deprem hakk...

[Ömer Yetmişbir]

---

 

Depremde nerede durmal� ? 

Ad�m Doug Copp. D�nyan�n en tecr�beli kurtarma birimi Amerikan Uluslar aras� Kurtarma Ekibinin Kurtarma �efi ve afet olaylar� m�d�r�y�m. Bu makaledeki bilgiler bir deprem an�nda hayat kurtaracakt�r.


875 y�k�lm�� binaya s�r�nerek girdim, 60 �lkeden kurtarma ekipleriyle �al��t�m, bir�ok �lkede kurtarma ekipleri olu�turdum, ve �ok say�da �lkede bir�ok kurtarma ekibinin �yesiyim. 2 Y�l boyunca birle�mi� milletler felaket 'azaltma' uzman�yd�m. 1985'ten beri ayn� anda ger�ekle�enler hari� d�nyadaki b�t�n b�y�k felaketlerde �al��t�m.
 

1996'da benim hayatta kalma metodumun ge�erlili�ini ortaya koyan bir film yapt�k. T�rk h�k�meti, �stanbul belediyesi, �stanbul �niversitesi, Case yap�mc�l�k, ve ARTI bu pratik ve bilimsel testin filme al�nmas�nda i�birli�i yapt�lar. 


��inde 20 maket (mannequis) olan bir okulu ve evi y�kt�k. On maket '��mel ve korun' metodunu uygularken, 10 maket 'hayat ��geni' metodumu uygulad�. Tasarlanm�� y�k�mdan sonra g�r�nt�leri filme almak ve sonu�lar� belgelemek i�in enkaz� ge�ip binaya girdik. Bina y�k�mlar�nda olu�abilecek �artlar dahilinde direk olarak g�zlemlenebilen ve bilimsel �artlar alt�nda hayatta kalma tekniklerimi uygulad���m film '��melip korunan/saklanan' ki�iler i�in hayatta kalma �ans�n�n s�f�r oldu�unu ortaya koydu. 


Hayat ��geni metodumu kullananlar i�in hayatta kalabilme �ans� yakla��k olarak % 100 oldu. Bu film T�rkiye'de ve Avrupa'n�n geri kalan k�sm�nda milyonlarca izleyici taraf�ndan izlendi. Bu film ABD, Kanada ve G�ney Amerika'da RealTV program�nda izlendi. 


Enkaz�na girdi�im ilk bina 1985 Mexico City depreminde bir okuldu. B�t�n �ocuklar s�ralar�n�n alt�ndayd�. Her bir �ocuk kemiklerinin kal�nl���na kadar ezilmi�lerdi. S�ralar�n�n yan�ndaki koridorlara uzanm�� olsalard� hayatta kalm�� olabilirlerdi. Bu 'ay�pt�, gereksizdi' ve �ocuklar�n neden koridorlarda (s�ralar�n aras�nda) olmad���n� merak ettim. O an, �ocuklara bir �eyin/e�yan�n alt�na saklanmalar�n�n s�ylendi�ini bilmiyordum. 


Basit�e ifade edilirse, binalar y�k�l�rken, objelerin �zerine d��en tavan a��rl��� veya i�erideki mobilyalar bu nesnelere �arparken yanlar�nda bir yer, bo�luk b�rak�rlar. Bu bo�luk benim 'hayat ��geni' dedi�im aland�r. Nesne ne kadar b�y�k ve ne kadar dayan�kl� olursa daha az ezilecektir. 


Nesneler ne kadar az ezilirse bo�luk ve bu bo�lu�u kullanan ki�inin yaralanmama olas�l��� o kadar artar. Bir dahaki sefere televizyonda y�k�lan bina izlerken g�rd���n ��genleri say. Heryerdeler. 

Y�k�lan bir binada g�rece�iniz en yayg�n bi�imdir. 

Deprem an�nda hayatta kalma, ailelerine bakma ve ba�kalar�n� kurtarma hakk�nda 750 bin n�fuslu Trujillo kentinin �tfaiye b�l�m�n� e�ittim. Trujillo �tfaiye Departman�n�n kurtarma �efi �niversitede profes�rd�r. Bana her yerde e�lik etti. Ki�isel ifadeleridir: 


'Ad�m Roberto Rosales. Trujillo kurtarma ekibi �efiyim. 11 ya��ndayken ��ken bir binada mahsur kald�m. Mahsur kal���m 1972 y�l�nda 70.000 ki�ini �ld��� depremde oldu. Erkek Karde�imin motosikletinin yan�nda olu�an 'hayat ��geni' i�inde hayatta kald�m. 
Yataklar�n�n veya s�ralar�n, masalar�n alt�na giren arkada�lar�m ezilerek �ld�ler (isim, adres vb detaylar� anlat�yor). Ben hayat ��geninin ya�ayan �rne�iyim. �len arkada�lar�m '��mel ve korun' �rnekleridir. 


DOUG COPP'UN �NER�LER� ;

1) 'Binalar ��kerken basit�e '��melen ve korunan' ki�iler istisnas�z her defas�nda ezilerek �l�yorlar. Masa, araba gibi nesnelerin alt�na giren ki�iler her zaman ezilirler. 

