne Kosove e Maqedoni te tana institucionet (arsimore,
kulturore, zyrtare etj.) dhe tana mediat kane perdore gegenishten letrare.
Botimet letrare, shkencore etj., deri ne kete kohe kuptohet kane qene ne
kete gjuhe. Ne Shqipni puna qe ma ndryshe. Ne vjetin 1956 ndalohet edhe ma i
vogli shkrim ne kete gjuhe, dhe prej ketij vjeti te tana botimet qene ne
vetem ne toskenishten letrare. Deri ne ket vjet ekzistojshin dhe ishin ne
perdorim te dyja variantet letrare.
Edhe gjate periudhes se erret per gegenishten letrare , pra flasim per
vjetet 1972-1991 kur ne Shqipnine shtetnore dhe ate te jashtme (Kosove e
Maqedoni) nuk kish botime ne kete dialekt, traditen e te shkruemit ne
gegenishten letrare e vazhduen figura te medhaja te shqiptareve te diaspores
si Camaj, Pipa, Koliqi e shum te tjere. Sod ne veriun e Shqipnise ka nise me
u perdore gjanesisht dialekti letrar verior. Botime ne ket dialekt kuptuem
se paska edhe ne Amerike ("Shqypja e Malevet"). Nji tjeter asht gazeta e
bashkesise shqiptare ne Londer "ALBANIA" qi boton shkrime ne te dyja
dialektet. Botimet ne dialektin verior jane tue u shtue. Nuk jane te pakte
as anetaret e ALBANIAN LIST qi shkruejne mbi bazen letrare te dialektit
verior (njani prej tyne jam une :) .
> sa i pranuar eshte (gjithmone >n.q.s.)?
>Cfare opinioni ka ne pergjithesi per kete?
>
Tue vu re pranine gjithnji ma te madhe te dialektit verior ne letrat shqipe,
ne seminarin e mbrame (fundit) per gjuhen dhe letersine shqipe (qi po mbahet
keto dite ne Tirane) asht tue u diskutue randesia e perfshimjes se
elementeve te gegenishtes ne shqipen letrare, pra asht tue u rrahe cashtja e
plotesimit dhe
e pasunimit te saj me elemente nga ky dialekt. Bahri Beci, drejtor i
Institutit te Gjuhesise ne Tirane, asht i pajtimit se nevoja per nji gja te
tille ekziston. Te ketij mendimi jane edhe shum e shum gjuhetare te tjere.
Gjuhe te njisueme letrare do te kemi atehere kur me ane te konvergmit te
dialekteve te jete krijue nji gjuhe vertet mbidialektore dhe e njisueme, dhe
jo me ndalimin e njanit ose te tjetrit variant letrar.
Per hollesina te tjera lidhun me cashtjen e gegenishtes letrare nuk pritoj
me te njoftue (mbrenda mundesive kuptohet) nese te intereson.
Pershendetje
Gazi
_____________________________________________________________________
Opinions expressed/published on ALBANIAN do NOT necessarily reflect
the views of the owner and the co-owners and/or moderators, nor any
of their host institutions.
Besnik Pula
------------------------------------------------------------------------
<***> A L B A N I A N - Fri, 30 Aug 1996 15:06:56 GMT-05 <***>
ftp:ubvm.cc.buffalo.edu/albanian Usenet:bit.listserv.albanian
------------------------------------------------------------------------
Perseri u hap ceshtja e gjuhes :) Padyshim eshte nje ceshtje me interes te
madh per te gjithe ne. Ne kete diskutim une nuk po inuadrohem qe te perkrah
apo kundershtoj dike, por me disa pyetje rreth gegnishtes letrare, e cila
eshte permendur shpesh ketu ne liste.
Kjo eshte dituria ime e kufizuar rreth perberjes se dialektit geg. Me sa
kam lexuar, ai ndahet ne tri variacione kryesore: ate te veriut (te
Shkodres dhe Malesise), te Shqiperise se Mesme (dialekti i Elbasanit), dhe
ai i lindjes (nga Kukesi e ne Kosove). Ai tosk ndahet ne laberishte dhe ne
camerishte. (Lus qe te me falni nese gaboj - sic ju thashe, dituria ime
eshte shume e kufizuar ne kete lemi).
