Shqip: KOHA INFO 82
Besnik Pula
=*=*= A l b a N e w s - Sat, 11 Nov 1995 20:40:50 GMT-05 =*=*=
-----------------------------------------------------------------------
KOHA
Prishtin=EB
11 n=EBntor 1995
"SOT E MUNDSHME =CBSHT=CB VET=CBM AUTONOMIA"
Rexhep Qosja n=EB intervist=EB p=EBr BBC-flet mbi politik=EBn q=EB =EBs=
ht=EB b=EBr=EB
qe pes=EB vjet n=EB Kosov=EB, mbi politik=EBn q=EB ka b=EBr=EB LDK-ja, =
mbi
politik=EBn e shp=EBrb=EBrjes s=EB l=EBvizjes son=EB komb=EBtare dhe t=EB
shnd=EBrrimit t=EB saj n=EB burokraci; mbi politik=EBn e qitjes s=EB =E7=
=EBshtjes
shqiptare kryek=EBput n=EB planin e politik=EBs s=EB jashtme, mbi polit=
ik=EBn
e mohimit t=EB rolit veprues t=EB popullit n=EB ndryshimin e fatit t=EB
vet;=20
MUHARREM NITAJ \ Prishtin=EB
P=EBr subjektin politik shqiptar n=EB Kosov=EB b=EBhet se aktualisht
=E7=EBshtje mbi =E7=EBshtjet =EBsht=EB zgjidhja e statusit t=EB ardhsh=EB=
m t=EB
Kosov=EBs. Nuk po JU pyes se cila, sipas jush, =EBsht=EB zgjidhja m=EB =
e
drejt=EB, sepse at=EB e keni th=EBn=EB disa her=EB, por cila =EBsht=EB =
zgjidhja
m=EB e mundshme?
QOSJA: Zgjidhja si thoni Ju, m=EB e mundshme e =E7=EBshtjes s=EB Kosov=EB=
s,
sipas mendimit tim, sot =EBsht=EB ajo zgjidhje q=EB e propozojn=EB fakt=
or=EBt
nd=EBrkomb=EBtar=EB - SHBA dhe UE. Dhe k=EBt=EB zgjidhje faktor=EBt
nd=EBrkomb=EBtar=EB e quajn=EB autonomi e zgjeruar, kurse z=EBdh=EBn=EB=
sit e
partive tona politike, q=EB vazhdojn=EB t=EB mendojn=EB se popullit mun=
d
t'i shitet sorra n=EB vend t=EB pul=EBs, e quajn=EB autonomi palestinez=
e
ose shtet n=EB shtet! Po pavar=EBsisht se si e quajn=EB faktor=EBt
nd=EBrkomb=EBtar=EB, SHBA dhe UE, apo se si e quajn=EB z=EBdh=EBn=EBsit=
=20e partive
tona politike, k=EBsaj autonomie, pik=EBrisht pse =EBsht=EB autonomi,
pavar=EBsisht prej shkall=EBs q=EB ia caktojn=EB faktor=EBt nd=EBrkomb=EB=
tar=EB, e
do t'ia caktonte Serbia mas=EBn dhe do ta b=EBnte autonomi t=EB ngusht=EB
dhe t=EB ult=EB, aq t=EB ngusht=EB e aq t=EB ult=EB sa ne do t=EB na zi=
hej fryma
n=EB t=EB, si=E7 na =EBsht=EB z=EBn=EB n=EB t=EB gjitha aunomit=EB n=EB=
n sovranitetin e
Serbis=EB dhe t=EB Jugosllavis=EB. Kjo, pra =EBsht=EB ajo zgjidhje m=EB=
=20e
mundshme q=EB n=EB gjuh=EBn ton=EB politike po quhet edhe zgjidhje real=
e;
kjo =EBsht=EB ajo zgjidhje e mundshme, q=EB do ta b=EBnte t=EB pamundsh=
me
jet=EBn ton=EB t=EB lir=EB, demokratike, njer=EBzore dhe; e dyta, q=EB =
do ta
b=EBnte t=EB pamundshme arritjen e q=EBllimit ton=EB historik komb=EBta=
r
pavar=EBsin=EB e Kosov=EBs dhe, natyrisht, bashkimin e saj me Shqip=EBr=
in=EB.
Sipas jush ku gjendet =E7el=EBsi i zgjidhjes s=EB problemti t=EB Kosov=EB=
s?
QOSJA: =C7=EBshtja e Kosov=EBs =EBsht=EB =E7=EBshtje q=EB n=EB radh=EB =
t=EB par=EB, sado jo
kryek=EBput, u p=EBrket shqiptar=EBve dhe serb=EBve. Meqen=EBse shqipta=
r=EBt
p=EBrb=EBjn=EB rreth 90 p=EBr qind, kurse serb=EBt dhe malaziasit rreth=
=2010
p=EBr qind t=EB popullat=EBs s=EB Kosov=EBs, mendja e sh=EBndosh=EB e t=
hot=EB se
=E7el=EBsi p=EBr zgjidhjen e =E7=EBshtjes s=EB Kosov=EBs, n=EB pjes=EBn=
=20m=EB t=EB madhe,
do t=EB duhej t=EB gjendej n=EB duart e shqiptar=EBve, kurse n=EB nj=EB=
=20pjes=EB
m=EB t=EB vog=EBl n=EB duart e serb=EBve. Roli i faktorit nd=EBrkomb=EB=
tar n=EB
zgjidhjen e k=EBsaj =E7=EBhstjeje, nd=EBrkaq, do t=EB duhej t=EB varej =
- dhe ai
m=EB n=EB fund varet - prej ndikimit t=EB faktor=EBve t=EB brendsh=EBm =
atij
shqiptar=EB, n=EB nj=EBr=EBn, kurse atij serb, n=EB an=EBn tjet=EBr. Me=
=20politik=EBn
q=EB kan=EB b=EBr=EB qe pes=EB vjet, me politik=EBn q=EB n=EB t=EB v=EB=
rtet=EB ka b=EBr=EB
LDK-ja, si politik=EB e shp=EBrb=EBrjes s=EB l=EBvizjes son=EB komb=EBt=
are dhe e
shnd=EBrrimit t=EB saj n=EB burokraci; si politik=EB e qitjes s=EB =E7=EB=
shtjes
shqiptare krek=EBput n=EB planin e politik=EBs s=EB jashtme, si politik=
=EB e
mohimit t=EB rolit veprues t=EB rolit t=EB popullit n=EB ndryshimin e f=
atit
t=EB vet; si politik=EB e heqjes dor=EB prej q=EBndres=EBs vepruese dhe=
=20t=EB
gjitha trajtave t=EB mosbindjes qytetare; si politik=EB e mb=EBshtetjes
s=EB plot=EB n=EB propagand=EB dhe n=EB para thuuase liria dhe pavar=EB=
si jan=EB
fituar ndonj=EBher=EB vet=EBm me propagand=EB dhe para; si politik=EB q=
=EB t=EB
drejt=EBs son=EB p=EBr vetvendosje komb=EBtare ia ka tjet=EBrsuar fuqin=
=EB
morale q=EB do t'ia jepte ideja e sakrific=EBs - me k=EBt=EB politik=EB
johistorike. Ne n=EB t=EB v=EBtert=EB partit=EB tona, kan=EB b=EBr=EB q=
=EB =E7el=EBsi p=EBr
zgjidhjen e Kosov=EBs prej duarve tona t=EB kaloj=EB n=EB pjes=EBn m=EB=
=20t=EB
madhe n=EB duart e Serbis=EB - q=EB vazhdon ta sundoj=EB eg=EBr Kosov=EB=
n, dhe
n=EB duart e faktor=EBve nd=EBrkomb=EBtar=EB - q=EB vazhdojn=EB t=EB na=
=20propozojn=EB
autonomi. Nuk =EBsht=EB e =E7uditshme, prandaj, pse edhe miqt=EB ton=EB=
=20t=EB
njohur n=EB bot=EB, tani na propozojn=EB si zgjidhje t=EB =E7=EBshtjes =
s=EB
Kosov=EBs rikthimin e autonomis=EB s=EB vitit 1974 - thuase ajo autonom=
i
n=EB Serbin=EB e madhe do t=EB mund t=EB ishte m=EB e till=EB =E7far=EB=
=20ka qen=EB n=EB
Jugosllavi! Kjo q=EB thash=EB dometh=EBn=EB =E7el=EBsin p=EBr zgjidhjen=
=20e
=E7=EBshtjes s=EB Kosov=EBs e kemi l=EBshuar vet=EB prej duarve tona. P=
or, q=EB
t=EB kthehet ky =E7el=EBs sadopak n=EB duart tona ne do t=EB duhej t=EB
lirohemi prej politik=EBs s=EB LDK-s=EB, prej politik=EBs dhe prej
autonomist=EBve n=EB kryesin=EB e LDK-s=EB e t=EB partive t=EB tjera t=EB
paidentitetit politik, q=EB sillen e flasin si LDK-jat=EB lirohemi prej
k=EBsaj politike q=EB me mjerimin e vet n=EB nj=EBr=EBn an=EB e ka trim=
=EBruar
politik=EBn serbe t=EB serbizimit t=EB Kosov=EBs, kurse n=EB an=EBn tje=
t=EBr, e
ka d=EBshpeuar p=EBrkrahjen e synimeve tona nga faktor=EBt nd=EBrkomb=EB=
tar.
