Re: Türkiye'de Sabetaycılar ve Museviler isimlerini gayet sistemli olarak toplam sekiz türlü seçmişlerdir
Kemal Simsek
Çok sayıda Musevi, soyadı kanunu çıktığı zaman nüfus memuruna
gidip Kohen, Levi ve Eskenazi gibi Yahudilikte önemli soyisimleri almak
istemiş, fakat bu talepleri nüfus memurları tarafından geri çevrilmiştir. Bunun
yerine MOR- ve TAM- eklerini kullanarak örneğin Mor-levi, Tam-kohen soyismini
almışlardır. Aynı gelenek Sabetaycılarda da vardır. MOR- ve TAM- ekli Tamtürk,
Moran vb. soyisimleri almışlardır. Ayrıca, Sabetaycıların Musevilerin
kullandığı bazı soyisimlerinin benzerlerini aldığını gördüm: Yohay ve Yokay
gibi, Kavi, Kavci, Kavçin, Kavadar, Kavadarlı, Kavrem, Kavrak, Kavran, Kavak,
Kavuk, Eğrikavuk, Kavur, Enkavi ve Ennekavi gibi. AK-, DOR-, ORTA- -DİNÇ, DAL-,
CAN-, ER-, -YOL ve ÖZ- eki de Levi, Kohen, Eskenazi, Sarfati, Varon gibi
soyisimlerin önüne gelmiştir. Sabetaycıların ve Musevilerin kullandıkları bu
ortak ekler de ortak kültürün belirlenmesinde önemli bir yer taşır.
Soyisimlerin tümü, İbranice harflerle yazılabilir olmalıdır.
Yavuz, Cengiz, Atilla, Oğuz, Timur, Altemur ismini kullanan birçok Sabetaycı
vardır. Ergene, Ergeneman, Ergenetürk, Ergenekon, Ergenekan, Ergenemen
soyisimli Sabetaycıları da var. Sabetaycıların iki ismi (göbek isim + orta
isim) vardır, bunlardan biri yahudi ismini temsil eder. Mehmet ismi de
İslamiyetle beraber bu ismi alan Sabetay Sevi’yi simgelemekteydi. Özellikle
göbek isim olarak kullanılır. Mehmet Ali, Mehmet Aziz, Mehmet Bülent vb.
-EL- eki, İsraili simgeliyor. Elbizim soyismi, “İsrail bizim”
anlamındadır. Soyisimlerinden, Fis = Finz, Menteş= Mordehay ve Yıldız= Ester
olduğu biliniyor. Necip, Edip, Birep, Necip, Irep, Darip, Rodop, Sekip, Cenap,
Nasip, Mirap, Irdelp, Celep, Irepoglu gibi -p ile biten isimlere Sabetaycılarda
rastlanır. Sabetaycı isimleri ve soyadları İbranice harf ve ses düzenine uygun
olarak seçilir ve konur. Örnek olarak, hem Museviler hem de Sabetaycılar
tarafından sıkça kullanılan Sumru ve Semra isimleri verilebilir. İki isimdeki
sessiz harfler aynıdır ve iki isimde SMR harfleri içeren İbranice başka bir
isme benzedikleri için kullanılırlar. Ayrıca, İbranice isimler Ari (Ali),
Albert (Alper), Leon (Aslan), Aaron (Harun), Izak (Izzet), Murat (Marat), Omer
(Ömer), Selim, Rifat, Kemal, Erol, Yusuf, Yakup, Yahya, Nedim, Deha, Metin,
Hakan, Cem, Melih, Cüneyt, Hayati, Sami, Sinan, Semih vb. parantez içinde
Türkçeleri verilmiştir.
Sabetayci soyisimlerini oluşturan ekler, Sabetaycı soyisimlerin büyük bir
kısmında görülmektedir. Aşağıdaki soyisimlere sahip Müslüman kişilerde
bulunmaktadır. Onlar bu tespitlerden tenzip tutulmuşlardır. Bu çalışmada
amaçlanan, kişilerin kimliği değil, ortak bir kültürü olan insanların
soyisimlerinin de ortak köklerden geldiğini göstermektir.
Türkiye’de Sabetaycılar ve Museviler isimlerini gayet sistemli olarak toplam sekiz türlü seçmişlerdir:
1- İbranice ve Türkçe arasındaki ses benzeşmeleri vasıtasıyla en yakın isim alınarak,
2- Tevratta geçen ismin Arapça ve Türkçe karşılığı olarak,
3- İbranice ve Türkçe aynı sessiz harflerden oluşan isimleri yakınsatarak (çünkü ibranice, sadece sessiz harflerle de - yani sesli harfleri temsil eden noktaları koymadan da - yazılabiliyor böylece sessiz harfler aynı olduğundan okunuşlar aynı kabul edilebiliyor)
4- Soyisimler, bir sonraki jenerasyonda isim olarak seçilerek,
5- Ladino ve Yiddish dilindeki Musevi isim ve soyisimlerin Türkçesi kullanılarak,
6- Sabetaycılığın yayıldığı ve yaşatıldığı (Mısır, Cezayir, Şam, Kırım, İzmir, Manisa vb) yerlerin isimleri ve Selanik ve çevre köy ve ilçelerinin (Poroy, Topçular, Kayalar, Kavala, Vidinli) isimlerini taşıyarak.
7- Tevrat’ta varolan isimlerin örneğin Abraham (İbrahim), Jacob (Yakup), Yahya, İlyas, sonuna -zade, -gil, -han, -kara, -oglu vb. getirerek. Bu Musevilerde de yaygın bir soyisim koyma biçimidir.
8- Birçogu anlam bakımından birbirine bağlanıyor; çünkü manaca iyi, güzel, sevimli, güçlü, ulu, yüce, zengin, akıllı/zeki, uğurlu, soy, aslan, kaplan, tek, ışık, coşkun kelimeleri çevresinde dönmüştür. Özellikle Moğol, İlhanlı ve Avar, Hazar, Nogay, Kazak, Çeçen, Tatar ve Lezgi gibi eski Türk Boylarından alınan kelime ve isimler göze çarpmaktadır. Bu eklerden bircoğu Öztürkçe degil de, Moğolca ve diğer dillerden alınan ve aynı anlamlar veren eklerdir. Örneğin, Şehir kelimesi yerine kullandığımız Kent kelimesi gibi. Veya transfer edilen Onur kelimesi gibi.
Sabetaycılar, isim ve soyisimlerinin bazılarını ya da bunları oluşturan ekleri Tevrattan alınan isimlerin direk olarak ya da Türkçe manaları olan isimlerden seçmişlerdir. Tüm soyisimleri İbrani harfleriyle yazılabilir olmalıdır. Bu isimlerin İngilizceleştirilmiş karşılıklarını A.B.D'de, Yiddish dilindeki karşılıklarını Avrupa'da örneğin Hollanda'da, İbraniceleştirilmiş karşılıklarını İsrail'de, İspanyolca/Ladinolaştırılmış karşılıklarını ise İspanya'da ve Latin Amerika ülkelerinde kullanıyorlardır. Kullanılan tüm bu isimlerin birbirine benzer nitelikte ve manada olması ortak bir kültürü temsil eder. Bu sebeple SABETAYCILIK, YAHUDI KÜLTÜRÜNÜN VAZGEÇİLMEZ BİR PARÇASIDIR.