تله های زندگی 2

[atie...@gmail.com]

با درود به اعضای فرهنگ دوست بهسرا

ضمن سپاس از بازخوردهای خوب شما در مورد پستها، ادامه مبحث طرحواره ها که توسط سرکار خانم راضیه موچان تسهیلگر خوب بهسرا تهیه شده تقدیمتان می گردد.

در ضمن پوستر کارگاه تسهیلگری جهت اعلام آخرین مهلت ثبت نام ضمیمه این نامه است.

در قسمت قبلی اشاره کردیم طرح واره ها باورهای بنیادینی هستند که در دوران کودکی شکل می گیرند، این باورها باعث می شوند افراد به گونه ای خاص به خودشان، دیگران و دنیا نگاه کنند.

والدین و محیط نقش به سزایی در شکل گیری این طرح واره های ناسازگار دارند. اهمیت موضوع در اینجاست که این طرح واره ها تا دوران بزرگسالی با فرد رشد می کنند و جنبه های مختلف زندگی فرد را تحت تاثیر قرار میدهند. در این قسمت به چگونگی تداوم طرح واره ها و تاثیری که در زندگی آینده ی کودک می گذارند، می پردازیم:

تداوم طرح واره چیست ؟

تداوم طرح واره به تمامی کارهایی اشاره دارد که فرد با انجام آنها باعث می شود که طرح واره های ناسازگار اولیه اش همچنان استمرار یابند.

-آیا اکثرا جذب افرادی می شوید که بی مهر و عاطفه هستند؟ آیا احساس می کنید که نزدیک ترین افراد زندگیتان به شما توجه کافی ندارند؟

-آیا احساس می کنید انسان بی ارزشی هستید؟ آیا احساس می کنید به دلیل بی ارزشیتان, اطرافیان شما را نمی پذیرند و دوستتان ندارند؟

-آیا خواسته های دیگران را بر نیازهای خودتان ترجیح می دهید؟ آیا در راه فداکاری برای دیگران چنان افراط می کنید که به خواسته های خودتان اصلا نرسید؟آیا نیازهای واقعی تان را نمیشناسید؟

-آیا نگران هستید که مبادا اتفاقات ناگواری برای شما پیش بیاید؟ آیا یک درد خفیف ممکن است شما را به وادی وحشت بیندازد که مبادا دچار بیماری علاج ناپذیری شده اید؟

-آیا متوجه شده اید که علی رغم برخورداری از تحسین و تشویق اجتماعی بازهم احساس نارضایتی و بی کفایتی می کنید؟

چنین الگوهایی را تله های زندگی یا طرح واره می نامیم. ما در دوران کودکی به شیوه های مختلف آسیب دیده ایم: طرد, انتقاد, حمایت افراطی, بد رفتاری, بی توجهی یا محرومیت. در اثر این تجارب اولیه طرح واره ها بخشی از وجودمان شده اند.

بعد از طی دوران کودکی و ترک خانه ی پدری با ایجاد موقعیت ها یا انتخاب افراد به بازآفرینی همان شرایط تلخ اولیه ی دوران کودکی می پردازیم. به عبارتی در حال حاضر دیگران ما را کنترل می کنند, با ما بدرفتاری می کنند یا به نیازهای ما توجه نمی کنند و از این رو تله های زندگی یا طرح واره ها دست از سر ما بر نمی دارند و تداوم میابند.

شاید به دلیل همین تداوم تله های زندگی است که در دست یابی به اهداف زندگی با ناکامی و شکست روبه رو می شویم.

تله های زندگی چگونگی تفکر, احساس, رفتار و نحوه ی ارتباط با دیگران را تعیین می کنند. این تله ها به احساس های شدیدی مثل عصبانیت, غمگینی و اضطراب و افسردگی دامن می زنند. حتی زمانی که در زندگی اوضاع بر وفق مراد است (جایگاه اجتماعی خوب, ازدواج شادکام, روابط خوب با دیگران, و موفقیت شغلی) بازهم ممکن است قادر به لذت بردن از زندگی نباشیم.

تداوم طرح واره و ناهشیار

طنز تلخ تاریخ: تکرار شرایط مشابه در دوره های مختلف زندگی

ما  به صورت ناخودآگاه تمایل داریم که دردها و رنجهای دوران کودکی را کماکان زنده نگه داریم. فروید به این پدیده اجبار به تکرار می گفت. برای مثال:

- فرزند یک فرد میگسار با کسی ازدواج می کند که میگسار است.