Gjate periudhes se Zogut, ne Shqiperi perdorej dialekti i Elbasanit, si nje
dialekt me i perzier (ndonese kryesisht geg). Por, ky dialekt nuk eshte
plotesisht identik me, p.sh., gegnishten e Kosoves. Pa i marre parasysh
tentimet e ndryshme gjate periudhave te ndryshme historike per unifikimin e
gjuhes, ne te shumten e rasteve autori shqiptar (para normimit te gjuhes)
ka shkruar ne dialektin e tij lokal, dmth ate qe e ka mesuar ne vendlindje.
Prandaj shpesh here verehen dallime ne te shkruar, edhe te ata qe shkruajne
ne te njejtin dialekt.
Pyetja ime eshte kjo: a eshte normuar ndonjehere "gegnishtja letrare"? A ka
rregulla te caktuara drejtshkrimore e gramatikore, te cilave iu kane
permbajtur apo i permbahet cdokush? Ku, kur dhe kush i ka caktuar keto
rregulla, nese ato ekzistojne? Nese ekzistojne keto rregulla, a i permbahen
te gjithe autoret e sotem ne gegnishte atyre?
Pyetja me vjen prej faktit qe duke lexuar vepra te ndryshme te shkruara ne
gegnishte (edhe ne toskerishte ne shkrimet para gjuhes letrare), verehen
disa dallime te imta, kryesisht ne drejtshkrim, por nganjehere edhe ne
trajta gramatikore, gje qe me ben te mendoj qe gegnishtja nuk eshte normuar
kurre, por shkruhet ne baze te disa rregullave parimore. Ne disa raste kam
verejtur dallime ne te shkruar edhe te shkrimeve ne gegnishte ketu ne
liste.
Sa per ilustrim, fjale apo trajta te njejta me disa variacione:
lexojke - lexonte
gropojshin - groponin
te parevet - te pareve
komi - kombi
nersa - ndersa
Do t'ju kisha qene mirenjohes per sqarim,
Besniku
Fisnik Ismaili
------------------------------------------------------------------------
<***> A L B A N I A N - Sat, 31 Aug 1996 11:14:46 GMT-05 <***>
ftp:ubvm.cc.buffalo.edu/albanian Usenet:bit.listserv.albanian
------------------------------------------------------------------------
Tatjeta!
Kreshniku dashti me dite pse me u ndrrue gjuha e sotme shqipe. Qe pse:
Vetem me ua ba me dije se sot 95% e shqiptarve gegfoles bajne gabime gjat
shkrimit te gjuhes "se unisume" shqipe! Bile lirisht kisha me thane se nji
numer shume i madh i toskfolsve bajne gjithashtu gabime t'hatashme gjat
perdorimit te ksaj gjuhe. Kjo don me thane se dicka s'asht n'rregull me
gjuhen!!! A jeni n'dakord me mue a jo?
Pervec asaj s'duhet me harrue se gegfolsit perbajne numrin ma t'madh te
shqipfolsve ne pergjithsi, edhe nji arsye tjeter qi tregon se gjuha duhet
me i perjetue do ndrrime!
Me siguri gegfolsit qi shkruejne ne kete liste tuj e perdore gjuhen
"e unisueme" habiten me keto fjale qe po i them, po e verteta asht e
hidhun, burra. Asnjani prej neve gegfolsve ktu n'kete liste s'e shkruen
gjuhen "e unisueme" pa ba gabime (n'perjashtim t'Gazmendit qe i njef edhe
i shkruen te dy dialektet shume mire).
Mos u nxeni o burra me keto fjale e mos nisni me dergue pergjigjjet n'ket
artikull se e shti Gazin me ju permirsue gabimet e me ju binde se asnjani
prej juve s'din me shkrue shqipen "e unisueme" simbas rregullave. :)
Eh, tash po e shihni, anetare t'nderuem t'listes, se duhet me u ba dicka
ne lidhje me ket problem. Mue ma merr mendja se gjuha duhet me i psue do
ndryshime, do me thane duhet me fute (me i shtue) disa elemente t'geg-
nishtes, tuj fillue me paskajoren, etj, etj (per detaje ma t'hollsishme,
e pytni Gazin) :)
Kurrkush s'po thote se gjuha e sotme duhet me u shndrrue ne gegnishte, po
ajo gjithsesi duhet me u rishikue edhe me u ba sa ma e pershtatshme per
per cdonjanin shqipfoles, e tuj qene gegfolsit ne numer ma t'madh, asht
e logjikshme se gjuha duhet me i marre shume elemente t'gegnishtes.