Mbase nuk Jeni, por ja q=EB nga qarqet e caktuara cil=EBsoheni si nj=EB=
ri
prej kritik=EBve m=EB t=EB rrept=EB t=EB politik=EBs q=EB aktualisht b=EB=
het n=EB
hap=EBsirat shqiptare. Po t=EB ishit Ju njeriu i par=EB i k=EBsaj polit=
ike
=E7ka do t=EB b=EBshit?
QOSJA: =CBsht=EB e nevojshme t=EB nd=EBrrohet shum=EB=E7ka...E para, do=
=20t=EB
k=EBrkoja t=EB caktohet dhe t=EB shpallet se cili =EBsht=EB q=EBllimi h=
istorik
i shqiptar=EBve si komb dhe do t=EB b=EBja q=EB n=EB var=EBsi prej k=EB=
tij
q=EBllimi t=EB p=EBrcaktohet politika komb=EBtare shqiptare; politika q=
=EB
b=EBjn=EB e shqiptar=EBt e pa=E7liruar dhe politika q=EB b=EBhet n=EB S=
hqip=EBri.
Nuk do t=EB ngjant=EB m=EB q=EB n=EB Kosov=EB t=EB k=EBrkohet pavar=EBs=
i p=EBr Kosov=EBn,
kurse prej regjimit t=EB Shqip=EBris=EB t=EB k=EBrkohet rikthimi i
autonomis=EB, hap=EBsir=EB demokratike apo t=EB drejta njer=EBzore.=20
E dyta do t=EB k=EBrkoja q=EB t=EB krijohet pleq=EBsia gjithkomb=EBtare=
=20q=EB t=EB
merrej me =E7=EBshtje t=EB strategjis=EB p=EBr mbrojtjen e interesave
gjithshqiptare dhe p=EBr arritjen e zgjidhjes s=EB drejt=EB t=EB =E7=EB=
shtjes
s=EB Kosov=EBs dhe t=EB =E7=EBshtjes shqiptare n=EB p=EBrgjith=EBsi pav=
ar=EBsisht sa
do t=EB zgjas=EB kjo. Kjo dometh=EBn=EB se do t=EB b=EBj=EB q=EB politi=
ka komb=EBtare
shqiptare t=EB nd=EBrtohet kryek=EBput mbi parimin edhe derisa t=EB jen=
=EB t=EB
detyruar t=EB jetojn=EB t=EB ndar=EB, shqiptar=EBt e kan=EB interesin e
pandar=EB.
E tretado t=EB k=EBrkoja t=EB rim=EBk=EBmbet l=EBvizja komb=EBtare dhe =
t=EB
rim=EBk=EBmbet n=EB krejt trojet etnike dhe historike shqiptare. Kjo
dometh=EBn=EB se do t=EB k=EBrkoja t=EB organizohen protesta, demonstra=
ta dhe
greva t=EB p=EBrgjithshme dhe lokale n=EB Kosov=EB, n=EB Maqedoni, Mal =
t=EB Zi
dhe n=EB Kosov=EBn Lindore. T=EB organizohen tubime protestuese p=EBr
=E7=EBshtjen e Kosov=EBs n=EB Shqip=EBri. Do ta b=EBja k=EBt=EB me q=EB=
llim q=EB
=E7=EBshtja e Kosov=EBs dhe =E7=EBshtja shqiptare n=EB t=EBr=EBsi t=EB =
dramatizohen
sa m=EB fort, kurse faktor=EBve nd=EBrkomb=EBtar=EB t'ju thuhet se shqi=
ptar=EBt
nuk do t=EB qet=EBsohen kurse Ballkani nuk do t=EB mund t=EB paq=EBsohe=
t pa
u zgjidhur drejt=EB =E7=EBshtja e popullit m=EB t=EB cenuar, n=EB t=EB =
v=EBrtet=EB
popullit t=EB vet=EBm t=EB c=EBnuar n=EB Ballkan - popullit shqiptar.
E kat=EBrta do t=EB b=EBja t=EB nd=EBrpritet ekzodi i rinis=EB shqiptar=
e, duke
e p=EBrhapur vet=EBdijen se ky ekzod e rrezikon n=EB thelb qenien ton=EB=
=20n=EB
k=EBto hap=EBsira.=20
E pesta do t=EB b=EBja demonopolizimin e mjeteve t=EB informacionit. Pa=
ra
s=EB gjithash t=EB Televizionit t=EB Tiran=EBs dhe t=EB programit satel=
itor
n=EB k=EBt=EB televizion. Dhe k=EBt=EB do ta b=EBja i bindur se pavar=EB=
sia e
mjeteve t=EB informacionit e n=EB radh=EB t=EB par=EB e Televizionit t=EB
Tiran=EBs =EBsht=EB nj=EB prej pikave t=EB r=EBnd=EBsishme t=EB interes=
it komb=EBtar
shqiptar=EB sot. Se =EBsht=EB nj=EBri prej kushteve t=EB r=EBnd=EBsishm=
e p=EBr
ngritjen si duhet dhe dramatizimin e =E7=EBshtjes shqiptare dhe
demokratizimin e jet=EBs komb=EBtare shqiptare n=EB p=EBrgjith=EBsi.
Dhe e gjashta: Do t=EB k=EBrkoja t=EB nd=EBrpriten nj=EBher=EB e p=EBrg=
jithmon=EB
ndjekjet politike dhe ideologjike q=EB pand=EBrprerje vazhdojn=EB n=EB
Shqip=EBri. Do ta b=EBja k=EBt=EB (pajtimin gjithkomb=EBtar) i bindur s=
e
vet=EBm k=EBshtu energjia njer=EBzore, mendore e morale e popullit
shqiptar=EB mund t=EB p=EBrmblidhet n=EB send=EBrtimin e dy q=EBllimeve=
=20tona t=EB
sotme, e para n=EB zgjidhjen e =E7=EBshtjes s=EB Kosov=EBs, p=EBrkat=EB=
sisht t=EB
=E7=EBshtjes shqiptare, dhe e dyta n=EB nd=EBrtimin e demokracis=EB n=EB
Shqip=EBri dhe n=EB jet=EBn ton=EB komb=EBtare n=EB t=EBr=EBsi.
Zoti Adem Dema=E7i k=EBto dit=EB sugjeroi angazhimin tuaj t=EB
drejt=EBp=EBrdrejt=EB n=EB politik=EB, por s=EB bashku edhe me disa
personalitete t=EB tjera. Cili =EBsht=EB komenti Juaj p=EBr k=EBt=EB?
QOSJA: N=EB intervist=EBn me vler=EB, v=EBrtet, t=EB jasht=EBzakonshme
politike, t=EB men=E7ur, t=EB ndershme, me ide e gjykime q=EB n=EBnkupt=
ojn=EB
p=EBrgjegj=EBsin=EB m=EB t=EB lart=EB njer=EBzore dhe atdhetare, ka dy =
gj=EBra q=EB,
sipas mendimit tim, nuk mund t=EB p=EBlqehen: e para, nuk mund t=EB
p=EBlqehet propozimi p=EBr krijimin e nj=EB organi politik dhe
k=EBshilldh=EBn=EBs, q=EB n=EB partit=EB tona quhet Presidenc=EB. Dhe k=
y organ
nuk mund t=EB p=EBlqehet p=EBr shkak t=EB emrit e aq m=EB tep=EBr p=EBr=
=20shkak t=EB
p=EBrb=EBrjes s=EB propozuar. Dhe, e dyta, nuk =EBsht=EB p=EBr t'u p=EB=
lqyer as
adresa s=EB cil=EBs i b=EBhet ky propozim. Atyre q=EB kan=EB b=EBr=EB n=
j=EB
politik=EB q=EB Adem Demaqi me t=EB drejt=EB e e quan katastrofale, q=EB
q=EBndres=EBn ton=EB e kan=EB kthyer n=EB n=EBnshtrim; q=EB fuqin=EB mo=
rale t=EB
popullit e kan=EB kthyer n=EB demoralizim; q=EB aq indiferent=EB e kan=EB
shikuar apo madje e kan=EB ndihmuar ekzodin masiv t=EB t=EB rinj=EBve t=
an=EB
prej Kosov=EB, atyre nuk mund t'u b=EBhen me kurrfar=EB propozimesh:
atyre u k=EBrkohet p=EBrgjegj=EBsi. =CBsht=EB e qart=EB: q=EB t=EB l=EB=
vizet =E7=EBshtja
jon=EB, sot e zvog=EBluan n=EB sken=EBn nd=EBrkomb=EBtare duhet rr=EBnj=
=EBsisht t=EB
l=EBvizet politika jon=EB.
