"Gegenishtja letrare"
Besnik Pula
------------------------------------------------------------------------
<***> A L B A N I A N - Tue, 3 Sep 1996 09:41:24 GMT-05 <***>
ftp:ubvm.cc.buffalo.edu/albanian Usenet:bit.listserv.albanian
------------------------------------------------------------------------
>Rregullat per drejtshkrimin e gegenishtes letrare jane caktue, pra ato
>ekzistojne. Qysh ne vjetin 1917 ne Shkoder caktohen "RRegullat mbi
>ortografine e gjuhes shqipe te shkrueme e te vendosuna prej Komisis
>Letrare".
>Mbas Lftes se Dyte Botnore, u ba nji pune e matejshnme ne kristalizimin e
>rregullave te ortografise se gegenishtes. Keshtu, ne vjetin 1952 ne
>Prishtine, nji komision i udhehequn prej Idriz Ajetit, punoi ne normimin e
>gegenishtes letrare tue punue kryesisht ne ortografine e saj, ku
>paraqiteshin ma se shumti dallime ne te shkruem, dhe nuk bretenonte nji
>njajtesi e plote.
>bas pese vjetesh, prap u shtrue puna e ortografise se gjuhes. Mbledhja e
>gjuhetareve te tubuem ne Prishtine, pati per qellim thjeshtimin e
>ortografise dhe te rregullave te shqipes, tue ia afrue shqipen e shkrueme
>sa ma shum shqipes se folun.
>Keshillimi i trete i levruesve te gjuhes shqipe, u mblodh ne vjetin 1963.
>Ne vjetin 1964 botohet ne Prishtine "Ortografia e gjuhes shqipe", ku
>permbledhen rregullat e caktueme deri atehere, te arrituna me nji pune
>shumevjecare te levrimit te gjuhes.
Falenderoj Gazmendin per pergjigjjen e tij mjaft informative. Me kete
kuptoj se tentime per standardizimin e gegnishtes ka pasur, per cka edhe ma
ka marre mendja. Por, jam i interesuar edhe per vlefshmerine e ketyre
rregullave - dmth respektimin e tyre nga te gjithe ata qe sot shkruajne ne
gegnishte.
Me konkretisht, ti thua qe takimet e gjuhetareve per standardizimin e
gegnishtes u bene ne Prishtine, dhe keto te gjitha para vitit 1972, dmth ne
nje periudhe ku ne Kosove perdorej gegnishtja letrare, gjersa njekohesisht
ne Shqiperi zyrtare ishte toskerishtja. Takimet per ortografine e shqipes
qe u bene ne Prishtine, a u bene per nevoja te Kosoves se asokohshme, apo u
bene si rregulla universale per gegnishten? P.sh., nese nje shkodran sot
deshiron te shkruaj ne gegnishte, a do t'i permbahej ai doemos e me
perpikmeri rregullave qe jane caktuar ne Ortografine e Gjuhes Shqipe te
1964, nga (supozoj) gjuhetaret e Kosoves?
Qe nje shembull konkret:
>>komi - kombi
>>nersa - ndersa
>
>Grupet bashketingellore mb, nd, ndonese te asimilueme ne te shumten e te
>fomeve gege ne tingujt nistore m e n, (me perjashtim te te folmeve te
>Pejes e te Tetoves), mbahen te plota ne gegenishten letrare, prandej forma
>te drejta jane "kombi' dhe "ndersa". Gegenishtja letrare mban te plota
>grupet mb e nd ma mire se toskenishtja letrare, e cila shpesh lokalizohet
>ne zhvillimet e vonshme fonetike te te folmeve jugore.
Ti thua se format e drejta jane me togjet 'mb' dhe 'nd', ndersa Mithati (me
fal qe po te perdori si shembull) i cili poashtu shkruan gegnisht, "komb" e
shkruan "kom", "ndersa" e shkruan "nersa", "kambe" e shkruan "kame", dhe me
kujtohet nje rast i vecante ku ai insistonte qe "kame" eshte forme e
drejte.
Tash, kush po i permbahet rregullave dhe cilave rregulla po i permbahet?
Ajo qe me intereson me se shumti eshte a ka gegnishtja rregulla universale
te cilave i permbahet GJITHKUSH?
>Per fund, te them se qysh prej kohes kur u hapen shkollat shqipe ne Kosove
>mbas Luftes se Dyte Botnore e deri ne vjetin 1969, gjuha letrare ne
>perdorim ne ket troll ishte gegenishtja e Elbasanit. Rregullat e vendosuna
>per ortografine e shqipes ne Prishtine, u bane gjithnji ne pajtim me ket
>variant letrar.
Mendoj se pse ne Kosove perdorej gegnishtja e Elbasanit shpjegohet
thjeshte. Pas Luftes se Dyte ne Kosove shumica derrmuese e popullsise ishin
analfabete - ne mbreterine Jugosllave shkollimi ne shqip ishte i ndaluar.
Ata pak shqiptare qe kishin mesuar shkrim-lexim ne shqip ishin shkolluar ne
Shqiperine e Zogut, ku mesohej gegnishtja e Elbasanit. Pas kthimit ne
Kosove, keta e sollen me vete kete menyre te te shkruarit, nderkohe qe ne
Shqiperi toskerishtja e zevendesoi gegnishten (u cua prifti e u ul hoxha
;)).
Ju pershendes,
Besniku
_____________________________________________________________________
Opinions expressed/published on ALBANIAN do NOT necessarily reflect
the views of the owner and the co-owners and/or moderators, nor any
of their host institutions.
