سر مقاله دنیای اقتصاد - معمای قیمت جهانی گاز طبیعی
مرتضی بینا
http://donya-e-eqtesad.com/Default_view.asp?@=249535
یا اصل مقاله را از سایت من دانلود کنید
https://sites.google.com/site/binafrm/recentarticles
معمای قیمت جهانی گاز طبیعی
در ضمن صحبتی که با یکی از دوستان در روزنامه دنیای اقتصاد داشتم، مسئله
ای در رابطه با بالا رفتن قیمت نفت خام، و پائین آمدن قیمت جهانی گاز
طبیعی مطرح شد که شاید شکافتن این مسئله برای علاقه مند بازار گاز جالب
باشد. در نگاه اول، چون نفت و گاز هر دو سوخت قسیلی هستند، انتظار میرود
که این دو سوخت جایگزین یکدیگر باشند و قاعدتا باید قیمت های جهانی آنها
با یکدیگر همخوانی داشته باشند و حداقل دارای همبستگی قوی باشند.
در بسیاری از منابع اطلاعاتی مربوط به انرژی هم خیلی به سادگی صحبت از
ارتباط مسبقیم بین قیمت نفت خام و قیمت گاز طبیعی میشود و علت ان هم
جایگزینی این دو سوخت در مجتمع های صنعتی عنوان میشود. ارتباط مستقیم
بین قیمت نفت و قیمت گاز اللاصول در حالت تعادل حرف درستی است. اما شاید
ما از حالت تعادل خارج شده باشیم و چند صباحی طول خواهد کشید تا تعادل
بین این دو سوخت فسیلی برقرار شود. در چند سال اخیر بنظر میرسد که قیمت
گاز طبیعی و قیمت نفت خام رابطه ای با یکدیگر نداشته اند، چون در حالی
که چند بار قیمت نفت خام به بالا ترین حد خود رسید، و جز در چند هفته که
قیمت گاز همزمان با نفت بالا رفت، در بقیه موارد قیمت گاز بطور کلی سیر
نزولی داشته. بنابراین در زمینه رابطه قیمت گاز و قیمت نفت، باید بیشتر
موشکافی کرد.
در اینجا به عنوان مشاور سابق ریسک مالی فعال در شرکتهای بین المللی
تجارت گاز وبه کمک مراجعه به سایت آژانس انرژی آمریکا دلایل ناهمخوانی
قیمت نفت و گاز را تا حد امکان روشن میکنم. البته سایت آژانس انرژی
آمریکا هم بطور سطحی صحبت از ارتباط مستقیم بین قیمت نفت خام و گاز طبیعی
میکند که به نظر من نوشته آن قدیمی است و در حال حاضر جای چون و چرا
دارد.
ایالات متحده آمریکا بزرگترین مصرف کننده نفت و گاز طبیعی درجهان است
بطوری که مصرف انرژی در آمریکا بیش از مصرف انرژی در بقیه جهان است.
بنابراین طبیعی است که نحوه مصرف انرژی در آمریکا بر روی قیمت های جهانی
اثر تعین کننده داشته باشد. نزدیک به 40% انرژی آمریکا از نفت و 24% از
گاز طبیعی فراهم میشود، بقیه انرژی هم از ذغال سنگ، نیروی هسته ای و
نیروهای قابل تجدید فراهم میشود.
حدود 30% از کل انرژی در آمریکا صرف حمل و نقل میشود که تقریبا تمامی آن
از طریق نفت است و مقدار خیلی کمی از گاز طبیعی برای حمل و نقل استفاده
میشود. حدود 40% از کل انرژی صرف تولید برق میشود که فقط 2% از تولید
برق منشاء نفتی دارد. حدود 10% مصرف انرژی (غیر از برق) در خانه ها و
مراکز تجاری است که سه جهارم آن منشاء گاز طبیعی دارد و کمتر از یک پنجم
منشاء نفتی دارد. پس میبینیم که در حدود 80% از حالات، نفت و گاز موارد
مصرف جداگانه ای دارند و بسیار سخت بتوانند جایگزین یکدیگر باشند. اما
20% بقیه کل انرژی در تولیدات صنعتی مصرف میشود، که نفت و کاز کم و بیش
بطور مساوی مورد استفاده قرار میگیرند، که شاید در خوشبینانه ترین شرایط
بتوان متصور شد که جایگزین یکدیگر هم میشوند.
حال باید دید که آیا پتانسیل جایگزینی فقط در 20% از کل مصرف انرژی، باعث
ایجاد همبستگی در قیمت نفت و گاز میشود یا نه. برای جواب این سئوال چهار
نکته را باید در نظر گرفت: یکی اینکه مصرف گاز در آمریکا بسیار فصلی است
و قیمت آن هم بطور فصلی بالا و پائین میرود در حالی که قیمت نفت قصلی
نیست، دوم اینکه واردات گاز آمریکا در مقایسه با واردات نفت بسیار محدود
است، در ضمنی که توان و پتانسیل صادر کردن گاز اضافی را براحتی دارد و
بنابراین قیمت گاز بر خلاف نفت متوثر از تحولات جهانی نیست، سوم آنکه
تغیر مصرف صنایع از گاز به نفت یا بالعکس براحتی صورت نمیگیرد و هزینه بر
است، بنابراین باید اختلاف قیمت بر حسب واحد انرژی زیاد باشد و صنایع
ایمان داشته باشند که اختلاف قیمت بمدت طولانی پا بر جا خواهد بود. اما
چهارمین و مهم ترین نکته، شناسائی وقابلیت تولید منابع غیر متعارف گاز
است که با پیشرفت تکنولوژی در سالهای اخیر به واقعیت پیوسته، که فی
الواقع علت اصلی سیر نزولی قیمت گاز است.
این دلیل چهارم که باید بطور جدی روی آن بحث کرد، مسئله قابلیت دسترسی
به گاز مسدود بین لایه های شنی فشرده آهکی در آمریکا و کانادا است. به
این گاز اصطلاحا Shale gas گفته میشود. این نوع گاز در جوار منابع نفت
نیست و استخراج آن با زدن چاهای افقی صورت میگیرد. استخراج این گاز با
تزریق آب با فشار بسیار بالا، همراه با شن و مواد شیمیائی در چاه های
افقی صورت میگیرد که باعث شکسته شدن سنگهای آهکی و رها شدن گاز طبیعی
میشود. تخمین حجم این گاز در آمریکا و کانادا روز به روز بالا میرود
یطوری که افزایش تخمین حجم گاز قابل دسترسی از نخمین مصرف گاز پیشی گرفته
و باعث سقوط قیمت گاز طبیعی میشود.
به نظرمن در آینده نه چندان دور با ایجاد زیر ساختهای مصرف گاز و برق در
حمل و نقل آمریکا شاهد جایگزینی گاز طبیعی بجای مقدار زیادی از بنزین که
منشاء نفت دارد خواهیم بود و احتمالا در آینده قیمت نفت خام و گاز
طبیعی بسوی تعادل مجدد حرکت خواهند کرد. و بنابراین سیر نزولی قیمت نفت
خام با توجه به ارزانی و فراوانی گاز طبیعی در آمریکا دور از ذهن نیست.
البته نحوه استخراج shale gas با مشکلات محیط زیستی همراه است و در صورتی
که پیشرفت های تکنولوژیک نتوانند بر مشکلات محیط زیستی غلبه کنند، و
قانون ممنوعیت استخراج shale gas در آمرینا وضعس شود، شاهد بالا رفتن
قیمت گاز به جای پائین آمدن قیمت نفت خواهیم بود.
مرتضی بینا
Mortez...@Alumni.Rice.Edu