"EDHE AUTONOMIA =C7ON N=CB LUFT=CB!"
Dr. Zoran Gjingjiq, kryetar i Partis=EB Demokratike flet p=EBr opcionin
e tij t=EB bashkimit t=EB t=EB gjith=EB serb=EBve me p=EBlqim t=EB bot=EB=
s, p=EBr at=EB
pse shqiptar=EBt nuk duhet t=EB presin nga ai e Serbia as autonomi
politike, p=EBr rrug=EBn "brezhnieviane" q=EB ka marr=EB Serbia e q=EB =
do ta
=E7oj=EB at=EB n=EB =E7integrim...
ARB=CBR VLLAHIU
KOHA: Zoti Gjingjiq, arm=EBpushimi n=EB Bosnj=EB ka filluar, po luftohe=
t
aty-k=EBtu, mir=EBpo, a mendoni Ju se arm=EBpushimi do t=EB duhej ta
zgjidhte problemin e Bosnj=EBs?
GJINGJIQ: Un=EB mendoj se propozimi, q=EB tani gjendet n=EB tavolin=EBn=
=20e
negociatave, =EBsht=EB pjekur q=EB definitivisht t=EB jet=EB edhe i
pranuesh=EBm, sepse n=EB esenc=EB p=EBrmban ato elemente t=EB cilat jan=
=EB edhe
logjike edhe t=EB arsyeshme. N=EB nj=EBr=EBn an=EB, ruajtja e
Bosnj=EB-Hercegovin=EBs si shtet i pranuar edhe nga KB, n=EB an=EBn tje=
t=EBr
ndarja administrative brenda atyre dy shteteve. Dh=EBnia e mund=EBsis=EB
atij shteti q=EB edhe t=EB q=EBndroj=EB, porse, nga ana tjet=EBr, hapja=
=20edhe
e nj=EB mund=EBsie e ndarjes paq=EBsore t=EB atyre dy nj=EBsive
administrative, nga e cila p=EBrb=EBhet ai shtet. Kjo d.m.th. n=EB k=EB=
t=EB
moment =EBsht=EB nj=EB qasje realiste dhe mendoj se gjasat jan=EB t=EB =
m=EBdha
q=EB t=EB arrihet paqja e p=EBrhershme dhe, nga ana tjet=EBr, n=EBse
ndonj=EBher=EB s=EBrish do t=EB shkaktohej kriza e atij shteti, mendoj =
se
ajo kriz=EB nuk do t=EB jet=EB e armatosur, nuk do t=EB shoq=EBrohet me
luft=EB, porse ato dy nj=EBsi administrative - Republika Serbe dhe
Federata Myslimano-Kroate - do t=EB mund ose t=EB jetojn=EB bashk=EBris=
ht
ose t=EB ndahen, por edhe nj=EBra edhe tjetra n=EB m=EBnyr=EB paq=EBsor=
e.
"Kjo zgjidhje ishte e mir=EB m=EB 1990"
KOHA: =C7ka fituan e =E7ka humb=EBn serb=EBt boshnjak=EB me luft=EBn?
GJINGJIQ: Serb=EBt fituan Republik=EBn S=EBrpska, mysliman=EBt fituan q=
=EB
Bosnj=EB-Hercegovina t=EB jet=EB e pranuar n=EB Kombet e Bashkuara dhe =
se
n=EB k=EBt=EB moment ekziston si shtet. Ajo q=EB serb=EBt kan=EB humbur=
=20=EBsht=EB
se do t=EB mbeten n=EB shtetin e p=EBrbashk=EBt, p=EBrkoh=EBsisht apo p=
=EBrher=EB
k=EBt=EB do ta tregoj=EB e ardhmja, me mysliman=EBt dhe kroat=EBt. At=EB=
=20q=EB
mysliman=EBt e kan=EB humbur =EBsht=EB se Bosnja =EBsht=EB e ndar=EB
administrativisht dhe se gjasat se ajo ndonj=EBher=EB do t=EB jet=EB aj=
o q=EB
ka qen=EB dikur, jan=EB t=EB vogla, e ajo =EBsht=EB shteti unik. Kjo do=
=20t=EB
thot=EB se n=EB sken=EB =EBsht=EB fjala p=EBr nj=EB kompromis, q=EB ka =
mundur t=EB
realizohet po t=EB kishte pasur pak men=E7uri e urti, dhe po t=EB mos
kishte pasur aq ekstremist=EB politik=EB nga t=EB dy pal=EBt, ai kompro=
mis
ka mundur t=EB b=EBhej i realizuesh=EBm pa viktima qysh para vitit
'90-t=EB. Fatkeq=EBsisht k=EBto kat=EBr vjet t=EB luft=EBs kushtuan shu=
m=EB.
Zgjidhja e tanishme, sipas mendimit t=EB Partis=EB Demokratike, =EBsht=EB
plot=EBsisht e pranueshme si p=EBr nj=EBr=EBn ashtu edhe p=EBr pal=EBn =
tjet=EBr.
Ajo q=EB =EBsht=EB e papranueshme =EBsht=EB m=EBnyra me t=EB cil=EBn u =
arrit; ato
jan=EB pastrimet etnike, ato jan=EB qindra-mij=EBra e miliona refugjat=EB=
,
ato jan=EB qytetet dhe fshatrat e rr=EBnuara, e kjo =EBsht=EB nj=EB eko=
nomi
e d=EBrrmuar t=EBr=EBsisht n=EB t=EBr=EB rajonin, p=EBrfshir=EB edhe Se=
rbin=EB,
shkaku i luft=EBs q=EB =EBsht=EB zhvilluar atje. Pra, me nj=EB fjal=EB,=
=20t=EB
ishte realizuar kjo zgjidhje, q=EB tani po ofrohet, m=EB 1990, ne do t=EB
mund t=EB ishim plot=EBsisht t=EB k=EBnaqur. Pasi q=EB u realizua pas k=
at=EBr
vjet lufte t=EB tmerrshme, duhet th=EBn=EB se n=EB at=EB zgjidhje sot s=
hihet
se sa pak urti pati nd=EBrmjet politikan=EBve q=EB udh=EBhoq=EBn politi=
k=EBn e
atyre viteve t=EB '90-ta, dhe fundja t=EB cil=EBn edhe sot e zhvillojn=EB=
,
sepse zgjidhja e sotme nuk =EBsht=EB rezultat i kompromisit n=EB terren=
,
por rezultat i intervenimit t=EB bashk=EBsis=EB nd=EBrkomb=EBtare.
Bosnja pa fajtor konkret
KOHA: Mir=EBpo, a do t=EB jet=EB ndokush p=EBrgjegj=EBs - t=EB themi ed=
he nga
partit=EB opozitare n=EB Serbi, meq=EB vet=EBm serb=EBt e Bosnj=EBs s'm=
und t=EB
jen=EB pothuajse fajtor=EB p=EBr =E7do gj=EB - p=EBr k=EBt=EB pastrim e=
tnik dhe p=EBr
k=EBt=EB luft=EB q=EB u zhvillua e po zhvillohet tani kat=EBr vjet?