Gazmend Berlajolli
------------------------------------------------------------------------
<***> A L B A N I A N - Tue, 3 Sep 1996 10:58:18 GMT-05 <***>
ftp:ubvm.cc.buffalo.edu/albanian Usenet:bit.listserv.albanian
------------------------------------------------------------------------
>> Pra nuk po luejme me emnat ! Ishte problemi si me e sqarue se
>> megjithate asht paskajorja ajo qe perdoret per perfaqesimin e foljes ne
>> gjuhet evropiane (e ma gjane) dhe jo pjesorja.
>......kurse ne shqip te gjitha trajtat e pashtjellura te foljes fillojne
>nga pjesorja, ndryshe nga gjuhet e tjera.......
Ke nji stil interesant te te debatuemit Margarite. I inicon polemikat, mandej
shpejt harron se per cka e ke nise dhe pse e ke nise. Tashti, te ta perkujtoj:
>ne gjuhet evropiane trajta perfaqesuese eshte PJESORJA (dhe jo paskajorja
> - krahaso: work ^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^
>(gjuhet anglo-saksone), lavorare (gjuhet latine), rabotat (gjuhet
>sllavike)).
Keshtu thue ti. Pra thue se ne gjuhet evropiane perdoret pjesorja dhe jo
paskajorja. Une shkrova tue thane se asht megjithate paskajorja ajo qe perdoret
ne gjuhet evropiane, tue thane:
>Dhe cila atehere do t'ishte paskajorja e ketyne gjuheve? Se ne gjuhe
>evropiane trajte perfaqesuese asht pjesorja, kjo nuk qendron. Deri diku
>ndoshta nji gja e tille mundet me u thane per anglishten, e cila parafjalen
>"to" para foljes nuk e shenon ne fjalor. Anglezet megjithate pohojne se
>perfaqesimin e foljeve ne fjalor e bajne me ane te paskajores, por qe i heqin
>parafjalen "to", meqenese me shkrue ate asht dicka e panevojshme.
>Sa per gjuhe latine, italisht "lavorare", frengjisht "travailler" jane
>PASKAJORE.
>Ne gjuhet sllave:: serbisht e kroatisht "raditi", maqedonisht "rabotati" jane
>PASKAJORE.
>Pa paskajore nder gjuhet evropiane duket me qene vec greqishtja.
>Paskajorja perfaqeson foljen edhe ne turqisht, qe nuk asht gjuhe
indo->evropiane. Calismak" (me punue) asht trajte paskajore.
pergjegjja jote ne ket reagim temin asht:
>Vetem sa po luajme me emrat....
ne te cilen gja une u gjegja tue shkrue:
>Ne gjuhet evropiane formimi i koheve bahet me ane te paskajores.
>p.sh anglisht : I'm going to do it! (e ardhmja e afert me "to do" qe asht
>paskajore)
>frengjisht: Je vais travailler! (do te punoj me "travailler" qe asht paskajore)
>kroatisht : Raditi cu (do te punoj ) me "raditi" qe asht paskajore.
>pra ndertimi i koheve ne keto gjuhe bahet me ane te PASKAJORES.
>Edhe ne gegenisht :
>Kam me punue (me punue - asht paskajore) kohe e ardhshme kjo e formueme
>me ane te foljes ndihmese "kam" qe ndonese ma e rralle ne
>dialektin jugor, prap nuk asht e huej:
>Kam per te punuar. (per te punuar - paskajorja e toskenishtes)!
>Pra nuk po luejme me emnat! Ishte problemi si me e sqarue se megjithate
^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^
>asht paskajorja ajo qe perdoret per perfaqesimin e foljes ne gjuhet
>evropiane (e ma gjane) dhe jo pjesorja.
Ti tashti je tue thane:
>......kurse ne shqip te gjitha trajtat e pashtjellura te foljes fillojne
>nga pjesorja, ndryshe nga gjuhet e tjera.......
Pra, e nise tue thane:
>ne gjuhet evropiane trajta perfaqesuese eshte PJESORJA (dhe jo paskajorja)
per te vazhdue me: ^^^^^^^^^^^
>......kurse ne shqip te gjitha trajtat e pashtjellura te foljes fillojne
>nga pjesorja, ndryshe nga gjuhet e tjera.......
^^^^^^^ ^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^
Vendos se cili asht qendrimi yt lidhun me kete gja.
>>>... por tipike nder shqiptaret e Veriut eshte perdorimi i se tashmes se
>>>deftores ne vend te lidhores, apo jo?
>>>
>> Kjo po me duket ma shum si nji pyetje e thjeshte, sesa si verejtje. Ndodh
>>me u perdore ndonjihere deftorja,
>Mbase kjo ka te beje me ate se nga cila pjese e Kosoves jane kosovaret
>qe njoh une, por kam verejtur qe s'e perdorin lidhoren, dhe kete tentova
>te vija ne dukje. Nejse......
Une te kundershtova tue te dhane raste te perdorimit te lidhores ne Kosove,
qe nuk munden me u zavendesue me paskajoren.
Qe ku po t'i jap edhe nji here shembujt qe i kam perdore:
- Kur te nisesh, thirrme!
- Sa te mberrij, ju lajmeroj!
-Te shohim kush po na vjen!
- Le te nisemi sa s'asht vone!
- Me kon te rrish, qasi bohesh ! (qasi = i tille)
Keto jane raste te perdorimit te lidhores ne Kosove. Merre p.sh. kete te fundit
dhe pyeti kosovaret qe ti i njeh se a asht me te vertete ky nji proverb
popullor ne Kosove. Prej cilesdo ane te Kosoves qofshin, kane me u pergjegje
me PO. Ky pra asht nji rast (ndermjet kater tjeresh qe i kam dhane) i
perdorimit te lidhores ne Kosove.
