Fwd: टॅक्स रिटर्न्स भरण्यासाठी...

[Deep]

प्रीती कुलकर्णी

टॅक्स रिटर्न्स भरण्याची पद्धत पूर्वीपेक्षा सोपी झाली असली तरी अनेक करदाते नेमका कुठला फॉर्म भरायचा, कसा भरायचा याबाबत अनभिज्ञ असतात. पण, खालील प्रामुख्याने तीन मुद्द्यांकडे लक्ष दिले तर ही प्रक्रिया सोपी जाऊ शकते.

टीडीएसचा तपशील तपासाः आर्थिक वर्षात तुम्ही भरलेला कर तुमच्याच नावावर जमा झाल्याची खात्री करून घेणे योग्य ठरेल. त्यासाठी 'टॅक्स क्रेडिट स्टेटमेंट' पाहावे लागेल. ते तुम्हाला '२६ ए एस' फॉर्म पाहून समजेल. व्यक्तीने किती कर भरलेला याची माहिती हा फॉर्म देईल. तुम्ही नोकरदार असाल तर 'फॉर्म १६'मधील माहिती आणि '२६ ए एस' जुळणे गरजेचे आहे. बँक वा रोखेदाराने व्याजातून मिळालेल्या उत्पन्नावरील कर कापून घेतला असेल तर, '२६ ए एस'मध्ये त्याची माहिती असली पाहिजे. '२६ ए एस' फॉर्म इन्कम टॅक्स विभागाच्या ई-फायलिंग पोर्टलवरील (http://incometaxindiaefiling.gov.in) 'चेक टॅक्स क्रेडिट स्टेटमेंट'वर क्लिक केल्यास मिळू शकेल. पहिल्यांदा वापर करत असाल तर लॉग इन करावे लागेल. '२६ ए एस'मधील तपशील जुळत नसेल तर लगेचच करकपात करणाऱ्या कंपनी वा अन्य संस्थेशी संपर्क साधता येईल. टॅक्स रिटर्न्समध्ये जाणीवपूर्वक कमी उत्पन्न दाखवणाऱ्या व्यक्तींसाठी '२६ ए एस' फॉर्म हा इशाराच असतो. बॉण्ड वा मुदत ठेवींवरील उत्पन्न अनेकदा दाखवले जात नाही. समजा मुदत ठेवीतून व्यक्तीला दहा लाखांपेक्षा जास्त उत्पन्न मिळत असेल तर बँक १० टक्के टीडीएस कापून घेईल पण, प्रत्यक्षात कर ३० टक्के भरावा लागणार असेल आणि तो तुम्ही भरलेला नसेल तर ही बाब इन्कम टॅक्स विभागाच्या लगेच लक्षात येऊ शकते. त्यामुळे '२६ ए एस' फॉर्म तपासणे महत्त्वाचे ठरते.

नेमका कुठला फॉर्म भरायचा?

टॅक्स रिटर्न्स भरताना फॉर्मची योग्य निवड केली नसेल तर तो स्वीकारला जात नाही. सर्वसाधारणपणे आयटीआर-१ फॉर्म भरला जातो. पण, तो कदाचित योग्य असेलच असे नाही. करातून सूट (exempt income) मिळालेले उत्पन्न ५ हजारांपेक्षा जास्त असेल तर, आयटीआर-२ हा फॉर्म भरणे गेल्या वर्षीपासून केंद्रीय प्रत्यक्ष कर मंडळाने अनिवार्य केले आहे. या नियमाचे वेगवेगळे अर्थ लावले जातात. exempt incomeमध्ये घरभाडे भत्ता, रजा घेऊन केलेले प्रवास (leave travel) भत्ता, वैद्यकीय व वाहतूक भत्ता यांचा समावेश केला जातो. त्यामुळे बहुतांश नोकरदारांना आयटीआर-१ ऐवजी आयटीआर-२ हा फॉर्म भरावा लागेल. आयुर्विमा योजनेची मुदत संपल्यानंतर मिळणारी करमुक्त रक्कम, पीपीएफ, लाभांश, ईपीएफमधून काढलेली रक्कम आदींचाही समावेश होतो. पण, exempt incomeचा शब्दशः अर्थ काढला तर नोकदारांचा मूळ भत्त्यांचाही समावेश करावा लागतो, असेही मत आहे. काहींच्या लाभांश आणि शेती उत्पन्न यांचाच समावेश होतो. कंपनीकडून मिळणाऱ्या भत्त्यांचा समावेश होत नाही. गेल्या वर्षी करातून सूट (exempt income) मिळालेले उत्पन्न ५ हजारांपेक्षा जास्त असणार्वया करदात्यांनी आयटीआर-१ फॉर्म भरला, तो स्वीकारलाही गेला पण, यंदा मात्र तसे होईलच असे नाही. या मुद्द्यावर इन्कम टॅक्स विभागाने कोणतेही स्पष्टीकरण दिलेले नाही.