GJINGJIQ: Mendoj se, kuptohet, partit=EB opozitare jan=EB t=EB
p=EBrjashtuara nga faji n=EB t=EB t=EBra k=EBto tri momente, sepse part=
it=EB
opozitare qen=EB vet=EBm komentatore e v=EBzhguese. Qoft=EB n=EB Kroaci=
,
qoft=EB n=EB Serbi, partit=EB opozitare sado q=EB t=EB ken=EB pasur vot=
ues, as
me nj=EB p=EBr qind nuk kan=EB marr=EB pjes=EB n=EB marrjen e vendimeve=
=2E Ne n=EB
Serbi, e edhe n=EB Kroaci, kemi regjime tipike jodemokratike n=EB t=EB
cilat nj=EB njeri apo nj=EB grup njer=EBzish merr t=EB gjitha vendimet,
pavar=EBsisht nga p=EBrqindja t=EB cil=EBn e kan=EB fituar partit=EB n=EB
zgjedhje. Shtrohet pyetja a =EBsht=EB e mundshme t=EB flitet n=EB kupt=
imin
penal p=EBr p=EBrgjegj=EBsin=EB politike: mendoj se nuk ka dhe mendoj s=
e,
fatkeq=EBsisht, fajtor=EBt m=EB t=EB m=EBdhenj p=EBr tragjedin=EB q=EB =
na ndodhi do
t=EB mbeten pa u d=EBnuarr, sepse n=EB bot=EB ende nuk ka institucione =
q=EB
do t=EB mund t'i ndiqnin fajtor=EBt politik=EB. Historia do t=EB jet=EB
gjyqtari i vet=EBm, n=EBse kjo ndokujt i sh=EBrben si ngush=EBllim, at=EB=
her=EB
ajo do t=EB thot=EB mendimin e vet p=EBr fajtor=EBt, p=EBr tragjedin=EB=
=20q=EB u
ndodhi popujve tan=EB n=EB k=EBto pes=EB vjet=EBt e fundit.
"Edhe serb=EBt si gjerman=EBt"
KOHA: Para disa dit=EBsh, partia Juaj dhe disa parti t=EB tjera
opozitare n=EB Serbi n=EBnshkruan deklarat=EBn p=EBr zgjidhjen e =E7=EB=
shtjes
nacionale serbe, dometh=EBn=EB p=EBr krijimin e nj=EB shteti unik serb.=
=20A
do t=EB thot=EB kjo krijim i "Serbis=EB s=EB Madhe"?
GJINGJIQ: Megjith=EBk=EBt=EB, nuk do t=EB thot=EB. Ne mendojm=EB se int=
eresi
yn=EB nacional =EBsht=EB q=EB t=EB krijohet nj=EB lidhje e fuqishme sht=
et=EBrore
nd=EBrmjet territoreve apo vendeve, apo shteteve, apo nj=EBsive
administrative, n=EB t=EB cilat kryesisht jeton populli serb. N=EB t=EB
nj=EBjt=EBn m=EBnyr=EB n=EB t=EB cilin Gjermania 45 vjet n=EB paqe, n=EB=
=20m=EBnyr=EB
diplomatike, politike d=EBshiroi t=EB realizoj=EB bashkimin e vet,
dometh=EBn=EB me pajtimin e bot=EBs e jo me kund=EBrv=EBnie bot=EBs. K=EB=
shtu,
edhe ne mendojm=EB se duhet t=EB synojm=EB drejt atij q=EBllimi, jo me
dhun=EB dhe jo duke shfryt=EBzuar mjetet e palejueshme, porse pik=EBris=
ht
me rrug=EB paq=EBsore dhe me pajtimin e fqinjve t=EB vet. Ajo nuk do t=EB
ishte Serbi e Madhe, sepse njer=EBzit t=EB cil=EBt jetojn=EB n=EB Mal t=
=EB Zi,
nj=EB pjes=EB e atyre njer=EBzve nuk e ndjejn=EB veten serb=EB, dometh=EB=
n=EB
edhe nuk do t=EB ishte kryesisht e bazuar n=EB baza etnike, porse do t=EB
ishte nj=EB lidhje e fuqishme shtet=EBrore nd=EBrmjet shteteve apo
republikave ku kryesisht jeton populli serb, por q=EB, sipas mendimit
t=EB Partis=EB Demokratike, do t=EB jet=EB q=EBllim yni programor, duhe=
t t=EB
jen=EB shtete t=EB qytetar=EBve, t=EB orientuara drejt Evrop=EBs dhe dr=
ejt
bot=EBs bashk=EBkohore e jo t=EB kthyera nga e kaluara dhe nga Lindja,
d.m.th. nga Azia. N=EBse n=EB at=EB baz=EB, n=EB t=EB ardhmen, do t=EB =
arrihej
ndonj=EB integrim, ne mendojm=EB se n=EB k=EBt=EB m=EBnyr=EB, edhe ajo =
q=EB
em=EBrtohet =E7=EBshtje nacionale e popullit serb do t=EB zgjidhej n=EB
m=EBnyr=EBn e mundshme m=EB t=EB mir=EB.
KOHA: K=EBto dit=EB flitet shum=EB p=EBr takimin intern t=EB partive kr=
yesore
opozitare n=EB Serbi me kryetarin Millosheviq para shkuarjes s=EB tij
t=EB paralajm=EBruar n=EB SHBA. U fol edhe p=EBr Kosov=EBn, si t=EB hap=
et ai
problem n=EB Ohajo. Cili ishte q=EBllimi i asaj marr=EBveshjeje?
GJINGJIQ: Sa i p=EBrket Partis=EB Demokratike, nuk ka pasur kurr=EBfar=EB
marr=EBveshjeje dhe nuk ka pasur kurr=EBfar=EB ftese p=EBr at=EB marr=EB=
veshje.
Nd=EBrsa, a ka pasur dhe a =EBsht=EB shtruar =E7=EBshtja e Kosov=EBs, q=
=EBndrimi
yn=EB =EBsht=EB i qart=EB: =E7=EBshtja e t=EB drejtave t=EB grupeve etn=
ike,
bashk=EBsive etnike, pakicave nacionale mund t=EB zgjidhet vet=EBm me
aplikimin e nj=EB shteti efikas juridik, i cili =EBsht=EB n=EB gjendje =
t=EB
garantoj=EB ato t=EB drejta. Kjo dometh=EBn=EB q=EB n=EB nj=EB m=EBnyr=EB=
=20autentike
ato t=EB drejta, q=EB jan=EB proklamuar me Kushtetut=EB dhe me ligje,
v=EBrtet t=EB garantohen. Fare nuk vlen grumbullimi i t=EB drejtave n=EB
let=EBr n=EBse n=EB jet=EB ato t=EB drejta nuk ekzistojn=EB. Nd=EBrsa
momentalisht ne jetojm=EB n=EB nj=EB shtet i cili nuk =EBsht=EB juridik=
, dhe
i cili nuk mund t'u garantoj=EB t=EB drejtat as qytetar=EBve, as grupev=
e
t=EB qytetar=EBve, as pakciave nacionale. Kushti i par=EB q=EB n=EB
p=EBrgjith=EBsi t=EB ket=EB ndonj=EBfar=EB marr=EBveshje me pakic=EBn n=
acionale
shqiptare =EBsht=EB krijimi i sistemit i cili do t=EB garantoj=EB t=EB
drejtat. Dhe, at=EBher=EB n=EBse merremi vesh se cilat jan=EB ato t=EB
drejta, dhe n=EBse pakica nacionale shqiptare do ta pranoj=EB at=EB
marr=EBveshje, do t=EB ekzistoj=EB nj=EB mekaniz=EBm i paansh=EBm p=EBr=
=20aplikimin
e atyre t=EB drejtave, e ai =EBsht=EB - gjyq=EBsia e pavarur, dhe fundj=
a -
ai =EBsht=EB shteti juridik. Dometh=EBn=EB, ky =EBsht=EB hapi i par=EB =
q=EB fare t=EB
mund t=EB b=EBhet fjal=EB p=EBr zgjidhjen e =E7=EBshtjeve t=EB t=EB dre=
jtave t=EB
njeriut, t=EB qytetar=EBve dhe t=EB t=EB drejtave t=EB pakicave naciona=
le.