Ta marr nji shembull tjeter, kuptohet prej ligjerimeve kosovare:
- Le te nisen ata te paret, mandej vime edhe na!
Ku vihet re perdorimi i lidhores (te nisen).
Kjo fjali ban njajte edhe ne dialektin jugor (me zavendesimin e fjales "mandej"
me "pastaj" dhe metafonizimin e "a"-se ne "e" te peremni "na"):
- Le te nisen ata te paret, pastaj vime edhe ne!
Dhe kur te njajten strukture sintaksore (tue perdore lidhoren) e mban fjalia
madje edhe ne jugun e Shqipnise, si ka mundesi qe ajo diku mbrenda ne Kosove
te mos ekzistoje?! Pra, nese ke mendue se ne Kosove nuk perdoret lidhorja,
gabim e ke pase.
>...ndersa ti shprehimisht po thua se eshte "mbetje" e nje shprehjeje
>frazeologjike, qe ne dialektin e jugut do te bente:
>
>- Ben vaki e nis lufta ne Kosove, cfare do te beni ju?
>
Kjo prapseprap nuk asht nji "perkthim" adekuat i shprehjes :
1. - Me ba vaki me nise lufta, cka bani?
ajo qe ti e ke shkrue ma nalt, ne gegenisht ban:
2. - Ban vaki e nis lufta, cka do te bani ju?
Pra ende jam ne pritje te nji perkthimi adekuat te fjalise 1.
Shoh pra se dialekti jugor ketu e paska kthye paskajoren "me ba" ne deftore.
Athue pse nuk u kthye ajo ne lidhore si heret e tjera? Kjo shkon ne kundershtim
e thanien:
>Nqse po perpiqesh te me mbushesh mendjen qe dialekti jugor s'e perdor
>paskajoren, me duket se une thashe shprehimisht qe ai perdor lidhoren ne
>vend te saj...
Sidoqofte, si kthehet paskajorja "me ba" (me perdorim te njajte si ne
shembullin e maparshem) ne fjaline:
-More kopil, me ba me te ardhe aty, ta kallexoj qefin!
Nese ke veshtiresi me e kuptue, qe kuptimi i fjalise:
-More kopil, po te erdha aty, ta tregoj qejfin!
Ma kthe ne toskenisht ket fjali tue kthye foljen paskajore "me ba" ne lidhore.
Dhe mos harro me kthye as ate te paren.
>>> dhe shembulli yt ne gjuhen letrare do te bente:
>>>
>>> - Sikur te nise lufta ne Kosove, cfare do te beni?
>>>ose, ca me shqip:
>>>
>>>- - Cfare do te beni po te nise lufta ne Kosove?
>>
>> Jam tue e vra mendjen se cka asht ajo qe e ban kete te dyten _ma shqip_
>> se te paren....
>Ne kete rast, une do te vrisja veshin e jo mendjen, e dyta tingellon me e
>natyrshme per shqipen, sesa e para.
Te dyja trajtat jane krejtesisht te pranueshme ne shqipe, keshtu qe nuk mund te
thuhet per asnjanen se asht ma pak ose "ca me shqip" se tjetra. Ajo qe
tingellon
ma bukur ne veshin tand, mundet mos me tingellue aq bukur ne veshin tem,
keshtu qe kjo mbetet pune e shijes. Mue ma bukur se te dyja me tingellon p.sh.
"Me ba me nise lufta..." forme kjo qe mjerisht nuk asht e pranueme ne shqipen
letrare te sodit. Por, kjo asht pune e shijeve, per te cilen, tue e
perserite shprehjen e sterperseritun, po them: "nuk e vlen me u diskutue".
Nese ende mendon se ndonjana prej fjalive te naltshenueme asht ca ma shqip,
te ftoj me elaborue ma tej mendimin tand, tue u i ba nji analize gramatikore
fjalive dhe tue permende te metat e tyne.
>Dhe, meqe me duket se po themi te njejten gje lidhur me perdorimin e
>paskajores, dhe meqe (ne fakt) une jam kurioze te di se si do te
>modifikohej gjuha shqipe, te lutem me shuaj kuriozitetin.
Para se me ta shue kurioztetin, edhe nji sqarim.
Nuk jemi tue e thane te njajten gja per punen e paskajores. Ti e nise tue vu
shenje barazimi ndermjet paskajores dhe lidhores ne gegenishte. Te ta perkujtoj:
>> Nga ana tjeter, trajtat e
>> paskajores e lidhores ne gegerisht PERPUTHEN. Hajt ta diskutojme!
^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^
Pra, tue e vu shenjen e barazimit, fton per diskutim.
Une tue iu gjegje fteses, me shembuj deshmoj te kunderten, pra hedh poshte
tezen
per perputhjen e lidhores me paskajoren, me c'rast ti shkruen:
> Me fal, vura re me vonese se kam harruar nje "shpesh" ne fjaline e
> mesiperme.
Pra edhe pse e nise nji polemike, tue ftue per diskutim, ma vone kur veren se
lidhorja perdoret dhe ne shum raste asht e pazavendesueshme me paskajoren,
nxjerr arsyetimin : kam harruar nje "shpesh"...
T'ishte ashtu, mbase nuk do ta kishe shkrue me te medhaja fjalen PERPUTHEN,
tue u mundue me vu theksin e vecante ne ket fjale kur shkrove:
>> Nga ana tjeter, trajtat e
>> paskajores e lidhores ne gegerisht PERPUTHEN.