Kisha dashte me shtue edhe dicka. Fjalori i gjuhes angleze per cdo vjet
shton fjale te reja. Athue pse fjalori i Kostallarit ka hjeke shume fjale
gege qi kan qene n'fjalorin e vitit 1954?
Cka keni per me thane n'lidhje me kete pune? Fort e unisueme na doli
kjo gjuhe...
S'po flas ma shume, gjykojeni vete ket pune!
Ju pershnes
Fisniku
Margarita Ifti
------------------------------------------------------------------------
<***> A L B A N I A N - Sat, 31 Aug 1996 14:39:04 GMT-05 <***>
ftp:ubvm.cc.buffalo.edu/albanian Usenet:bit.listserv.albanian
------------------------------------------------------------------------
> Vetem me ua ba me dije se sot 95% e shqiptarve gegfoles bajne gabime gjat
> shkrimit te gjuhes "se unisume" shqipe! Bile lirisht kisha me thane se nji
> numer shume i madh i toskfolsve bajne gjithashtu gabime t'hatashme gjat
> perdorimit te ksaj gjuhe. Kjo don me thane se dicka s'asht n'rregull me
> gjuhen!!! A jeni n'dakord me mue a jo?
Mbase konkluzioni me i natyrshem do te ishte qe shqipja s'eshte as
gegerishte e paster e as toskerishte e paster, me teper nderthurje e te
dyjave, perndryshe vetem geget do te kishin probleme...
> Mos u nxeni o burra me keto fjale e mos nisni me dergue pergjigjjet n'ket
> artikull se e shti Gazin me ju permirsue gabimet e me ju binde se asnjani
> prej juve s'din me shkrue shqipen "e unisueme" simbas rregullave. :)
Sfide, apo cfare?! (ne fakt, ne te gjithe do te benim mire te studionim
pak shqip)
> Eh, tash po e shihni, anetare t'nderuem t'listes, se duhet me u ba dicka
> ne lidhje me ket problem. Mue ma merr mendja se gjuha duhet me i psue do
> ndryshime, do me thane duhet me fute (me i shtue) disa elemente t'geg-
> nishtes, tuj fillue me paskajoren, etj, etj (per detaje ma t'hollsishme,
> e pytni Gazin) :)
Kjo pyetje eshte per ata qe dine shqip: cilat jane trajtat e pjesores,
paskajores dhe percjellores ne gjuhen letrare shqipe, gegerisht dhe
toskerisht?
Shendet, Margarita.
Fisnik Ismaili
------------------------------------------------------------------------
<***> A L B A N I A N - Sun, 1 Sep 1996 00:10:45 GMT-05 <***>
ftp:ubvm.cc.buffalo.edu/albanian Usenet:bit.listserv.albanian
------------------------------------------------------------------------
T'shtunen, me 31 Gusht t'vjetit 1996, z. Margarita Ifti mendoi e shkruejti:
> > Vetem me ua ba me dije se sot 95% e shqiptarve gegfoles bajne gabime gjat
> > shkrimit te gjuhes "se unisume" shqipe! Bile lirisht kisha me thane se nji
> > numer shume i madh i toskfolsve bajne gjithashtu gabime t'hatashme gjat
> > perdorimit te ksaj gjuhe. Kjo don me thane se dicka s'asht n'rregull me
> > gjuhen!!! A jeni n'dakord me mue a jo?
>
> Mbase konkluzioni me i natyrshem do te ishte qe shqipja s'eshte as
> gegerishte e paster e as toskerishte e paster, me teper nderthurje e te
> dyjave, perndryshe vetem geget do te kishin probleme...
Vet fakti se gegnishtja edhe tosknishtja s'jane te nderthuruna ashtu si
duhet me qene tregon se ktu e kemi nji problem!
Domethane ti po e pranon se nuk as toskfolsit nuk po e ditkan gjuhen si
duhet, me c'rast po e deshmon se gjuha e sotshme s'qenka n'rregull!