2) Kediler, k�pekler ve bebekler'in hepsi do�al bir �ekilde dizlerini ana rahmindeki gibi kar�nlar�na do�ru �ekerek k�vr�l�rlar. Deprem an�nda sizde bu �ekilde k�vr�lmal�s�n�z. Bu do�al bir g�venlik ve hayatta kalma i�g�d�s�d�r. Daha k���k bir bo�lukta hayatta kalabilirsiniz. Hafif�e ezilecek ama yan�nda bo�luk yaratacak bir kanepe, geni� b�y�k bir e�yan�n yan�nda durun. 

3) Ah�ap evler deprem an�ndaki en g�venliyap�lard�r. Sebebi basittir; ah�ap esnektir ve depremin zorlamas�yla hareket eder. E�er ah�ap bina ��kerse geni� ya�am bo�luklar� olu�ur. Ayr�ca, ah�ap binalar daha az yo�unlukta y�k�l�� a��rl���na sahiptir. Tu�la binalar ayr� tu�la par�alar�na ayr�lacaklard�r. Tu�lalar bir �ok yaralanmalara sebep olacakt�r, ama (beton) bloklardan daha az ezilmi� v�cutlar yarat�rlar. 

4) E�er gece yataktayken deprem olursa, basit�e yuvarlanarak yataktan d���n. Yata��n �evresinde g�venli bir bo�luk olu�acakt�r. Oteller m��terilerine deprem an�nda yataklar�n yan�nda yere uzanmalar�n� sal�k veren bir uyar� notunu odalarda her kap�n�n arkas�na asarlarsa depremlerde �ok b�y�k hayatta kalma oranlar�n� sa�layabilirler. 

5) Televizyon izlerken deprem olursa ve kolayca kap�dan veya pencereden d��ar� ka�mak m�mk�n de�ilse, kanepe veya b�y�k bir koltu�un/sandalyenin yan�nda cenin pozisyonunda k�vr�larak yere uzan�n.. 

6) Bina ��kerken Kap� kiri�lerinin alt�na ge�en herkes �l�r...Nas�l m�? E�er kap� kiri�lerinin alt�na ge�erseniz ve kap� kiri�i �ne veya arkaya do�ru d���rse inen tavan�n alt�nda ezilirsiniz. E�er kap� kiri�i yana do�ru y�k�l�rsa ikiye b�l�n�rs�n�z. Her iki durumda da �l�rs�n�z! 

7) Hi�bir zaman merdivenlere gitmeyin/y�nelmeyin. Merdivenler (ana binadan) farkl� bir 'frekans aral���na' sahiptir; ana binadan ba��ms�z/ayr� olarak sars�l�rlar. Merdivenler ve binan�n geri kalan� devaml� olarak birbirlerine �arparlar, ta ki merdivenlerin y�k�l��� ger�ekle�ene kadar. 
Merdivenlere ula�an insanlar basamaklar y�z�nden yaralan�rlar. Korkun� �ekilde sakatlan�rlar. Bina y�k�lmasa dahi, merdivenlerden uzak durun. Merdivenler binan�n hasar g�rmesi en muhtemel k�sm�d�r.
Depremde y�k�lmam�� olsa dahi, merdivenler ba��rarak ka�maya �al��an insanlar�n a��r� y�klenmesi ile ��kebilir. Merdivenler binan�n geri kalan k�sm� zarar g�rmemi� olsa dahi her zaman g�venlik a��s�ndan kontrolden ge�irilmelidir. 

8) Binan�n d�� duvarlar�na yak�n yerlerde durun, m�mk�nse d���na ��k�n. Binan�n i� k�s�mlar�ndansa d�� k�s�mlar�na yak�n yerlerde olmak �ok daha iyidir. Binan�n d�� �evresinden ne kadar i�eride olursan�z, ��k�� yolunuzun kapanma ihtimali o kadar artacakt�r. 

9) Aynen Nimitz yolundaki katlar aras�ndaki (y�k�lan) bloklar�n meydana getirdi�i gibi, deprem an�nda �st yolun y�k�lmas�yla ezilen ara�lar�n i�inde bulunan insanlar ezilirler. San Francisco depreminin kurbanlar�n�n hepsi ara�lar�n�n i�indeydiler. Hepsi �ld�. 

Ara�lar�n�n d���na ��k�p,arac�n yan�na uzan�p veya oturarak kolayl�kla hayatta kalabilirlerdi. �len herkes e�er ara�lar�ndan ��k�p, ara�lar�n�n yan�na oturabilseler veya uzanabilselerdi ya��yor olabilirdi. Ezilen b�t�n ara�lar�n yan�nda-kolonlar�n direkt olarak �zerine d��t��� ara�lar hari�- 3 feet y�kseklikte bo�luklar olu�mu�tu. 

10) Enkaz halindeki gazete ofislerini ve �ok miktarda ka��d�n oldu�u ofisleri dola��rken ka��d�n s�k��mad���n�/ezilmedi�ini
ke�fettim. Ka��t y���nlar�n�n/k�melerinin etraf�nda geni� bo�luklar bulunur/olu�ur. 



Bu mesaj� m�mk�n oldu�u kadar �ok ki�iye iletmeniz �nemle rica olunur...