Dhe se dyti, mbase sikur te kishe mendue se to perputhen shpesh por jo
gjithmone, nuk do te kishe vazhdue me :
>>Hajt ta diskutojme!
sepse fakti qi ato perputhen shpesh asht i ditun dhe nuk krijon ndonji baze
te forte e as shum atraktive per diskutim.
Tash se fundi, po thue megjithate se :
>Mbase kjo ka te beje me ate se nga cila pjese e Kosoves jane kosovaret
>qe njoh une, por kam verejtur qe s'e perdorin lidhoren, dhe kete tentova
>te vija ne dukje. Nejse...... ^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^
pra e nise me :
> trajtat e paskajores e lidhores ne gegerisht PERPUTHEN.
qe me fjale te tjera d.m.th se paskajorja gjithmone e zavendeson lidhoren ne
gegenisht.
vazhdove me :
> trajtat e paskajores e lidhores ne gegenisht _shpesh_ perputhen.
qe me fjale te tjera d.m.th. paskajorja shpesh e zavendeson lidhoren ne
gegenisht.
Dhe ne fund fare prap thue:
> ... tentova te vija ne dukje se kosovaret qe njoh s'e perdorin lidhoren...
qe me fjale te tjera d.m.th. se paskajorja ne te folmet e tyne (* te folme
gege)
gjithmone e zavendeson lidhoren.
Vendos cili asht qendrimi yt edhe lidhun me ket gja., porse te lutem ke
kujdes me vendose drejt.
Tash, te ta shuej kurreshtjen:
> Pra, nqse
>do te perdorim paskajoren e Veriut, si do te ndryshoje struktura e shqipes?
>Mua me duket se do te ndryshonte krejtesisht...... Te lutem, me sqaro.
>
>Prape Margarita.
Varianti letrar i mesem i ngritun mbi te folmet e Shqipnise se Mesme dhe i
pasunuem me elemente te dialekteve te tjera, i quejtun shpesh "gegenishtja e
Elbasanit", perdor edhe paskajoren edhe lidhoren.
Asht pra varianti letrar qe je tue e lexue ne keta rreshta.
Tue pranue paskajoren (krahas lidhores qe asht e pranueme) shqipja letrare e
sodit
1) shton afesite shprehese te vetat. Format e pergjithesueme nuk kane ma nevoje
me u shprehe me ane te lidhores se vetes se dyte, (ndonese nji gja e tille
kuptohet ka me qene e lejueme) por me ane te paskajores, si ne gjuhet e
tjera evropiane.
Une po te jap shembuj ku paskajorja nuk mundet me u kthye ne lidhore, thjesht
per shkak se ajo ne te folmet veriore ka edhe nji rol tjeter te vecante, qe
s'mund te zavendesohet me ane te lidhores.
2) tue pranue paskajoren krahas lidhores, gjuha letrare afrohet me te folmet
popullore te krejt trevave shqiptare, bahet e afert per akecilin shqiptar, pra
mbahet prane dhe zhvillohet paralelisht me gjuhen popullore, tue u ba ma e
kapshme e ma e afert per shqiptarin dhe njiherit ma e pasun. Per ma shum, ma
lehte dhe ma drejte perkthehen gjuhet evropiane.
Te marr nji shembull!
Prej reklames se British Telecom-it mora moton "It's good to talk!" dhe luta
shqiptare te viseve te ndryshme me ma perkthye.
Prishtinas, gjakovare, pejane, mitrovicas, drenicake, llapjane, shkupjane,
tetovare, tropojane, shkodrane, lumjane, tiranas, durrsake, elbasanas
(elbasonlli :)
etj., etj., ma perkthyen :
Asht mire me fole!
Shqipja letrare sod, mjerisht nuk lejon nji perkthim te tille. Ajo lejon vetem
zavendesimin e paskajores se anglishtes me lidhoren ne shqipe:
Eshte mire te flasesh!
Sado qe shumica derrmuese e shqiptareve ne krenat e tyne kete shprehje e
perkthejne "asht mire me fole", shqipja letrare atyne nuk ua lejon qe ket
mendim
te vetin ta shkruejne ashtu sic e kane mendue. Varianti letrar i mesem del ma
liberal ne ket pikepamje meqenese lejon te dyja versionet.
Megjithate, veshi i shqiptarit asht ne gjendje me dallue ketu se cili
perkthim asht ma i drejte, dhe i rrin ma besnik origjinalit.
Dhe ne fund te them se struktura e shqipes letrare, _po_, ka me ndryshue. Po
c'te keqe ka nese ajo ndryshon ne te mire te shqiptareve? Mos ndokush asht
tue e pa ket si nji gja te keqe? Mos ndokush asht tue u nise nga logjika "ta
mbajme ket qe e kemi, se na del pune me ba ma te mire"? Te tillet qe nuk
duen me
bashkepunue, se paku mos t'ua zane udhen te tjereve qe duen me dhane
kontributin e vet ne ket drejtim.
Gazi
Gazmend Berlajolli
------------------------------------------------------------------------
<***> A L B A N I A N - Tue, 3 Sep 1996 11:45:14 GMT-05 <***>
ftp:ubvm.cc.buffalo.edu/albanian Usenet:bit.listserv.albanian
------------------------------------------------------------------------
>Falenderoj Gazmendin per pergjigjjen e tij mjaft informative. Me kete
>kuptoj se tentime per standardizimin e gegnishtes ka pasur, per cka edhe ma
>ka marre mendja. Por, jam i interesuar edhe per vlefshmerine e ketyre
>rregullave - dmth respektimin e tyre nga te gjithe ata qe sot shkruajne ne
>gegnishte.