Por, duke e marre parasysh se ma shume gegfoles gabojne gjat perdorimit
te saj, edhe duke e marre parasysh se gegfolsit perbajne numrin ma t'madh
te shqipfolesve ne pergjithsi, gjuha e sotme duhet me marre edhe ma shume
elemente te gegnishtes! Sot, gjuha "e unisueme" permban 20% (edhe hic ma
shume) elemente te dialektit geg, derisa mase 70% te krejt shqipfolesve
jane gegfoles. S'di ty, zonjushe, sa te duket ne rregull kjo pune, por
per mue kjo s'ka kuptim!
> > Mos u nxeni o burra me keto fjale e mos nisni me dergue pergjigjjet n'ket
> > artikull se e shti Gazin me ju permirsue gabimet e me ju binde se asnjani
> > prej juve s'din me shkrue shqipen "e unisueme" simbas rregullave. :)
>
> Sfide, apo cfare?! (ne fakt, ne te gjithe do te benim mire te studionim
> pak shqip)
Paj, mbasi po pyet, kjo asht sfide, por une u mundova mos me e thane
aq direkt. :) Shkruni, djem e cika, ta shoh se sa pata te drejte!
> > Eh, tash po e shihni, anetare t'nderuem t'listes, se duhet me u ba dicka
> > ne lidhje me ket problem. Mue ma merr mendja se gjuha duhet me i psue do
> > ndryshime, do me thane duhet me fute (me i shtue) disa elemente t'geg-
> > nishtes, tuj fillue me paskajoren, etj, etj (per detaje ma t'hollsishme,
> > e pytni Gazin) :)
>
> Kjo pyetje eshte per ata qe dine shqip: cilat jane trajtat e pjesores,
> paskajores dhe percjellores ne gjuhen letrare shqipe, gegerisht dhe
> toskerisht?
Cka mendon me "ata qe dine shqip"? Sa po e shoh, shumica e anetareve
te ksaj liste e flasin shqipen boll mire, cka me ban me mendue se ata
"dine shqip". Per me t'u pergjegje ne pyetjen qi e shtrove, na duhet
dikush qi e din _gramatiken_ e te dy dialekteve. Eh, per kete pune une
edhe shume gegfoles tjere s'dime me t'u pergjegje. Por e di dikend qe
mundet me e dite....Gaaaaz!!!
> Shendet, Margarita.
Gjume t'ambel
Fisniku
Margarita Ifti
------------------------------------------------------------------------
<***> A L B A N I A N - Sun, 1 Sep 1996 12:25:17 GMT-05 <***>
ftp:ubvm.cc.buffalo.edu/albanian Usenet:bit.listserv.albanian
------------------------------------------------------------------------
> Vet fakti se gegnishtja edhe tosknishtja s'jane te nderthuruna ashtu si
> duhet me qene tregon se ktu e kemi nji problem!
> Domethane ti po e pranon se nuk as toskfolsit nuk po e ditkan gjuhen si
> duhet, me c'rast po e deshmon se gjuha e sotshme s'qenka n'rregull!
Te them te drejten, me cudit guximi me te cilin Fisniku gjykon lidhur me
nje subjekt ne te cilin ai nuk eshte specialist (sic e pranon edhe vete).
Sa per vete, e lindur ne Tirane nga prinder toske (ne origjine - dhe qe
flasin gjuhen letrare, me "ngjyrime" patjeter :-)), shqipen e kam mesuar
kryesisht nga mjetet e informacionit dhe shkolla, pra kam mesuar shqipen
letrare qe femije. Kjo s'me ka penguar te kuptoj (dhe hera-heres edhe te
flas) dialektin tiranas, korcar, madje edhe kosovar!
> Por, duke e marre parasysh se ma shume gegfoles gabojne gjat perdorimit
> te saj, edhe duke e marre parasysh se gegfolsit perbajne numrin ma t'madh
> te shqipfolesve ne pergjithsi, gjuha e sotme duhet me marre edhe ma shume
> elemente te gegnishtes! Sot, gjuha "e unisueme" permban 20% (edhe hic ma
> shume) elemente te dialektit geg, derisa mase 70% te krejt shqipfolesve
> jane gegfoles. S'di ty, zonjushe, sa te duket ne rregull kjo pune, por
> per mue kjo s'ka kuptim!
