Hugleiðingar um miklahvell
Guðjón Eyjólfsson
Til þess að rannsaka miklahvell með þeim aðferðum sem
vísindi ráða yfir og eru öfugastar þ.e. tilraunum hefði verið hægt að
endurskapa þær aðstæður sem ríktu fyrir miklahvell og fylgjast síðan náið með
hvernig atburðarásin væri.
Því er stundum haldið fram að kenningar um miklahvell sé afsannanlegar, en að
ekki sé hægt að gera slíkar tilraun vegna þess að tæki til þess séu enn ekki
til. Því sé kenningin vísindaleg í eðli sínu ólikt því sem gerist með
sköpunarhugmyndina. Þetta er að mínu mati ekki svona einfalt. Að hluta til
teygir mikilhvellur yfir í hið órannsakanlega þ.e. það sem var á undan
miklahvell.
Miklihvellur er atburður sem samkvæmt kenningunni átti sé stað áður en tíminn varð til. Við menn getum ekki skilið hvernig nokkuð getur gerst áður en tíminn varð til. Upphaf heimsins er því atburður sem er handa venjulegs mannlegs skilnings.
Það að halda því fram að heimurinn hafi orðið til af sjálfu
sér úr engu fyrir tilverknað þyngdarlögmálsins eins og Hawkins gerir skýrir
ekki neitt. Ástæða þess að efnihyggjumennirnir samþykkja þessa skýringu telja
að þessar hugmyndir sýni greinilega yfirburði vísindanna yfir trúarbrögðin er
að hún byggist á prófanlegri vísindakenningu þ.e. kenningunni um miklahvell.
En vandamálið með þá kenningu er að atriðin sem tengjast henni og hún á að
skýra eru meira og minna órannsakanleg með öflugustu aðferðum sem vísindin ráða
yfir þ.e. tilraunum og beinum athugunum. Annað hvort hefði hópur eðlisfræðinga
í fremstu röð þurft að vera viðstaddur miklahvell með tæki sín og tól eða það
þyrfti að vera hægt að búa til vasaútgáfu að miklahvell sem hægt væri að
endurtaka aftur og aftur með margvíslegum tilbrigðum. Vegna þess að þetta er
ekki hægt er einungis hægt að álykta um hvernig mikilhvellur hefur gengið fyrir
sig og þær ályktanir eru óprófanlegar og geta því ekki talist fullburða
vísindakenning. Það sem menn styðjast við er þekking á eðlisfræðilögmálum , en
gallinn er bara sá að þær aðstæður sem ríktu þegar miklihvellur átti sér stað
er þannig að lögmál eðlisfræðinnar virka ekki með venjulegum hætti. Þarna
hefði enn verið þörf á hópi eðlisfræðinga til að fylgjast með og skoða. Það
var því miður ekki og þess vegna er það besta sem við höfum ályktanir og
getgátur sem ekki verða prófaðar með góðu móti.
Annað vandamál er að miklihvellur er þess eðlis að venjulegt fólk getur ekki
með nokkru móti skilið þá atburðarás sem þá átti sér stað. Það að eitt stykki
alheimur verði til úr engu af sjálfu sér eins og vísindamenn halda fram er
algjörlega óskiljanlegt – eina ástæða til þess að menn trúi þessari
ólíklegu sögu er að þeir telja að þrátt fyrir það að við skiljum hvorki upp né
niður í þessari lýsingu hljóti hún að vera sönn vegna þess að vísindamenn haldi
henni fram.
Forsenda flestra sem telja að mikilhvellur hafi átt sér stað er trú á vísindi
fremur en að menn hafi skilning á þeirri atburðarás sem átti sér stað. Það má
vel vera að einhverjir vísindamenn hafi útskýrt atburðarás miklahvells með þeim
hætti að fólk sem ekki er með háskólanám í eðlisfræði skilji hvernig sú atburðarás
varð. Hér með er auglýst eftir slíkri lýsingu. Menn mega ekki misskilja mig. Ég
er ekki að halda því fram að miklihvellur hafi ekki átt sér stað, um það veit
ég ekkert. Ég er einungis að benda á að það er mjög erfitt að skilja þessa
lýsingu, alla vega fyrir mig.