>
>Me konkretisht, ti thua qe takimet e gjuhetareve per standardizimin e
>gegnishtes u bene ne Prishtine, dhe keto te gjitha para vitit 1972, dmth ne
>nje periudhe ku ne Kosove perdorej gegnishtja letrare, gjersa njekohesisht
>ne Shqiperi zyrtare ishte toskerishtja. Takimet per ortografine e shqipes
>qe u bene ne Prishtine, a u bene per nevoja te Kosoves se asokohshme, apo u
>bene si rregulla universale per gegnishten? P.sh., nese nje shkodran sot
>deshiron te shkruaj ne gegnishte, a do t'i permbahej ai doemos e me
>perpikmeri rregullave qe jane caktuar ne Ortografine e Gjuhes Shqipe te
>1964, nga (supozoj) gjuhetaret e Kosoves?
Paj, si me te thane: asht njajte si me te pyete ty a i permbahet nji kosovar
rregullave te caktueme prej Kostallarit e shokeve e tij (qe jae prej Shqipnije).
Rregullat jane te caktueme, edhe me sa po e sheh une se paku jam tue u
perbajte. Ndonjihere po mar guximin me sjell ndonji rregull te ri ne
ortografine e gegenishtes letrare, meqenese si foles dhe studiues i saj po e
ndjej veten pak a shum kompetent per ta ba ket gja. Tingellon ndoshta
jomodeste, por qe nji shembull;
Po shkruej "shum" (ndajfolje) meqenese ajo ne te folmet veriore dallon edhe
fonetikisht nga emni "shume" (shembull: nji shume shum e madhe e pareve).
Ndajfolja shum ka nji u te shkurte e te hapun, ndersa emni shume ka nji u te
zgjatun e te mshelun. Te folmet gege (po edhe shumica e te folmeve toske)
w-ne ne pozicionin fundor e kane zhduke. Si kompensim asht ardhe deri te
zgjatja e zanores se rrokjes paraprake. Ky asht sod shqiptim i drejte edhe
ne gjuhen letrare. P.sh. pune thuhet puun, menyre - menyyr etj.
>
>Qe nje shembull konkret:
>
>>>komi - kombi
>>>nersa - ndersa
>>
>>Grupet bashketingellore mb, nd, ndonese te asimilueme ne te shumten e te
>>fomeve gege ne tingujt nistore m e n, (me perjashtim te te folmeve te
>>Pejes e te Tetoves), mbahen te plota ne gegenishten letrare, prandej forma
>>te drejta jane "kombi" dhe "ndersa". Gegenishtja letrare mban te plota
>>grupet mb e nd ma mire se toskenishtja letrare, e cila shpesh lokalizohet
>>ne zhvillimet e vonshme fonetike te te folmeve jugore.
>
>Ti thua se format e drejta jane me togjet 'mb' dhe 'nd', ndersa Mithati (me
>fal qe po te perdori si shembull) i cili poashtu shkruan gegnisht, "komb" e
>shkruan "kom", "ndersa" e shkruan "nersa", "kambe" e shkruan "kame", dhe me
>kujtohet nje rast i vecante ku ai insistonte qe "kame" eshte forme e
>drejte.
Edhe ne "gjuhen e sotme letrare shqipe" ka disa raste interesante per t'u
permende. Keshtu Kostallari ne fjalorin drejtshkrimor te vjetit 1972 jep
fqinjw - i
fqinjw - a
d.m.th. emnin "fqinj" ne gjinine mashkullore e jep me "W" (lexo - e pa za)
ne trajten e pashqueme, njajte si edhe emnin femnor fqinjw, qendrim ky te
cilin nuk e ndjek me rastin e perpilimit te Fjalorit te vjetit 1984, mbase
as te atij te vjetit 1980, ne te cilin nuk jam ne dijeni si i shenon fjalet.
(Fjalori i Shqipes se Sotme).
Tjeter rast:
ndajfoljen "dalngadale" e jep keshtu ne Fjalorin Drejtshkrimor, por ne
fjalorin e 1984-tes jep "dalwngadale). Mbase asht edhe e kunderta, nuk po me
kujtohet tash, po me randesi asht qe ortografise se pare nuk i permbahet ma
vone.
>Tash, kush po i permbahet rregullave dhe cilave rregulla po i permbahet?
Tash, kur i asht permbajte rregullave e kur jo? A din kush me me spjegue?
>Ajo qe me intereson me se shumti eshte a ka gegnishtja rregulla universale
>te cilave i permbahet GJITHKUSH?
Rregullat jane edhe ne gegenishte edhe ne toskenishte, por se a i permbahen
a jo, kjo asht pune personale e njerezve. Nuk mundemi me u ule e me i denue
pse nuk i permbahen.
P.sh. ti po shkruen "poashtu" si nji fjale te vetme. Mandej po shkruen here
"gegnisht" e here "gegenisht", po asnjihere jo ne pajtim me rregullat e
toskenishtes letrare "gegerisht". Ndajfoljen "thjesht" po e shkruen me -e ne
fund: "thjeshte", ne anen tjeter lidhoren ne veten e trete njajes po e len
pa -e fundore. Asht nji parapelqim i yti ky (mbase nga monjohja e trajtave
drejtshkrimore te toskenishtes), por ne nuk kemi si me te detyrue me i
shkrue ndryshe.