Kjo mua me duket pakez si "ngrehu, prift, te ulet hoxha!" (ose
anasjelltas). Ata qe vendosen normen letrare shqipe padyshim qe dinin
shqip me mire se (te pakten) Fisniku dhe une, e s'ka Perendi te thote qe
kriteret ne baze te te cilave ata vendosen jane puro politike; kjo
s'hahet fare... Nga ana tjeter, ju lutem hidhni nje sy ne gjithe Evropen
(s'po flas per Ameriken, sepse gjuhet zyrtare ketu jane "te importuara"
e jo "te lindura"): praktikisht ne cdo shtet ekzistojne probleme (madje
edhe serioze) qe lidhen me gjuhet letrare, por ata s'thone "hajde te
hedhim ne plehra kete qe kemi krijuar e te bejme nje te re". Afermendsh
qe ndryshime e permiresime do te behen gjithe jeten!
(Meqe ra fjala, Fisnik, s'ka nevoje te jesh aq formal, sa te me
therrasesh "zonjushe", emri im eshte Margarita).
> > Sfide, apo cfare?! (ne fakt, ne te gjithe do te benim mire te studionim
> > pak shqip)
>
> Paj, mbasi po pyet, kjo asht sfide, por une u mundova mos me e thane
> aq direkt. :) Shkruni, djem e cika, ta shoh se sa pata te drejte!
Hajt, bre, Fisnik, po e pranoj sfiden.... :-)
> > Kjo pyetje eshte per ata qe dine shqip: cilat jane trajtat e pjesores,
> > paskajores dhe percjellores ne gjuhen letrare shqipe, gegerisht dhe
> > toskerisht?
>
> Cka mendon me "ata qe dine shqip"? Sa po e shoh, shumica e anetareve
> te ksaj liste e flasin shqipen boll mire, cka me ban me mendue se ata
> "dine shqip". Per me t'u pergjegje ne pyetjen qi e shtrove, na duhet
> dikush qi e din _gramatiken_ e te dy dialekteve. Eh, per kete pune une
> edhe shume gegfoles tjere s'dime me t'u pergjegje. Por e di dikend qe
> mundet me e dite....Gaaaaz!!!
"Dine shqip" dmth, padyshim, "dine gramatiken e shqipes". Me sa di une,
format jane:
gjuha letrare gegerishtja
pjesorja punuar punu(e)
paskajorja per te punuar me punu(e)
percjellorja duke punuar tu(j) punu(e)
veta e pare njejes punoj punoj
Eshte vendosur qe ne shqip trajta perfaqesuese e foljes te jete ajo e
vetes se pare njejes (them se zgjedhja bazohet ne faktin qe trajtat e
pashtjellura jane pothuaj "te atrofizuara" ne shqip); ne gjuhet evropiane
trajta perfaqesuese eshte PJESORJA (dhe jo paskajorja - krahaso: work
(gjuhet anglo-saksone), lavorare (gjuhet latine), rabotat (gjuhet
sllavike)). Trajtat e pjesores ne gjuhen letrare (qe eshte marre nga
toskerishtja) dhe gegerisht perputhen ne parim (me dallime fonetike,
natyrisht)... Dallime te shenueshme vihen re tek paskajorja (e cila ne
dialektin tosk eshte pothuaj e paperdorshme - ne vend te paskajores
perdoret here pavetorja e here lidhorja). Nga ana tjeter, trajtat e
paskajores e lidhores ne gegerisht PERPUTHEN. Hajt ta diskutojme!
Shendet, Margarita.
zcsan47
------------------------------------------------------------------------
<***> A L B A N I A N - Mon, 2 Sep 1996 09:32:31 GMT-05 <***>
ftp:ubvm.cc.buffalo.edu/albanian Usenet:bit.listserv.albanian
------------------------------------------------------------------------
>Pyetja ime eshte kjo: a eshte normuar ndonjehere "gegnishtja letrare"? A ka
>rregulla te caktuara drejtshkrimore e gramatikore, te cilave iu kane
>permbajtur apo i permbahet cdokush? Ku, kur dhe kush i ka caktuar keto
>rregulla, nese ato ekzistojne? Nese ekzistojne keto rregulla, a i permbahen
>te gjithe autoret e sotem ne gegnishte atyre?
>
Rregullat per drejtshkrimin e gegenishtes letrare jane caktue, pra ato
ekzistojne. Qysh ne vjetin 1917 ne Shkoder caktohen "RRegullat mbi ortografine
e gjuhes shqipe te shkrueme e te vendosuna prej Komisis Letrare".