Eðvarð
2012/1/6 Guðjón Eyjólfsson <gudj...@ismennt.is>:
Guðjón Eyjólfsson
Takk fyrir Edward – Ástæð þess að ég hef áhuga á þessum hlutum er meðal annar sú skoðun sem oft heyrist að trúarbrögð séu nátttröll sem hafi dagað uppi og að forsenda trúar sé að menn horfist ekki í augu við auka vísindaþekkingu. Svar mitt við þessu er að kynna mér þessa heimsmynd og niðurstaða mín er að heimsmynd vísindanna útiloki alls ekki trúarbrögð og að nýjasta þekking útiloki ekki trúarbrögðin heldur að hún sýni að einfeldnisleg efnishyggja fær ekki staðist. Vísindamenn vilja margir vaða yfir allt og alla og er oft afskaplega hrokafullir þó í reynd sé þekking þeirra aðallega sérþekking á tiltölulega afmörkuðu sviði- yfirlýsing Hawkins um að heimspeki sé dauð er dæmigerð fyrir þetta viðhorf. Umfjöllun eðlisfræðinga og annarra frægra vísindamann um trúarbrögð er oft mjög einfeldnisleg enda virðist vísindahyggja vera mjög áberandi meðala þessar mann. Vísindahyggja er kenning sem gerir ráð fyrir að vísindi séu altæk og niðurstöður þeirra náni yfir öll svið mannlífsins þar á meðal trúarbrögð. Samkvæmt þessari hugmynd er hugmyndin um Guð í raun vísindalega tilgáta sem er í reynd af sama tagi og aðrar vísindalegar tilgátur. Síðan leggja menn hin endanlegan mælikvarða vísindanna á tilgátuna og komast auðvita að þeirri niðurstöðu að trúarlegar hugmyndir séu engin vísindin og því einskis virði. Samkvæmt vísindahyggju er eina raunverulega þekkingin sem er til vísindaþekking og allt annað er mismunandi tegundir af rugli. Í framhaldi af þessu er eðlilegt að almenningur horfi til vísindanna til þess að fá leiðsögn í öllum málum þar á meðal trúmálum . Þannig heldur Richard Dawkins því fram i bók sinni : Ranghugmyndin um Guð, ef bókin hafi þau áhrif sem hann ætlar muni trúaðir lesendur sem lesa hana verða trúlausir þegar þeir leggja hana frá sér. Hann telur með öðrum orðum að það sé hans hlutverk að hugsa fyrir almenning. Hann gerir sér grein fyrir að þetta sé bjartsýni en telur að ástæða þess sé að þar sem „bjargfastir trúmenn eru ónæmir fyrir rökum. Margra ára innræting þeirra í æsku hefur byggt upp varnarkerfi sem tók margar aldir að fullkomna...
Það er furðulegt að horfa uppá það að Dawkins er hampað meðal menntamanna . Sterku hliðar Dawkins er að hann er snjall ræðumaður og vel ritfær en fræðiþekking hans virðist vera á mjög þröngu sviði þannig að umfjöllun hans um trúmál eru alveg ótrúlega einfeldningsleg. Einstaklingshyggju og skoðanafrelsis eru helstu einkenni samtímans. Þetta þýðir að það eru engar stofnanir sem úrskurða um réttmæti skoðana heldur liggur endanlegt úrskurðarvald hjá einstaklingum sjálfum. Það er einkenni á samtímanum að fólk þarf ekki að taka mark á neinu nema eigin hugmyndum það þarf ekki að gera einum né neinum grein fyrir forsendum skoðana sinna. Dawkins telur að tími sé kominn til að vísindamenn axli þá ábyrgð að taka þátt í því átaki að ráðast með áróðri gegn helstu uppsprettu ills i heiminum. Hann virðist halda að veröld björt og fögur sé handan við hornið ef menntamenn sameinist um að skapa heim án trúarbragða með áróðri og umræðum.
Ég held því fram að helsta einkenni nútíma lýðræðissamfélags sé skoðanafrelsi og sjálfdæmi einstaklinga um eigin trúarskoðanir. Ég sé ekki að nokkur dæmi séu um slík þjóðfélög nema í alræðisríkjum þar sem trúað fólk er ofsótt eða hreinlega útrýmt eins og gerðist alræðisríkjum kommúnista. Eina leiðin til þess að draumurinn um trúlaust samfélag geti ræst er að menn séu tilbúnir að afnema skoðanafrelsi í trúmálum.
Ólafur Taylor Eðvarðsson
Ólafur Taylor Eðvarðsson
Guðjón Eyjólfsson
Það sem er furðulegast af öllu varðandi heimsmynd eðlisfræðinnar er að ein af grunforsendum hennar er að heimurinn sé eins og hann er vegna tilviljunar. Þessi hugmynd hefur að því er mér sýnist leitt eðlisfræðinga í gríðarlegar ógöngur vegna þess að ýmsar stæðir í eðlisfræði virðast vera fínstillta þannig að heimurinn geti verið eins og hann er. Til þess að mæta þessu hafa eðlisfræðingar komið með hugmyndina um að okkar alheimur sé einungis einn af fjölmörgum sem hver hafi sín eðlisfræðilögmál. Ef alheimarnir eru gríðarmargir er ekkert skrítið að við séum í alheimi sem er eins og hann er og lif getur þrifist í. Tilgátan um marga alheima sem hver um sig hefur ólík eðlisfræðilögmál er þess eðlis að það er þess eðlis að það er mjög hæpið að hún geti talist vísindaleg tilgáta- það er ekki nóg með að það er ekki hægt að benda á nein reynslurök fyrir henni heldur er hún algjörlega óprófanleg . Ég fæ ekki betur séð að bestu rökin fyrir fínstillingunni sé einfallega að halda því fram að við höfum verið svo rosalega heppin í kosmíska happadrættinu eða í framtíðinni verði hægt að finna eðlisfræðileg lögmál sem skýri þetta samræmi. Teljast þetta vera rök sem sýna að trúarbrögðin sé á síðasta snúning og einungis illa upplýstir heimskingjar sem vilja ekki horfast í augu við veruleikan geti aðhyllst þau eða sýnir þessi niðurstað eitthvað annað. Ég læt lesendum eftir að svara þeirri spurningu hver fyrir sig.