Joden in Zuid-Afrika
JOHANNESBURG - In Zuid-Afrika woont een grote Joodse gemeenschap. De
Joden hielpen mee om het land op te bouwen, waren de stichters van
Johannesburg en lieten regelmatig hun stem horen tegen de apartheid.
Door de invoering van de Black Economic Powerment is het steeds
moeilijker om een baan te vinden en dreigen veel Joden te emigreren.
“Mijn ouders vinden het heel belangrijk dat ik met een Jood ga
trouwen. Ze zullen het nooit accepteren als ik met een zwarte man
thuiskom. En om eerlijk te zijn: dat snap ik, want we hebben ook niet
veel gemeen met zwarten," zegt de 21-jarige Tahlia Yesorsky. Ze is
geboren in Kaapstad en één van de nazaten van Joodse gemeenschap die
moesten vluchten wegens de Russische, zij waren elders ook ontvangen
met antisemitisme en kwamen daarom aan het eind van de negentiende
eeuw in Zuid-Afrika terecht.
Via Engeland kwamen zij in eerste instantie in Kaapstad te wonen. Toen
zij hoorden dat er diamanten waren gevonden in Kimberly, trokken zij
naar de Noord-Kaap. Velen vonden werk in de diamantenmijnen waar zij
hard moesten werken om hun brood te verdienen, sommige kwamen in de
diamant handel terecht en een enkeling verdienden zo veel geld dat zij
tot de rijken van het gebied gingen horen. Bovendien speelden Joden
een vooraanstaande rol bij het opzetten en ontwikkelen van goudmijnen,
die ook in het gebied werden ontdekt. De handel in goud trok meer
gelukzoekers en een nieuwe stad werd gevormd: Johannesburg. De Joodse
Nesta Shorkend (71) is nog steeds trots op haar voorvaderen. "Meestal
gaan Joden naar steden die al gesticht zijn, maar in Johannesburg
speelden wij een cruciale rol. Het is, met uitzondering van Israël, de
enige plek op de wereld waar wij ons welkom voelen. De stad heeft niet
voor niets de bijnaam Jerusalem of Africa."
Net als in Europa waren de Joden succesvol in hun nieuwe thuisland.
"Ze waren goed in handel drijven," zegt Eric Michaels van het South
Africa Jewish Museum. Toch viel het in het begin niet mee om geld te
verdienen. Michaels: "De meesten waren alleen. Ze spraken jiddish en
gebruikten het hebreeuwse schrift, waardoor werd gedacht dat ze
analfabeten waren." Maar uiteindelijk redden vele Joden zich goed. Zo
goed dat het lijkt of alle Joodse families succesvol zijn. Maar de
schijn bedriegt. Shorkend: "De minder geslaagde Joden worden altijd
gesteund door de rest van de gemeenschap. Hierdoor lijkt het alsof
alle Joden succesvol zijn. Maar in Kaapstad zijn momenteel 300
families waarvoor gezorgd wordt."
De Joden leefden in de eerste helft van de twintigste eeuw vredig
naast de andere bevolkingsgroepen. Nadat de Tweede Wereldoorlog
voorbij was en het einde van het antisemitisme in zicht leek, werd in
Zuid-Afrika de apartheid ingevoerd. "De Nasionale Party kwam aan de
macht in 1948, toen ik elf jaar oud was," zegt Shorkend. "Zij
regeerden tot 1994. We wisten wat er aan de hand was tijdens de
periode van de nasionale government, maar we waren te bang om iets te
doen. Het waren voornamelijk de Joodse ouderen die niet te veel
aandacht wilden trekken. We hadden al genoeg op ons bord gekregen."
Shorkend herinnert zich nog goed de reactie van haar moeder als die de
krant las."Iedere keer als zij een bericht over een roofoverval of
moord las, zuchtte zij: ‘Haseem zij geprezen, de dader is geen Jood.’
Ze dacht dat de jacht op alle Joden geopend zou worden, als één Jood
iets verkeerd deed in Zuid-Afrika."
Toch hield de gemeenschap niet altijd haar mond. Shorkend: "Naarmate
ik ouder werd, merkte ik dat veel Joden daadwerkelijk optraden tegen
de overheid en opkwamen voor de zwarten. Waarom zoveel van de blanke
gedetineerden Joods zijn, werd vaak gevraagd. Zelfs Nelson Mandela
schreef in zijn boek dat de Joden meer sympathie hadden voor de
zwarten vanwege hun eigen verleden." Ondanks hun felheid tegen de
regering en de angst die werd gevoeld, vluchtten de Joden dit keer
niet. "Mensen dachten aan emigreren, maar deden dit niet."
Na de periode van de apartheid daalde de Joodse bevolkingsgroep fors.
Door de invoering van de Black Economic Empowerment wordt het voor de
blanken moeilijk gemaakt een baan te vinden, met als gevolg dat zij
hun geluk elders zoeken. Deze positieve discriminatie voor zwarten op
de arbeidsmarkt zorgt er mede voor dat sinds 1994 een kwart van de
Joodse bevolking is vertrokken. "Ze voelen dat er geen toekomst meer
is in Afrika," zegt Michaels.
Dat geldt met name voor jongeren, die een groot deel uitmaken van de
Joodse bevolking in Zuid-Afrika. Naast dat het moeilijk voor hen is om
werk te vinden, keren ze zich af tegen de geslotenheid van hun
gemeenschap. "De Joden hebben sinds hun aankomst in Zuid-Afrika hun
eigen scholen opgezet, maar zij vinden dat het niveau van de
opleidingen daalt. Daarom kiezen velen ervoor in het buitenland te
studeren." Student Yesorsky kent de verhalen, maar wil zelf Zuid-
Afrika niet verlaten. "Het zit niet in mijn persoonlijkheid. Het is nu
aan ons om dit land op te bouwen."
Toch zondert de Joodse gemeenschap zich af, met name de jongeren. "Dat
gebeurt bijna vanzelf. We worden bijvoorbeeld allemaal naar de Joodse
school gestuurd," zegt Yesorsky. "Dáár ontmoet ik geen andere
bevolkingsgroepen. Op de universiteit zoeken we elkaar vanzelfsprekend
op. Het is niet gek dat ik pas op mijn twintigste voor het eerst met
een zwarte sprak. Dat moet veranderen. Ik studeer rechten en zal in de
toekomst zeker niet-Joodse Zuid-Afrikanen moeten verdedigen. Zolang ik
student ben is er wel het besef dat er andere bevolkingsgroepen zijn,
maar ik kom nooit in contact met ze."
Bron:
-
www.beyondyourworld.nl