Mbas Lftes se Dyte Botnore, u ba nji pune e matejshnme ne kristalizimin e
rregullave te ortografise se gegenishtes. Keshtu, ne vjetin 1952 ne Prishtine,
nji komision i udhehequn prej Idriz Ajetit, punoi ne normimin e gegenishtes
letrare tue punue kryesisht ne ortografine e saj, ku paraqiteshin ma se shumti
dallime ne te shkruem, dhe nuk bretenonte nji njajtesi e plote.
bas pese vjetesh, prap u shtrue puna e ortografise se gjuhes. Mbledhja e
gjuhetareve te tubuem ne Prishtine, pati per qellim thjeshtimin e ortografise
dhe te rregullave te shqipes, tue ia afrue shqipen e shkrueme sa ma shum
shqipes se folun.
Keshillimi i trete i levruesve te gjuhes shqipe, u mblodh ne vjetin 1963.
Ne vjetin 1964 botohet ne Prishtine "Ortografia e gjuhes shqipe", ku permbledhen
rregullat e caktueme deri atehere, te arrituna me nji pune shumevjecare te
levrimit te gjuhes.
>Pyetja me vjen prej faktit qe duke lexuar vepra te ndryshme te shkruara ne
>gegnishte (edhe ne toskerishte ne shkrimet para gjuhes letrare), verehen
>disa dallime te imta, kryesisht ne drejtshkrim, por nganjehere edhe ne
>trajta gramatikore, gje qe me ben te mendoj qe gegnishtja nuk eshte >normuar
kurre, por shkruhet ne baze te disa rregullave parimore. Ne disa >raste kam
verejtur dallime ne te shkruar edhe te shkrimeve ne gegnishte >ketu ne liste.
>
>Sa per ilustrim, fjale apo trajta te njejta me disa variacione:
>
>lexojke - lexonte
Forma "lexojke" asht e njohun ne gjuhesi si "kosovarizem". Vec Kosova (bashe me
Hasin e Tropojen ne Shqipni) e krijojne te pakryemen e foljes ne veten e trete
njajes tue shtue "-jke". Gegenishtja letrare ka "lexonte".
>gropojshin - groponin
Forma e te pakryemes "gropojshin" asht e perbashket per te tana a dialektet e
gegenishtes, prandej edhe e drejte. Megjithate, meqenese rregullat e caktueme
per kete gja qysh ne vjetin 1952 ishin rregulla per shkrimin e gjuhes letrare
shqipe mbi bazen e variantit letrar te mesem (pra gegenishtes se Elbasanit), u
lejue perdorimi edhe i formes te toskenishtes "groponin". Toskenishtja letrare
ketu lejon vetem te dyten.
>te parevet - te pareve
Format me -t fundore jane perdore deri vone edhe ne toskenishte. Evolucioni i
gjuhes e ka zhduke ne keta vjete e fundit, meqenese t-ja fundore nuk kryen
kurrfare funksioni morfologjik. Format me -t fundore ende mund te ndigjohen ne
disa te folme shqipe, si p.sh. ne dialektin e Shkodres. Forma drejtshkrimore
asht ajo pa -t.
>komi - kombi
>nersa - ndersa
Grupet bashketingellore mb, nd, ndonese te asimilueme ne te shumten e te fomeve
gege ne tingujt nistore m e n, (me perjashtim te te folmeve te Pejes e te
Tetoves), mbahen te plota ne gegenishten letrare, prandej forma te drejta jane
"kombi' dhe "ndersa". Gegenishtja letrare mban te plota grupet mb e nd ma mire
se toskenishtja letrare, e cila shpesh lokalizohet ne zhvillimet e vonshme
fonetike te te folmeve jugore.
>Do t'ju kisha qene mirenjohes per sqarim,
>
>Besniku
Per fund, te them se qysh prej kohes kur u hapen shkollat shqipe ne Kosove mbas
Luftes se Dyte Botnore e deri ne vjetin 1969, gjuha letrare ne perdorim ne ket
troll ishte gegenishtja e Elbasanit. Rregullat e vendosuna per ortografine e
shqipes ne Prishtine, u bane gjithnji ne pajtim me ket variant letrar.
tungjatjeton
Gazi