"Shqiptar=EBt si sllovak=EBt"
KOHA: Por si t=EB detyrohen shqiptar=EBt q=EB t=EB p=EBrfshihen n=EB si=
stemin
e Serbis=EB?=20
GJINGJIQ: Me vet=EB at=EB q=EB Serbia do t=EB b=EBhej shtet juridik, at=
a do
t=EB jen=EB n=EB at=EB sistem. Kjo dometh=EBn=EB se t=EB drejtat e tyre=
=20do t=EB
mbrohen pa marr=EB parasysh se a mb=EBshteten apo jo ata n=EB ato. Ne
angazhohemi p=EBr, t=EB themi, nj=EB sistem t=EB t=EB drejtave kolektiv=
e,
personale. Kjo dometh=EBn=EB q=EB pakicat nacionale, qofshin ato shum=EB=
=20t=EB
m=EBdha si=E7 =EBsht=EB pakica nacionale shqiptare n=EB Serbi, apo t=EB=
=20jen=EB t=EB
vogla si=E7 =EBsht=EB ajo hungareze, apo t=EB jen=EB tep=EBr t=EB vogla=
=20si=E7 =EBsht=EB
ajo rumune apo ajo sllovake, t=EB ken=EB t=EB drejta kolektive,
personale, kjo do t=EB thot=EB t=EB drejta q=EB dalin nga identiteti i =
tyre
nacional. Ato jan=EB feja, shkollimi, e drejta e paraqitjes n=EB
mediume, e drejta e organizimit n=EB at=EB baz=EB nacionale. Ato nuk ja=
n=EB
t=EB drejta territoriale. Por derisa t=EB mos arrijm=EB te =E7=EBshtja =
e t=EB
drejtave territoriale, ekziston nj=EB s=EBr=EB shkall=EBsh dhe t=EB dre=
jtash
q=EB jan=EB shum=EB t=EB r=EBnd=EBsishme, e q=EB sot n=EB Serbi nuk =EB=
sht=EB e mundur
t=EB realizohen, sepse nuk ekziston sistemi juridik. Pjes=EBtar=EBt e
pakic=EBs nacionale shqiptare do t=EB ishin shfryt=EBzues t=EB atyre t=EB
drejtave, qoft=EB edhe n=EBse vet=EB ata nuk do t=EB jepnin p=EBlqimin =
e
tyre. Dometh=EBn=EB, n=EBse ju nd=EBrroni rrethin n=EB t=EB cilin dikus=
h jeton,
ai do t=EB jet=EB shfryt=EBzues i atyre ndryshimeve qoft=EB edhe kur ve=
t=EB
nuk ndikon n=EB procesin e atyre ndryshimeve. Porse d=EBshiroj t=EB
t=EBrheq v=EBmendjen se ajo =EBsht=EB nj=EB nd=EBrmarrje serioze dhe n=EB=
nkupton
ndryshim esencial e rr=EBnj=EBsor t=EB sistemit n=EB Serbi. Ne tani kem=
i
nj=EB sistem q=EB nuk =EBsht=EB shtet juridik, e shum=EB gj=EBra duhet
ndryshuar, q=EB tani nj=EBqind vjet s'jan=EB ndryshuar, p=EBr t=EB fitu=
ar
sistemin q=EB =EBsht=EB shtet juridik.
Kompromisi, por =E7far=EB?
KOHA: Shqiptar=EBt, nd=EBrkaq, nga ana tjet=EBr, thon=EB se vullnetin e
tyre e kan=EB shprehur n=EB referendumin e tyre, dhe se me at=EB
referendum Kosova =EBsht=EB shpallur e pavarur. Si do t=EB reflektohej
pavar=EBsia e Kosov=EBs te serb=EBt dhe n=EB Serbi?
GJINGJIQ: K=EBtu s=EBrish b=EBhet fjal=EB p=EBr =E7=EBshtjen e kompromi=
sit apo
p=EBr jokompromisin. N=EB t=EB nj=EBjt=EBn m=EBnyr=EB serb=EBt n=EB Kra=
jin=EB e
shpreh=EBn vullnetin e tyre n=EB referendum dhe e shpall=EBn shtetin e
tyre, dhe meq=EB jeta =EBsht=EB di=E7 tjet=EBr dhe p=EBrher=EB n=EBnkup=
ton reagimin
e pales tjet=EBr, t=EB gjith=EB e pam=EB se si p=EBrfundoi ajo. Dometh=EB=
n=EB
ekzistojn=EB dy mund=EBsi: nj=EBra, t=EB jemi t=EB pakompromis, dhe tje=
tra t=EB
k=EBrkojm=EB kompromisin. N=EBse d=EBshirojm=EB t=EB jemi t=EB pakompro=
mis,
at=EBher=EB s=EBrish ekzistojn=EB dy mund=EBsi: nj=EBra t=EB jemi t=EB =
pakompromis
nga pozicioni i Serbis=EB, dhe tjetra t=EB jemi t=EB pakompromis nga
pozicioni i shqiptar=EBve. Edhe n=EB nj=EBrin edhe n=EB rastin tjet=EBr=
=20do t=EB
kemi probleme t=EB m=EBdha, sepse ajo m=EBnyr=EB e jokompromisit n=EBnk=
upton
q=EB t=EB thyhet ajo pala tjet=EBr. Ne si parti jemi p=EBr kompromise.
Dometh=EBn=EB p=EBrpiqemi t=EB gjejm=EB ndonj=EB zgjidhje t=EB mesme n=EB=
=20t=EB cil=EBn
askush ask=EB nuk do ta thyej=EB. N=EBse themi, shqiptar=EBt n=EB
referendumin e tyre k=EBrkuan t=EB jen=EB t=EBr=EBsisht t=EB pavarur, a=
t=EBher=EB,
nga ana tjet=EBr, mund t=EB themi n=EB Kushtetut=EBn e Serbis=EB dhe n=EB
vullnetin e qytetar=EBve t=EB Serbis=EB =EBsht=EB q=EB Serbia t=EB jet=EB=
=20unike.
Dhe pastaj, n=EBse do t=EB jemi t=EB pakompromis, at=EBher=EB t=EB shoh=
im se
vullneti i kujt do t=EB jet=EB m=EB i fort=EB dhe kush do t=EB fitoj=EB=
=2E Por
at=EBher=EB k=EBtu e kemi konfliktin dhe konkurrenc=EBn, apo konfliktin=
=20e
dy vullneteve me pasojat potencialisht t=EB r=EBnda. Ne angazhohemi p=EB=
r
kompromis. K=EBrkimi i ndonj=EB em=EBruesi m=EB t=EB vog=EBl t=EB p=EBr=
bashk=EBt i
cili mund t=EB lidh=EB ato dy interese dhe t=EB gjej=EB ndonj=EB zgjidh=
je t=EB
mesme q=EB n=EB t=EBr=EBsi nuk do t=EB jet=EB ideale as p=EBr nj=EBr=EB=
n as p=EBr pal=EBn
tjet=EBr, por me t=EB cilin do t=EB shmanget konflikti.
"Vet=EBm dhuna i ndryshon gj=EBrat"
KOHA: Kur jemi te nocioni pakic=EB nacionale; shqiptar=EBt n=EB Kosov=EB
mendojn=EB se nuk jan=EB pakic=EB nacionale por popull, dhe se kan=EB q=
en=EB
element konstituiv i ish-federat=EBs s=EB Jugosllavis=EB, me t=EB drejt=
=EB
p=EBr suksesim?
