عاشیق
asi1333
شمایل یک عاشیق آذربایجانی در حین نواختن عاشیقها نوازندگان و
آوازخوانانی هستند که در ایران، جمهوری آذربایجان، ترکیه، ترکمنستان،
قفقاز و دیگر مناطق ترکنشین هنرنمایی میکنند. عاشیقهای آذربایجان وارث
یکی از غنیترین بخشهای ادبیات و فرهنگ شفاهی آسیا هستند.[۱] برخی از
کارشناسان معتقدند که فرهنگ عاشیقی یادگار شاه اسماعیل صفوی در فرهنگ
ایرانی است. دربار شاه اسماعیل، محل پرورش عاشیقها بوده و «عاشیق
قربانی» اولین عاشیقی بود که در این دربار فعالیت میکرد. آنان خنیاگرانی
بودند که مردم از هرجهت تأییدشان میکردند.[۲]
عاشیقها در فرهنگ آذربایجان جایگاه ویژهای بهدلیل نقش آنها در انتقال
فرهنگ و ادبیات شفاهی مردم دارند. عاشیق در گذشته نقش بسیار بااهمیتی در
فرهنگ ترکی داشتهاست. اسم قدیمی عاشیق، «اوزان» بودهاست. عاشیقها در
میان ترکمنان باغشی یا بخشی نامیده میشوند.
فهرست مندرجات
۱ دییشمه
۲ ساز عاشیقی
۳ داستانهای عاشیقها
۴ عاشیقهای معروف ایران و آذربایجان
۵ جستارهای وابسته
۶ منابع
دییشمه
نوعی مبارزه و مسابقه میان دو عاشیق از طریق آواز و موسیقی است.[۳] در
گذشته رسم بر این بوده است که در پایان این مبارزه عاشیق مغلوب، سازش را
به رقیبش میبخشید. داستان رقابت خستهقاسم و لزگیاحمد در میان
عاشیقهای ایران معروف است. به این نوع مبارزه در برخی نواحی ایران همچون
ساوه و همدان، آچوب باغلَمه (açub bağleme) گفته میشود.
ساز عاشیقی
ساز عاشیقی با نامهای قوپوز، چگور و ساز شناخته میشود؛ گر چه در برخی
نواحی ایران برخی از عاشیقها سازهایی غیر از چگور مینوازند؛ به عنوان
مثال (در همدان) خانمیرزا، مرحوم عاشیق صحبت و مرحوم عاشیق اکبر غفوری
تار مینواختند و مرحوم عاشیق سلمان نغمات ترکی را با تار و ویولن
مینواخت و میخواند.
داستانهای عاشیقها
چندین داستان بهصورت نظم (قوشما) و نثر (سوز) توسط عاشیقها آفریدهشده
و بهصورت شفاهی به نسلهای بعدی منتقل شدهاست.
مشهورترین داستانهای عاشیقها:
کوراوغلو
اصلی و کرم
طاهیر میرزا
امیر ارسلان
عاشیق غریب
عاشیقهای معروف ایران و آذربایجان
حسن اسکندری
یوسف اوهانس
عرب پرنلو (زنجان)
ایمران حیدری
محبوب خلیلی
دهقان (ارومیه)
زلفیه (آذربایجان)
عدالت (آذربایجان)
محمد فرزانگان (میانه)
رسول قربانی
گؤنش (روستای انجیلاوند ساوه)
حیدر محمودی (همدان)
مسیح الله (قم)
عباس ملایری (ملایر)
چنگیز مهدیپور
علی عسگر ونیارلی(تبریز)
جستارهای وابسته
بخشی
چگور
قوپوز
موسیقی آذربایجانی
موسیقی شمال استان همدان
منابع
1.↑ محمدرضا درویشی، دایرةالمعارف سازهای ایرانی، صفحهٔ ۲۳۰، مؤسسهٔ
فرهنگی هنری ماهور، تهران، ۱۳۸۰
2.↑ خبرگزاری آفتاب. محمدرضا درویشی: زبان عاشیقها برای مردم بیگانه
شدهاست.
3.↑ نمایش و موسیقی در ایران، تحقیق و تألیف جهانگیر نصری اشرفی، تهران:
انتشارات اَروَن، ۱۳۸۳
http://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B9%D8%A7%D8%B4%DB%8C%D9%82