Toni Agalliu
------------------------------------------------------------------------
<***> A L B A N I A N - Tue, 3 Sep 1996 13:36:35 GMT-05 <***>
ftp:ubvm.cc.buffalo.edu/albanian Usenet:bit.listserv.albanian
------------------------------------------------------------------------
> Pervec asaj s'duhet me harrue se gegfolsit perbajne numrin ma t'madh te
> shqipfolsve ne pergjithsi, edhe nji arsye tjeter qi tregon se gjuha duhet
> me i perjetue do ndrrime!
>
> Ju pershnes
> Fisniku
Jam shume dakord me faktin qe gjuha duhet te ndryshoje ne nje fare menyre.
Por nuk me pelqen shprehja: shqipfolesit ne pergjithesi. Ndoshta e kam
gabim, por mua me duket se nuk duhen numeruar shqiptaret qe jetojne jashte
Shqiperise; duhet patur parasysh vetem raporti mes dialekteve qe egzistojne
ne Shqiperi.
Kosova ka zgjedhur vete perdorimin e shqipes letrare. Ketu nuk eshte vendi
te diskutojme a beri mire apo jo. Por gjuha qe perdoret ne Shqiperi nuk ka
pse te kompensoje faktin qe gjuha e njesuar shqipe shkruhet ne Kosove, duke
bere qe dialekti i Kosoves te shkruhet ne Shqiperi. Nqs Kosova njihetsi
shtet i pavarur, dhe NEQOFTE SE Kosovaret preferojne bashkimin me Shqiperine
(gje qe s'eshte aspak e sigurt!!!), atehere ceshtjet e gjuhes mund te
diskutohen prape.
Toni
Universite Libre de Bruxelles
s92...@ulb.ac.be
Besnik Pula
------------------------------------------------------------------------
<***> A L B A N I A N - Tue, 3 Sep 1996 16:09:35 GMT-05 <***>
ftp:ubvm.cc.buffalo.edu/albanian Usenet:bit.listserv.albanian
------------------------------------------------------------------------
At 5:47 PM 9/3/96, Toni Agalliu wrote:
>Jam shume dakord me faktin qe gjuha duhet te ndryshoje ne nje fare menyre.
>Por nuk me pelqen shprehja: shqipfolesit ne pergjithesi. Ndoshta e kam
>gabim, por mua me duket se nuk duhen numeruar shqiptaret qe jetojne jashte
>Shqiperise; duhet patur parasysh vetem raporti mes dialekteve qe egzistojne
>ne Shqiperi.
>
>Kosova ka zgjedhur vete perdorimin e shqipes letrare. Ketu nuk eshte vendi
>te diskutojme a beri mire apo jo. Por gjuha qe perdoret ne Shqiperi nuk ka
>pse te kompensoje faktin qe gjuha e njesuar shqipe shkruhet ne Kosove, duke
>bere qe dialekti i Kosoves te shkruhet ne Shqiperi. Nqs Kosova njihetsi
>shtet i pavarur, dhe NEQOFTE SE Kosovaret preferojne bashkimin me Shqiperine
>(gje qe s'eshte aspak e sigurt!!!), atehere ceshtjet e gjuhes mund te
>diskutohen prape.
Duket se ti e lidhe fatin politik te kombit me gjuhen, me cka une nuk
pajtohem asesi. A duhet te konsiderohet shqipja si NJE gjuhe, me NJE menyre
te te shkruarit apo duhet ta ndajme ate ne disa varianta, e me ne fund ne
disa gjuhe (si serbishtja me kroatishten -- gjuhe pothuaj identike)? A
duhet te injorohet fakti qe dialekti i perdorur ne Kosove eshte tejet i
afert me ate qe perdoret ne veriun e Shqiperise, kurse PLOTESISHT identik
me ate qe perdoret ne pjesen verilindore te Shqiperise? A e din qe dialekti
ne Kosove nuk eshte i njejte ne tere Kosoven? A je i njoftuar me faktin qe
iniciativat me te medhaja per rishqyrtimin e gjuhes (per kushedi cfare
arsyesh) nuk vijne nga Kosova, por nga veriu i Shqiperise, ai i fundit duke
qene nga disa gjuhetare nga Shkodra?
Besniku.
P.S. Mbase vlen te permendet, kam lexuar dhe nuk di sa eshte e vertete, se
si disa qarqe serbe jane perpjekur qe me cdo kusht gjuha e shkruar e
perdorur ne Kosove te jete e ndryshme prej asaj ne Shqiperi.
Besnik Pula
------------------------------------------------------------------------
<***> A L B A N I A N - Tue, 3 Sep 1996 16:55:05 GMT-05 <***>
ftp:ubvm.cc.buffalo.edu/albanian Usenet:bit.listserv.albanian
------------------------------------------------------------------------
At 4:34 PM 9/3/96, Gazmend Berlajolli wrote:
>Paj, si me te thane: asht njajte si me te pyete ty a i permbahet nji kosovar
>rregullave te caktueme prej Kostallarit e shokeve e tij (qe jae prej
>Shqipnije).
>Rregullat jane te caktueme, edhe me sa po e sheh une se paku jam tue u
>perbajte. Ndonjihere po mar guximin me sjell ndonji rregull te ri ne
[...]
S'kisha thene qe krahasimi yt eshte i drejte. Gjuha qe u "sajua" ne
Kongresin e 72-shit eshte ajo qe perdoret ne te gjitha publikimet me te
medhaja shqipe, ne shkolla e ne administrate. Duke qene te hartuara nga
instituti me i larte i gjuhes shqipe, rregullat njihen nga (gati) cdo
shqiptar. Dmth rregullat vlejne per gjithkend. Natyrisht, a deshiron dikush
t'i permbahet atyre apo t'i mesoje ato eshte ceshtje tjeter -- por
prapseprap keto jane "rregullat e gjuhes se shkruar shqipe", kjo eshte
"shqipja e standardizuar".