GJINGJIQ: K=EBtu shtrohet =E7=EBshtja e skolastik=EBs juridike dhe t=EB
gjitha ato =E7=EBshtje t=EB kontinuitetit t=EB suksesimit t=EB
konstituivitetit, n=EB t=EB v=EBrtet=EB jan=EB n=EB sfer=EBn e skolasti=
k=EBs
juridike. =C7=EBshtje tjet=EBr =EBsht=EB realiteti politik. Natyrisht s=
e
shqiptar=EBt jan=EB pakic=EB nacionale brenda Serbis=EB, bile derisa aj=
o
=E7=EBshtje t=EB mos ndryshohet politikisht n=EB terren. E ajo, sa shoh
un=EB, mund t=EB ndryshohet vet=EBm me forc=EB. Dometh=EBn=EB deri sa t=
=EB mos
ndryshohet me dhun=EB gjendja faktike =EBsht=EB se ekziston Serbia,
ekziston pakica nacionale shqiptare n=EB Serbi, ajo mund t=EB jet=EB ed=
he
m=EB e madhe se=E7 =EBsht=EB, apo nuk =EBsht=EB as e r=EBnd=EBsishme sa=
=20=EBsht=EB, ajo
=EBsht=EB pakic=EB nacionale. Tani, kuptohet, =E7=EBshtja e konstituivi=
tetit
mund t=EB loz rolin n=EB disa debate juridike por n=EB politik=EBn fakt=
ike
dhe n=EB at=EB prej =E7ka varet jeta reale, ajo nuk loz kurrfar=EB roli=
=2E
Ajo ishte nj=EB argument me t=EB cilin regjimi n=EB Beograd p=EBrpiqej =
t=EB
arsyetoj=EB emrin e Jugosllavis=EB dhe ekzistimin e Jugosllavis=EB si
trash=EBguese e asaj s=EB vjetr=EBs. Mir=EBpo, =EBsht=EB e qart=EB se p=
=EBr k=EBta
pes=EB vjet kjo nuk pati sukses, dhe q=EB kjo ishte nj=EB truk i
tejduksh=EBm, se aty nuk mund t=EB ket=EB fjal=EB p=EBr kurrfar=EB
kontinuiteti, se aty =EBsht=EB fjala p=EBr nj=EB shtet q=EB u shpartall=
ua, se
po formohen disa shtete t=EB tjera dhe se ajo po b=EBhet n=EB baz=EB t=EB
nj=EBfar=EB raporti politik t=EB forcave krahas p=EBrpjekjes q=EB t=EB =
b=EBhet
kompromis me t=EB gjith=EB faktor=EBt politik=EB. Kjo do t=EB thot=EB, =
do t=EB
ishte reale t=EB gjendet kompromisi me pakic=EBn nacionale shqiptare,
porse kjo q=EB tash pakica nacionale shqiptare t=EB ket=EB t=EB drejt=EB=
=20t=EB
ndahet nga Serbia, t=EB ket=EB t=EB drejt=EB n=EB territor, q=EB =EBsht=
=EB pjes=EB e
Serbis=EB, kjo nuk =EBsht=EB kurrfar=EB kompromisi, ky =EBsht=EB nj=EB
maksimaliz=EBm i cili n=EBse do t=EB aplikohet n=EB m=EBnyr=EB konsekue=
nte =E7on
n=EB nj=EB luft=EB t=EB re n=EB territorin e ish-Jugosllavis=EB, por q=EB=
=20k=EBsaj
here ajo luft=EB me siguri do t=EB jet=EB n=EB Serbi. Un=EB nuk shoh m=EB=
nyr=EB
tjet=EBr, pos me dhun=EB, q=EB ai maksimaliz=EBm t=EB aplikohet, sepse =
qartas
q=EB n=EB Serbi nuk ekziston gatishm=EBria absolute te popullsia shumic=
=EB
q=EB t'i b=EBj=EB l=EBshime k=EBtij maksimalizmi dhe t=EB thot=EB: mir=EB
shqiptar=EBt mendojn=EB se jan=EB konstituiv=EB, ata mendojn=EB se kan=EB=
=20t=EB
drejta burimore, se ata jan=EB shumic=EB e nuk jan=EB pakic=EB, se Koso=
va
=EBsht=EB nj=EB terrritor i cili n=EB t=EB v=EBrtet=EB =EBsht=EB konsti=
tuiv n=EB Serbi.
Nuk ekziston kurr=EBfar=EB gatishm=EBrie politike n=EB Serbi q=EB m=EBn=
yra e
till=EB e mendimit t=EB pranohet, kjo do t=EB thot=EB n=EBse p=EBrfaq=EB=
suesit e
pakic=EBs shqiptare insistojn=EB n=EB at=EB qasje at=EBher=EB kjo do t=EB=
=20thot=EB
vazhdim i konfliktit.
Duhet biseduar vet=EBm me dr.Rugov=EBn
KOHA: =CBsht=EB publikuar se pas takimit intern me Millosheviqin,
p=EBrjashtohet mund=EBsia e bisedimeve apo e negociatave me Rugov=EBn a=
po
me lider=EBt e tash=EBm t=EB shqiptar=EBve n=EB Kosov=EB. Thuhet se tan=
i,
gjoja, k=EBrkohet Hazbullatovi nd=EBr shqiptar=EBt dhe q=EB me t=EB t=EB
bisedohet. Sikur t=EB ishit ju n=EB krye t=EB ekipit negociator n=EB Se=
rbi,
me k=EB nga pala shqiptare do t=EB kishit biseduar?
GJINGJIQ: Do t=EB bisedoja me secilin q=EB e p=EBrfaq=EBson shumic=EBn,=
=20apo
i cili p=EBrfaq=EBson ndonj=EB grup relevant t=EB organizuar. Kjo do t=EB
thot=EB se realizmi n=EB negociata p=EBrb=EBhet pik=EBrisht n=EB at=EB =
se ju
zhvilloni bisedime me dik=EB pas t=EB cil=EBt q=EBndron ndonj=EB forc=EB=
, e jo
q=EB ju vet=EB t=EB zgjedhni se me k=EB do t=EB bisedoni, dhe se at=EBh=
et=EB ajo
q=EB ju do t=EB ishit marr=EB vesh nuk do t=EB kishte kurr=EBfar=EB r=EB=
nd=EBsie.
Millosheviqi e ka b=EBr=EB nj=EB gabim t=EB madh kur at=EBbot=EB n=EB v=
end t=EB
bisedimeve me Alija Izetbegoviqin tentoi q=EB me Zulfikarpashiqin t=EB
promovoj=EB p=EBrfaq=EBsuesin kompetent t=EB popullit mysliman n=EB Bos=
nj=EB,
dhe at=EBher=EB ai u mor vesh me Zulfikarpashiqin dhe deklarat=EBn e
Beogradit e b=EBri marr=EBveshje. Ishte let=EBr e thjesht=EB q=EB asgj=EB=
=20nuk
vlen. N=EB vend t=EB k=EBsaj ai =EBsht=EB dashur t=EB bisedoj=EB dhe t=EB=
=20provoj=EB
t=EB gjej=EB kompromis me p=EBrfaq=EBsuesin e v=EBrtet=EB politik t=EB =
cilin e
p=EBrkrah shumica e njer=EBzve me t=EB cil=EBt ai d=EBshiron t=EB b=EBj=
=EB
marr=EBveshje. At=EBbot=EB ky ishte Alija Izetbegoviq. Gjithashtu do t=EB
ishte gabim i madh tani t=EB provohet t=EB prodhohet ndonj=EBfar=EB lid=
eri
i shqiptar=EBve dhe at=EBher=EB t=EB prodhohet sipas vullnetit t=EB vet=
, e
pastaj t=EB bisedohet me t=EB. Duhet t=EB pranohet realiteti, ai realit=
et
=EBsht=EB i till=EB sa q=EB ai i cili e fiton p=EBrkrahjen e shumic=EBs=
=20=EBsht=EB
p=EBrfaq=EBsues i tyre, dhe se marr=EBveshja e arritur vet=EBm me t=EB,=
=20ka
gjasa edhe t=EB realizohet. Tani nuk ka kurrfar=EB kuptimi q=EB ta
shpikim dik=EB e t=EB zhvillojm=EB negociata me t=EB n=EBse pas tij nuk
q=EBndron p=EBrkrahja e popullit. Momentalisht, sa po shoh un=EB, zoti
Rugova =EBsht=EB p=EBrfaq=EBsues i shumic=EBs s=EB shqiptar=EBve t=EB o=
rganizuar
politikisht dhe k=EBtu tani m=EB s'ka =E7ka, simpatia apo josimpatia nu=
k
do t=EB luaj=EB kurr=EBfar=EB roli. Dometh=EBn=EB n=EBse d=EBshironi t=EB=
=20zhvilloni
negociata me dik=EB q=EB =EBsht=EB relevant, at=EBher=EB duhet t=EB bis=
edoni me
Rugov=EBn. N=EBse fare d=EBshironi t=EB bisedoni me dik=EB.
Serbia n=EB dekadenc=EB
KOHA: Sipas jush, ku shkon Serbia sot me rrjedhat e k=EBtilla?
GJINGJIQ: N=EBse nuk ndryshohet asgj=EB n=EB ardhm=EBrin=EB e af=EBrt, =
druaj se
Serbia fundoset n=EB dekadenc=EB dhe do t=EB fundoset n=EB kriz=EB, kri=
z=EBn e
cila =EBsht=EB e ngjashme me at=EB e cila n=EB vitet e fundit t=EB jet=EB=
s s=EB
Brezhnjevit dhe pastaj e p=EBrfshiu Bashkimin Sovjetik, edhe kriz=EBn
q=EB at=EBbot=EB n=EB fund p=EBrfundoi me dezintegrim. N=EBse b=EBhen n=
dryshime
pozitive, e ato ndryshime mund t=EB shkojn=EB n=EB drejtim t=EB
demokratizimit, n=EB drejtim t=EB krijimit t=EB shtetit juridik dhe t=EB
instrumenteve t=EB tij n=EB drejtim t=EB krijimit t=EB institucioneve q=
=EB i
mund=EBsojn=EB negociatat, marr=EBveshjet, kompromiset, at=EBher=EB Ser=
bia ka
gjasa, sepse mendoj se, n=EB raport me fqinj=EBt e saj, ajo megjithat=EB=
,
i ka disa p=EBrpar=EBsi ngaq=EB 20 apo 30 vjet para tyre b=EBri hapin n=
=EB
Evrop=EB dhe n=EB m=EBnyr=EBn evropiane, para s=EB gjithash t=EB afariz=
mit. Un=EB
shpresoj dhe luftoj p=EBr at=EB q=EB t=EB ndodh kjo e tjetra, dometh=EB=
n=EB q=EB
n=EB Serbi t=EB ndodhin ndryshimet. Pa ndryshime Serbis=EB i shkruhet z=
i,
me ndryshime un=EB me optimiz=EBm t=EB madh e shoh Serbin=EB n=EB sheku=
llin
e 21-t=EB.