- کودکی که در دوران کودکی اش با بدرفتاری اطرافیان روبه رو شده است با فردی بددهن, گستاخ و پرخاشگر ازدواج می کند یا اینکه خودش از دیگران سوء استفاده می کند.

-فردی که در دوران کودکی اش آزار جنسی را تجربه کرده است در بزرگسالی ممکن است در دام روابط آشفته و بی هدف بیفتد.

-کودکی که تحت سلطه ی دیگران بوده است, ممکن است در دوران بزرگسالی به شدت دیگران را کنترل کند.

این پدیده در نگاه اول گیج کننده است. چرا ما دست به این کار می زنیم؟ چرا دوباره رنج ها و دردهایمان را زنده می کنیم و هر دم هیزمی بر این آتش می گذاریم؟ چرا نمی توانیم دست از این الگوها برداریم و زندگی بهتری برای خودمان تدارک ببینیم؟

در دوران بزرگسالی, شرایط و موقعیت هایی ایجاد می کنیم که شبیه به شرایط و موقعیت های دوران کودکی مان است. منظور از تله ی زندگی تمام روشهایی است که باعث بازآفرینی شرایط دوران کودکی مان می شود.

 

تداوم طرح واره ها در زندگی بزرگسالی

طرح واره های ناسازگار در جنبه های مختلفی از زندگی بزرگسالی تاثیر می گذارند، از جمله، انتخاب شغل، نوع روابطی که فرد با دیگران در محیط شغلی دارد، در روابط میان فردی و نوع برقراری ارتباط با دوستان صمیمی و واکنش نشان دادن به رفتارهای دیگران. و مهم ترین جنبه ی  آن نقشی است که در انتخاب همسر و نحوه ی برقراری ارتباط با همسر ایفا می کنند.

نقش طرح واره ها در انتخاب همسر

یکی از دلایل مهم تداوم طرح واره ها و به تبع آن مشکلات افراد انتخاب همسر است. در رویکرد طرح واره درمانی این مفروضه وجود دارد که افراد بر اساس طرح واره هایشان دست به انتخاب همسر می زنند. به عبارتی طرح واره ها باعث می شوند که افراد معیارهای خاصی برای انتخاب همسر در نظر بگیرند.

به عنوان مثال ممکن است فردی که در اثر تجارب ناگوار دوران کودکی از مهر, محبت و صمیمیت محروم شده است در حال حاضر در سنین بزرگسالی بیشتر به سمت کسانی گرایش پیدا می کند که بی مهر و عاطفه اند. به همین دلیل طرح واره می تواند راهنمای خوبی برای بحث مشاوره ی ازدواج باشد.

به عبارتی شاید بتوان معیارهای انتخاب همسر را به دو دسته تقسیم کرد:

یک دسته از این معیارها بسیار منطقی جلوه می کنند. ممکن است با شنیدن این معیارها از هوشمندی و آینده اندیشی فرد لذت ببرید.

اما دسته ی دیگری از معیارهای انتخاب همسر در سطح غیر هوشیار عمل می کنند و ماحصل طرح واره ها به شمار می روند. این معیارها زمانی در فرآیند انتخاب همسر نقش بازی می کنند که طرح واره فعال شده باشد. تعارض و ناهم خوانی بین معیارهای منطقی و معیارهای برخاسته از طرح واره یاد آور این بیت است:

چشم اگر این است و ابرو این و ناز و عشوه این          الوداع ای زهد و تقوی, الفراق ای عقل و دین

طرح واره ها از طریق شش ساز و کار مشخص باعث می شوند که حال و هوای عاطفی حاکم بر رابطه ی افراد با والدینشان به رابطه ی فعلی با همسرشان نیز منتقل شود.

این شش سازو کار عبارتند از:

1-معیارهایی برای انتخاب همسر

2-معیارهایی برای رفتارهای همسر

3-تعیین مرز بین خود با همسر

4-تعیین مرز بین خانواده ی فعلی با خانواده ی خود

5-تعیین مرز بین خانواده ی فعلی با خانواده ی همسر

6-شیوه های مقابله با مشکلات متداول زندگی مشترک

منبع:

-کتاب زندگی خود را دوباره بیافرینید، جفری یانگ، ترجمه دکتر حسن حمیدپور، نشر ارجمند

((ما شایسته داشتن روان و ایرانی سالم هستیم))

باشگاه همگانی سلامت روان آتیه