Prap me duket qe krahasimi yt nuk eshte aq me vend. Keto jane disa venerime
te mira, por perpos nese jane dukuri te shpeshta, nuk mund te thuhet qe
eshte njesoj sikur, a shkruhet togu 'mb' a 'nd' apo shkruhet vetem 'm' e
'n', duke e ditur qe ka mjaft fjale qe perdorin keto togje. P.sh. ne
anglisht fjala "aesthetics" shkruhet here keshtu e here "esthetics", ndersa
te dy format jane te drejta (se paku simbas Webster's). Por, prap, ky eshte
rast i rralle. Ndersa kur eshte fjala te nje tingull, a shkruhet me 'mb'
apo vetem 'm', 'nd' apo 'n', 'ij' apo vetem 'i', atehere problemi eshte me
i madh dhe duhet te vije deri te standardizimi.
>>Ajo qe me intereson me se shumti eshte a ka gegnishtja rregulla universale
>>te cilave i permbahet GJITHKUSH?
>
>Rregullat jane edhe ne gegenishte edhe ne toskenishte, por se a i permbahen
>a jo, kjo asht pune personale e njerezve. Nuk mundemi me u ule e me i denue
>pse nuk i permbahen.
Merre kete shembull. Eshte nje profesor i shqipes qe jep mesim gegnisht.
Tash, njeri ka shkruar nje referat, edhe shkruan "Shqipnija", "mbreti",
"ndoshta", "dij", "mbassi", e tjetri nxenes ka shkruar "Shqipnia", "mreti",
"noshta", "di", "mbasi". Cilit i thote profesori qe e ka mire e cilit qe e
ka keq? Po profesori tjeter (i cili poashtu jep mesim gegnisht) ne Shkoder
a i thote njejte? E ai ne Tetove, e ai ne Elbasan? A po me kupton?
Une po e di qe gegnishtja eshte studjuar shume pak pas 72-shit. Edhe mendja
ma ka marre qe gegnishtja e shkruar nuk eshte standardizuar ne menyre
"gjithkombetare", sic eshte standardizuar "gjuha letrare shqipe". Nese
eshte keshtu, atehere mendja ma merr qe do te ishte mire sikur gjuhetaret e
interesuar te mblidhen dhe t'i caktojne -- per ata qe duan ta perdorin kete
dialekt -- rregullat e "gegnishtes letrare".
>P.sh. ti po shkruen "poashtu" si nji fjale te vetme. Mandej po shkruen here
>"gegnisht" e here "gegenisht", po asnjihere jo ne pajtim me rregullat e
>toskenishtes letrare "gegerisht". Ndajfoljen "thjesht" po e shkruen me -e ne
>fund: "thjeshte", ne anen tjeter lidhoren ne veten e trete njajes po e len
>pa -e fundore. Asht nji parapelqim i yti ky (mbase nga monjohja e trajtave
>drejtshkrimore te toskenishtes), por ne nuk kemi si me te detyrue me i
>shkrue ndryshe.
Une di per veti qe nuk shkruaj perfekt. (BTW, "gegnisht" e kam shkruar
gjithmone "gegnisht", asnjehere "gegenisht", gjithmone duke e dite qe kjo e
para nuk eshte trajte korrekte ne gjuhen letrare). Poashtu e di qe
"poashtu" duhet te shkruhet "po ashtu", por ky eshte nje parapelqim i imi,
dhe jo vetem i imi, se ne kete menyre e shkruajne shume gazetare e
shkrimtare. Prapseprap, shumicen e fjaleve besoj se i shkruaj korrekt. As
cdo anglez e francez e polak nuk e shkruan perfekt gjuhen e vet -- prandaj
ekziston profesioni i quajtur lektor dhe prandaj shumica e tekst
procesoreve vijne me 'spelling checker'. Por puna eshte ketu. Ti mund te me
thuash "e ke gabim!", dhe referohesh ne rregullat e gjuhes letrare, edhe
une them, "po, gabim e pasna se rregullat thone keshtu". Po dikush tjeter
shkruan (ne "gegnishte letrare") "Shqipnia ashte ven i bukur" edhe ti i
thua "gabim e ke!", edhe referohesh ne rregullat e 68-tes, e ai a mund te
te thote ty "jo, simbas rregullave te gegnishtes qe i njoh une kjo eshte
korrekt"? Si zgjidhet kjo polemike?
Ta rezumoj cka kuptova une prej pergjigjjes tende: rregullat e caktuara ne
Prishtine gjate viteve te 50-ta dhe 60-ta vlejne per tere gegnishten e
shkruar, pa perjashtim te viseve ku perdoret. Mithati (edhe nje here Mithat
te kerkoj falje qe po te perdori si shembull), simbas rregullave qe i njeh
ti, e paska gabim kur shkruan "kom", "kame" e "nersa", se trajta korrekte
qenkan "komb", "kambe" e "ndersa".
A te kam kuptuar mire apo jo?
Besniku.