फॉर्म कसा भरावा?

पाच लाखांपेक्षा जास्त उत्पन्न असणार्वयांना ई-फायलिंग करणे सक्तीचे करण्यात आलेले आहे. इन्कम टॅक्स विभागाच्या पोर्टलवर जाऊन हा फॉर्म मोफत भरू शकता. किवा खासगी पोर्टलद्वारे एखाद्या सीएकडून वा अधिकृत करनियोजकाकडून हा फॉर्म ऑनलाइन भरून घेता येईल. त्यासाठी अर्थातच पैसे मोजावे लागतील.

टॅक्स रिटर्न्ससाठी फॉर्म

आयटीआर-१ (सहज)

करदात्याच्या उत्पन्नाचा स्रोत पगार वा पेन्शन, एकाच घराच्या भाड्यातून, व्याजातून उत्पन्न मिळत असेल तर हा फार्म भरावा.

करातून सूट (exempt income) मिळालेले उत्पन्न ५ हजारांपेक्षा जास्त असेल तर, परदेशात मालमत्ता असेल तर, लॉटरी, घोड्याची स्पर्धा अशा अन्य स्रोतातून उत्पन्न मिळत असेल तर, विदेशी करारानुसार करसवलत मिळत असेल तर, अन्य स्रोतातून उत्पन्नात नुकसान झाले असेल तर हा फॉर्म भरू नये.

आयटीआर-२

वैयक्तिक वा ह‌िंदू एकत्रित कुटुंबातील सदस्यांचे उत्पन्न पगार वा पेन्शन, एकापेक्षा जास्त घरांतून मिळणारे भाडे, भांडवली उत्पन्न (capital gain), व्याज तसेच, लॉटरी, घोड्याची स्पर्धा अशा अन्य स्रोतातून उत्पन्न मिळत असेल तर हा फॉर्म भरावा.

व्यवसाय वा व्यावसायिक (profession) क्षेत्रातील कामातून उत्पन्न मिळत असेल तर हा फॉर्म भरू नये.

आयटीआर-३

फर्ममधील सहयोगी सदस्यांचे उत्पन्न व्याज, पगार, बोनस, कमिशन, मोबदला, भांडवली उत्पन्न, एकापेक्षा जास्त घरांतून मिळणारे भाडे, भांडवली उत्पन्न, व्याज तसेच, लॉटरी, घोड्याची स्पर्धा अशा अन्य स्रोतातून उत्पन्न मिळत असेल तर हा फॉर्म भरावा.

फर्मचा मालकी एकाचीच असेल तर हा फॉर्म भरू नये.

आयटीआर-३

करदात्याचे उत्पन्न मालकी उद्योगातून व्यावसायिक क्षेत्रांतून (डॉक्टर, वकील इत्यादी) वा कमिशन यातून मिळत असेल तर हा फॉर्म भरावा.

आयटीआर- ४ (सुगम)

करदात्यांचे उत्पन्न एक कोटींच्या उद्योगाच्या उलाढालीतून असेल तर, प्रकल्पित कर नियमांत (presumptive taxation rules) उद्योगाचा समावेश असेल तर हा फॉर्म भरावा.

व्यावसायिक स्वयंरोजगार (डॉक्टर, वकील वगैरे) असेल तर, उद्योगाच्या उलाढालीपेक्षा ८ टक्क्यांहून कमी उत्पन्न मिळत असेल तर, भांडवली उत्पन्न, लॉटरी, घोड्याची स्पर्धा अशा अन्य स्रोतातून उत्पन्न मिळत असेल तर, सट्टेबाजीच्या उद्योगातून (speculative) उत्पन्न असेल तर, कमिशन वा ब्रोकरेज अशा व्यवसायातून वा कलम ४४ ए (१) अंतर्गत व्यावसायिक क्षेत्राची नोंद होत असेल तर हा फॉर्म भरू नये.

आयटीआर- ५

हा फॉर्म सर्व करदात्यांनी भरावा लागतो. हा पावती फॉर्म असून तुम्ही हाताने टॅक्स रिटर्न्स भरला असेल वा तुम्ही ई फायलिंग केले असेल पण, डिजिटल सही केली नसेल तर हा फॉर्म बेंगळूरूमधील इन्कम टॅक्स ऑफिसच्या सेंट्रल प्रोसेसिंग सेंटर (सीपीसी) पाठवावा लागतो. सही केलेला आयटीआर-५ फॉर्म सीपीसीला मिळाल्याखेरीज तुम्ही भरलेल्या रिटर्न्सची प्रक्रिया पूर्ण झाली असे समजले जात नाही.

http://maharashtratimes.indiatimes.com/business/tax/articleshow/38457063.cms

--
Deep