(Autori =EBsht=EB korrespodent i Radios Suedeze p=EBr Kosov=EB dhe Sanx=
hak)=20
DISIPLINIMI AMERIKAN
Procesi p=EBr arritjen e paqes n=EB ish-Jugosllavi =EBsht=EB duke
hyr=EB n=EB faz=EBn e tij p=EBrfundimtare. Edhe pse, paqja =EBsht=EB =EB=
=20af=EBr se
kurr=EB, rruga deri atje do t=EB jet=EB shum=EB e mundimshme, shum=EB e=
=20gjat=EB
dhe p=EBrplot rreziqe t=EB fshehura t=EB cilat mund t'i shembin t=EB gj=
itha
rezultate. Cilat jan=EB rreziqet dhe kush jan=EB humb=EBsit e kush
fituesit e zhvillimit t=EB k=EBtill=EB t=EB situat=EBs.
VISAR REKA\ Gjenev=EB
P=EBr t=EB tret=EBn her=EB n=EB k=EBt=EB shekull, amerikan=EBt
intervenojn=EB n=EB trollin evropian p=EBr t=EB penguar q=EB fiset evro=
piane
ta zhdukin nj=EBri-tjetrin, por p=EBr dallim prej intervenimeve t=EB
m=EBparshme, k=EBsaj radhe si duket kan=EB nd=EBrmend ta ndajn=EB vikti=
m=EBn e
jo agresorin.
Kur k=EBsaj vere amerikan=EBt e "zaptuan" procesin
paq=EBsor p=EBr Bosnj=EBn, prej OKB-s=EB, grupit t=EB Kontaktit dhe
Konferenc=EBs nd=EBrkomb=EBtare mbi ish-Jugosllavin=EB, pak kush besont=
e se
vet=EBm tre muaj m=EB von=EB tre lider=EBt e popujve ish-jugosllav=EB d=
o t=EB
gjenden p=EBrs=EBri pran=EB tavolin=EBs dhe madje do t'ia shtr=EBngojn=EB=
=20dor=EBn
nj=EBri-tjetrit, duke hapur perspektiv=EBn m=EB t=EB qart=EB deri tani =
p=EBr t=EB
qet=EBsuar situat=EBn n=EB Ballkan.
Mir=EBpo, zhvillimet n=EB terren dhe n=EB SHBA q=EB i
paraprin=EB imponimit t=EB s=EBrish=EBm t=EB "Pax Americana" n=EB Evrop=
=EB,
d=EBshmojn=EB se kjo iniciativ=EB u b=EB e mundshme vet=EBm pas dredhim=
it t=EB
politik=EBs amerikane prej q=EBndrimit t=EB lart=EB moral p=EBr k=EBrki=
min e
zgjidhjes s=EB drejt=EB kah aplikimi i politik=EBs pragmatike e cila
paqen dhe stabilitetin e vendos p=EBrpara drejt=EBsis=EB. Situata e
tanishme e volitshme u krijua vet=EBm pas thjesht=EBzimit t=EB hart=EBs
etnike t=EB Bosnj=EBs dhe t=EB Kroacis=EB - krijimit t=EB territoreve t=
=EB
nj=EBtrajtshme etnike q=EB ishte v=EBrejtja kryesore amerikane ndaj
planeve t=EB m=EBparshme paq=EBsore t=EB hartuara prej mediator=EBve t=EB
tjer=EB. Gjithashtu, edhe afrimi i zgjedhjeve presidenciale n=EB SHBA
dhe konfliktet gjithnj=EB m=EB t=EB shpeshta t=EB presidentit amerikan =
me
kongresin kontribuan q=EB SHBA m=EB n=EB fund t=EB futen n=EB loj=EB me=
=20gjith=EB
potencialin politik dhe ekonomik, p=EBr dallim nga periudha e
m=EBparshme e cila karakterizohej m=EB tep=EBr me retorik=EB moraliste =
sesa
me veprime konkrete.
Arm=EBpushim stabil dhe parimet
Prandaj, nuk duhet t=EB pritet q=EB iniciativa
amerikane ta p=EBrmir=EBsoj=EB shumic=EBn e gabimeve dhe d=EBmeve q=EB =
jan=EB
shkaktuar prej politik=EBs s=EB deritanishme t=EB pasuksesshme t=EB
bashk=EBsis=EB nd=EBrkomb=EBtare, kjo inicitiv=EB realisht ka gjasa t=EB=
=20mira
q=EB pal=EBve n=EB konflikt t'u siguroj=EB nj=EB tajm-aut gjat=EB t=EB =
cilit do
t=EB ken=EB rastin q=EB t=EB mendojn=EB pak m=EB mir=EB dhe m=EB serioz=
isht se =E7ka
d=EBshirojn=EB dhe si e shohin ardhm=EBrin=EB p=EBr popujt e tyre. P=EB=
r di=E7ka
m=EB tep=EBr, q=EB do t=EB thot=EB zgjidhje definitive dhe stabile afat=
gjate
p=EBr =E7=EBshtjet e ndryshme kontestuese mes popujve ish-jugollav=EB e=
nde
=EBsht=EB her=EBt dhe askush nuk ka iluzione se n=EB Dayton t=EB Ohio-s=
=20do t=EB
mund t=EB arrihet nj=EB gj=EB e till=EB. Njer=EBzit realist=EB nga t=EB=
=20gjitha
an=EBt e bot=EBs, t=EBrheqin v=EBrejtjen se maksimumi q=EB mund t=EB ar=
rihet n=EB
k=EBt=EB faz=EB =EBsht=EB nj=EB arm=EBpushim stabil n=EB mes t=EB tri u=
shtrive dhe
marr=EBveshja p=EBr parimet themelore mbi t=EB cilat do t=EB nd=EBrtohe=
t
ndonj=EB zgjidhje afatgjate. Prandaj n=EB rast t=EB suksesit eventual t=
=EB
Konferenc=EBs s=EB Dayton-it, duhet t=EB priten edhe shum=EB konferenca=
=20t=EB
tjera n=EB t=EB cilat do t=EB duhet t=EB zgjidhen detajet e panum=EBrta=
,
rreth p=EBrkufizimit territorial, funksionimit t=EB sistemeve politike
dhe marr=EBdh=EBnieve t=EB brendshme dhe t=EB jashtme mes Kroacis=EB,
Bosnj=EB-Hercegovin=EBs dhe Serbis=EB. Tani p=EBr tani, prej k=EBsaj fa=
ze t=EB
negociatave pritet dhe patjet=EBr duhet t=EB gjendet zgjidhje p=EBr
statusin e Sarajev=EBs, p=EBr Gorazhd=EBn, p=EBr korridorin e Posavin=EB=
s dhe
p=EBr funksionimin e shtetit t=EB Bosnj=EB-Hercegovin=EBs, ku =E7=EBsht=
je
kryesore jan=EB marr=EBdh=EBniet mes Federat=EBs boshnjako-kroate dhe
Republika Serbsk=EBs me Serbin=EB.=20
Dreqi fshehet n=EB detaje
Mir=EBpo, =E7=EBshtjet e kthimit t=EB refugjat=EBve,
p=EBrkufizimit t=EB detajuar territorial, funksionimi praktik i
sistemeve politike, zhvillimit t=EB demokracis=EB, dhe mekanizmave p=EB=
r
pengimin e konflikteve n=EB t=EB ardhmen mbetet t=EB p=EBrpunohen m=EB =
von=EB.
P=EBrvoja e deritashme me planet e m=EBparshme t=EB d=EBshtuara thot=EB=
=20se n=EB
Ballkan "dreqi fshehet n=EB detaje" dhe t=EB gjith=EB q=EB kan=EB pasur=
=20pun=EB
me qet=EBsimin e ish-Jugosllavis=EB e din=EB shum=EB mir=EB.