Ilber H. Gashi
------------------------------------------------------------------------
<***> A L B A N I A N - Thu, 5 Sep 1996 08:12:10 GMT-05 <***>
ftp:ubvm.cc.buffalo.edu/albanian Usenet:bit.listserv.albanian
------------------------------------------------------------------------
Mos m'u zane e mos m'u nga
a thue si do ta merrte formen ne gjuhen e "njesuar" ky varg i Fishtes?
ilber h. gashi
KreshnikBejko
------------------------------------------------------------------------
<***> A L B A N I A N - Thu, 5 Sep 1996 10:23:37 GMT-05 <***>
ftp:ubvm.cc.buffalo.edu/albanian Usenet:bit.listserv.albanian
------------------------------------------------------------------------
>
> ------------------------------------------------------------------------
> <***> A L B A N I A N - Thu, 5 Sep 1996 08:12:10 GMT-05 <***>
> ftp:ubvm.cc.buffalo.edu/albanian Usenet:bit.listserv.albanian
> ------------------------------------------------------------------------
>
> Mos m'u zane e mos m'u nga
Te mos zihesh e te mos grihesh(ngacmohesh). Do ish me mire te jepje
vargun ne kontekstin e strofes keshtu qe ne, folesit e "Shqipes se
njesuar" te mos bejme gabim.
Kreshniku
Toni
------------------------------------------------------------------------
<***> A L B A N I A N - Thu, 5 Sep 1996 11:04:19 GMT-05 <***>
ftp:ubvm.cc.buffalo.edu/albanian Usenet:bit.listserv.albanian
------------------------------------------------------------------------
On Thu, 5 Sep 1996, Ilber H. Gashi wrote:
> ------------------------------------------------------------------------
> <***> A L B A N I A N - Thu, 5 Sep 1996 08:12:10 GMT-05 <***>
> ftp:ubvm.cc.buffalo.edu/albanian Usenet:bit.listserv.albanian
> ------------------------------------------------------------------------
>
> Mos m'u zane e mos m'u nga
>
> a thue si do ta merrte formen ne gjuhen e "njesuar" ky varg i Fishtes?
>
> ilber h. gashi
Kurse une do te isha kurioz si perkthehet ne dilektin geg shprehja e
famshme e Hamletit:
T'rrosh apo te mos rrosh?!
Toni
>
> _____________________________________________________________________
> Opinions expressed/published on ALBANIAN do NOT necessarily reflect
> the views of the owner and the co-owners and/or moderators, nor any
> of their host institutions.
>
>
+-----------------------------------+-------------------------+
Fatjon Shkurti | fshk...@uiuc.edu |
Dept. of Civil Engineering | Office: (217) 333-8988 |
University of Illinois at Urbana | Home: (217) 344-1645 |
3150 Newmark Civil Engineering Lab.| |
+-----------------------------------+-------------------------+
Ilber H. Gashi
------------------------------------------------------------------------
<***> A L B A N I A N - Thu, 5 Sep 1996 13:58:25 GMT-05 <***>
ftp:ubvm.cc.buffalo.edu/albanian Usenet:bit.listserv.albanian
------------------------------------------------------------------------
On Thu, 5 Sep 1996, Toni wrote:
>
> Kurse une do te isha kurioz si perkthehet ne dilektin geg shprehja e
> famshme e Hamletit:
>
> T'rrosh apo te mos rrosh?!
>
> Toni
_____________________________________________________________-
Shum lehte per mendimin t'em
rrosh = ne gegenishte <rrnue>. Pra vargu i masiperm del ne
gegenishte <t'rrnojsh apo t'mos rrnojsh>. Shifet se nuk jep aspak
veshtiresi ne versionin gege.
ilber h. gashi
Ilber H. Gashi
------------------------------------------------------------------------
<***> A L B A N I A N - Fri, 6 Sep 1996 16:13:37 GMT-05 <***>
ftp:ubvm.cc.buffalo.edu/albanian Usenet:bit.listserv.albanian
------------------------------------------------------------------------
On Tue, 3 Sep 1996, Besnik Pula wrote:
> P.S. Mbase vlen te permendet, kam lexuar dhe nuk di sa eshte e vertete, se
> si disa qarqe serbe jane perpjekur qe me cdo kusht gjuha e shkruar e
> perdorur ne Kosove te jete e ndryshme prej asaj ne Shqiperi.
Me ka ra me lexue edhe mu rreth kesaj cashtje. Nji thanje
e tille ne qarqet serbe asht publikue ne nji reviste te Departamentit te
shtetit Amerikan ne vjetin 1989. Nji kopje te tille ma pat dhane Elez
Biberaj; aresyjet nuk po i shpjegoj. Serbet e dijne shum mire se
Kosovaret do t'bajne ate qi asht ne kundershtim me propozimet e tyne. E
dijne shum mire se rezistenca shqiptare fillon ne Kosove. Nji perpjekje e
tille e serbve asht me hile. Me vend perdoret shprehja popullore "dardha
e ka bishtin mbrapa".
Ilber H. Gashi
------------------------------------------------------------------------
<***> A L B A N I A N - Fri, 6 Sep 1996 08:31:46 GMT-05 <***>
ftp:ubvm.cc.buffalo.edu/albanian Usenet:bit.listserv.albanian
------------------------------------------------------------------------
On Thu, 5 Sep 1996, KreshnikBejko wrote:
> > Mos m'u zane e mos m'u nga
> Te mos zihesh e te mos grihesh(ngacmohesh). Do ish me mire te jepje
> vargun ne kontekstin e strofes keshtu qe ne, folesit e "Shqipes se
> njesuar" te mos bejme gabim.
>
> Kreshniku
Mos m'u zane e mos m'u nga
gja e mire asht kjo or vlla
nga=ngacmoj, ngacmue, ngacmohemi...!
nga#grihesh, asht vetem nji sinonim dhe jep nji kuptim figurative.
ne rastin tuej.
grihesh asht shum e forte ne ket rast, d.m.th. me u ba copa-copa
me u kermish.