Rreziqet q=EB mund t=EB fundosin edhe k=EBt=EB iniciativ=EB
si shum=EB t=EB tjera m=EB par=EB jan=EB m=EB tep=EBr n=EB lidhje me fa=
z=EBn e dyt=EB
procesit, - zbatimin e planit. N=EB k=EBt=EB aspekt ekzistojn=EB dy
probleme kryesore: Kongresi amerikan dhe rus=EBt. Kongresi nuk
pajtohet q=EB marr=EBveshjen e arritur ta zbatojn=EB ushtar=EBt amerika=
n=EB
nga frika prej p=EBsimeve dhe fjal=EBt m=EB t=EB shpeshta t=EB kund=EBr=
shtar=EBve
t=EB d=EBrgimit t=EB amerikan=EBve jan=EB Vietnam dhe Somali. Kompromis=
i i
mundsh=EBm mes Kongresit dhe administrat=EBs amerikane mund t=EB jet=EB=
=20nj=EB
propozim q=EB thot=EB se q=EBndrimi i amerikan=EBve duhet t=EB kufizohe=
t n=EB
vet=EBm nj=EB vit dhe q=EB gjat=EB atij viti oficer=EBt amerikan=EB t=EB
p=EBrgatisin dhe t=EB armatosin ushtrin=EB boshnajke - dometh=EBn=EB ta
aft=EBsojn=EB qeverin=EB e Sarajev=EBs q=EB pas t=EBrheqjes vet=EB t'i
kontrolloj=EB serb=EBt por edhe kroat=EBt t=EB cil=EBve koh=EBve t=EB f=
undit u
=EBsht=EB rritur apetiti. Me k=EBt=EB mund=EBsi nuk pajtohen shumica e
evropian=EBve me Franc=EBn dhe Britanin=EB n=EB krye. Problemi tjet=EBr=
=20n=EB
lidhje me zbatimin =EBsht=EB edhe roli i Rusis=EB. Rus=EBt nuk d=EBshir=
ojn=EB
t=EB jen=EB n=EBn komand=EBn e NATO-s, nd=EBrsa NATO-ja nuk pranon q=EB
udh=EBheqja t=EB jet=EB as e p=EBrbashk=EBt e as me nd=EBrrime. Komprom=
isi,
mund t=EB jet=EB ndarja e Bosnj=EBs n=EB dy sektor=EB at=EB per=EBndimo=
r=EB q=EB do
t=EB ishte Federata boshnjako-kroate dhe sektori rus - Republika
serbska. K=EBt=EB mund=EBsi tani p=EBr tani kategorikisht e p=EBrjashto=
jn=EB
boshnjak=EBt, sepse ua p=EBrkujton Gjermanin=EB e vitit 1945, por edhe
disa kongresist=EB - p=EBr shkakun e nj=EBjt=EB. Mir=EBpo, shum=EB kome=
ntator=EB
t=EBrheqin v=EBrejtjen se n=EB rast se amerikan=EBt shkojn=EB n=EB Bosn=
j=EB atje
duhet t=EB q=EBndrojn=EB m=EB shum=EB se nj=EB vjet.
Sipas tyre periudha prej nj=EB vjeti =EBsht=EB shum=EB e
shkurt=EBr q=EB t=EB arrihet rikonsolidimi mes tri komuniteteve t=EB
Bosnj=EBs dhe me t=EB drejt=EB p=EBrshkruajn=EB skenarin sipas t=EB cil=
it
serb=EBt do t=EB sabotojn=EB =E7do funksionim t=EB pushtetit qendror n=EB
Sarajev=EB dhe do t=EB krijojn=EB pretekst p=EBr luft=EB t=EB re. Prand=
aj n=EB
Dayton mund t=EB arrihet shum=EB =E7ka, por jo edhe meremetimi i Bosnj=EB=
s
si shtet n=EB kufijt=EB e saj t=EB paraluft=EBs.
KOSOVA N=CB OHAJO
V.S.\Prishtin=EB
Nuk do mend se pyetje ky=E7e p=EBr opinionin shqiptar n=EB
Ballkan =EBsht=EB se a gjendet tema e Kosov=EBs n=EB bisedimet e Ohajos=
=2E
M=EBnyra m=EB e thjesht=EB p=EBr t=EB marr=EB vesh, pos informimit t=EB
drejt=EBp=EBrdrejt=EB nga organizator=EBt, =EBsht=EB q=EB fare t=EB mos=
=20i vihet
veshi spekulimeve nga "burime t=EB sigurta". N=EB vend t=EB spekulimit =
ja
disa premisa p=EBr t=EB formuar nj=EB mendim:
* Rirregullimi i boshtit serbo-kroat ka pasoja p=EBr t=EBr=EB ish
Jugosllavin=EB pra edhe p=EBr Kosov=EBn
Themel p=EBr k=EBt=EB rirregullim =EBsht=EB respekti i t=EBr=EBsis=EB
territoriale t=EB Kroacis=EB.(Pasoj=EB p=EBr Kosov=EBn: t=EB respektohe=
t
t=EBr=EBsia territoriale e Serbis=EB, duke p=EBrfshir=EB k=EBtu edhe Ko=
sov=EBn)
Themel i dyt=EB p=EBr k=EBt=EB bosht jan=EB marr=EBdh=EBniet e
nd=EBrsjella mes kroat=EBve e mysliman=EBve n=EB BeH, marr=EBdh=EBniet =
mes
Federat=EBs kroato-myslimane dhe Republika Serbsk=EBs dhe marr=EBdh=EBn=
iet
mes Federat=EBs e Kroacis=EB dhe Republika Serbsk=EBs e Serbis=EB. (Pas=
oja:
pyetja se =E7far=EB duhet t=EB jen=EB marr=EBdh=EBniet mes Kosov=EBs e =
Serbis=EB,
dhe Kosov=EBs me Shqip=EBrin=EB?)=20
* Sanksionet dhe Kosova=20
Sanksionet ndaj Serbis=EB dhe Malit t=EB Zi mund t=EB
eliminohen n=EBse n=EBnshkruhet marr=EBveshja e paqes n=EB bisedimet e
Dejtonit, dhe n=EBse fillon zbatimi i k=EBsaj marr=EBveshje n=EB terren=
=2E
(Pasoja: n=EB nj=EB t=EB ardhme t=EB af=EBrt mund t=EB eliminohet pika =
m=EB e
fort=EB presioni ndaj regjimit t=EB Millosheviqit, gj=EB e pavolitshme
p=EBr =E7far=EBdo bisedime kosovare. Xhokeri: heqja e sanksioneve mund =
t=EB
zvarritet p=EBrderisa t=EB mos shihen rezultatet e zbatimit t=EB
marr=EBveshjes eventuale t=EB paqes)
* Jugosllavia k=EBrkon shtet=EBsi
RFJ, apo Jugosllavia e Millosheviqit nuk ka t=EB drejt=EB
ekskluzive trash=EBgimi t=EB RSFJ-s=EB, andaj duhet t=EB k=EBrkoj=EB an=
=EBtar=EBsim
n=EB organizatatat nd=EBrkomb=EBtare. Ky an=EBtar=EBsim, =E7'prej Konfe=
renc=EBs
s=EB Londr=EBs m=EB 1992 kusht=EBzohet me zgjidhjen e =E7=EBshtjes s=EB=
=20Kosov=EBs.
(Pasoja: Serbis=EB i nevojiten jo vet=EBm heqja e sanksioneve por edhe
ky=E7ja n=EB insitucionet monetare nd=EBrkomb=EBtare. Kosova do t=EB mu=
nd t=EB
jet=EB pika kryesore presioni n=EB t=EB ardhm=EBn)
* Pa shqiptar=EB nuk ka zgjidhje
=CBsht=EB e v=EBrtet=EB se pa marr=EBveshje me shqiptar=EBt nuk ka
zgjidhje p=EBr =E7=EBshtjen e Kosov=EBs. Kornizat q=EB po vizatohen p=EB=
r
bisedimet eventuale jan=EB n=EB disfavor t=EB konceptit deklarativ t=EB
udh=EBheqjes shqiptare. (Pasoja: Kosova, q=EB mund t=EB gjendet vitin e
ardhsh=EBm n=EB qend=EBr t=EB v=EBmendjes, duhet t=EB dij=EB se me =E7f=
ar=EB
mekanizma disponon dhe si mund t=EB arrij=EB deri te caku t=EB cilin ia
ka p=EBrcaktuar vetes)
=A0## CrossPoint v3.02 ##
+-------------------------------------------------------------------+
| AlbaNews: Albanian News List Alba...@ubvm.cc.buffalo.edu |
| ftp:ubvm.cc.buffalo.edu/albanian Usenet:bit.listserv.albanian |
+-------------------------------------------------------------------+
| To signoff from AlbaNews e-mail to: list...@ubvm.cc.buffalo.edu |
| In the body of the message include: SIGNOFF AlbaNews |
+-------------------------------------------------------------------+