موسیقی آذری ( موسیقی عاشیقی )

38 views

Skip to first unread message

asi1333

unread,

Nov 26, 2009, 5:11:34 AM11/26/09

to asiqlarurdo

موسيقي عاشيقي
موسيقي بخش محوري هنرعاشيقي است. "ساز"((Saz دراغلب مناطق آذربايجان تنها
آلت موسيقي عاشيقي به*شمار مي رود اما درمنطقه*ي"تبريز-قره داغ" دو
نوازنده*ي ديگر با "بالابان" (Balaban) و" قاوال"
(qaval) عاشيق را درارائه*ي هنر خود ياري مي كنند.
براساس گفته*هاي عاشيق*هاي استاد، موسيقي عاشيقي 73-72 آهنگ دارد."عاشيق
اسد" آن را 73 آهنگ مي داند :
كاميل اوستادلارين گولون درمه سن
حقيقتي سينه ن اوسته سرمه من
73 هاوادان خبر وئرمه سن
اؤلوم يئي دير سنه ائل قاباغيندا
و"عاشيق علعسگر" به 72 آهنگ معتقد است:
دوققوزو بير شيب تاپيب اوچ جه يول
اون بارماق اونلاري ائيله يير قبول
72 هاوا شاه پرده يه قول
"علعسگر" يولدوغو غازدي قاباقدي
اما اين تعداد با گذشت زمان از طرف عاشيق*هاي ديگر زياد شده وامروزه به
140-130 آهنگ رسيده است. بعضي ازاين آهنگ*ها در يك منطقه*ي خاص مشهور
بوده و در آنجا بيشتر ايفا ميشوند. بعضي ازآهنگ*ها در مناطق مختلف به
اسامي گوناگوني ناميده مي شوند. به عنوان مثال آهنگ"مخمس"عاشيق*هاي
تبريز، در آذربايجان غربي با نام "دستان" مشهور است.
هرعاشيقي ساز خود را هماهنگ با تن صداي خود كوك مي كند، به اين صورت كه
اگر صدايش"زيل"باشد آن را زيل و اگر"بم" باشد آن را بم كوك مي كند.لازم
به ذكر است كه بم نواختن و زيل خواندن و يا برعكس زيل نواختن و بم خواندن
در ميان عاشيق*ها مردود شمرده مي شود .
آهنگ*هاي موسيقي عاشيقي به سه گروه تقسيم مي شود كه هر گروه ويژگي*هاي
خاص خود را دارد :
1- اورتا هاوالار( آهنگ هاي بالا). اين آهنگ*ها از پرده*ي چهارم به بالا
نواخته مي شوند. اينها نوازنده را خسته نمي كند.
2- اورتار هاوالار( آهنگ هاي ميانه ). اين آهنگ*ها مابين شاه پرده*ي بالا
(پرده ي چهارم) و شاه پرده*ي مياني (پرده ي نهم) نواخته مي شود .
3- آشاغي هاوالار( آهنگ هاي پايين ). اين آهنگ*ها در پرده*هاي پايين تراز
شاه پرده*ي مياني نواخته مي شوند. اينها به علت زيل بودن باعث خستگي
نوازنده مي شوند.
اسامي آهنگ*هاي موسيقي عاشيقي به تفكيك سه گروه بالا به ترتيب زير است :
آهنگ*هاي بالا ( يوخاري هاوالار):
كسمه ديواني _ شاه خطائي ديواني _ تره كمه گؤزه ل لمه سي _ قهرماني _
تاجري_ همدان گرايلي سي_
شاهسون _ زه وزه گرايلي سي_ قارص هاواصي _ اوردوباد گؤزه ل لمه سي _
روحاني _ اكبري _ كسمه كرم _ غربتي _ يانيق كرم _ دستان _ حبيبي _ جيفالي
تجنيس _ معمولي تجنيس _ ديك داباني _ توركيه گرايلي سي _ نارنجي _ كرم
گؤزه ل لمه سي _ وطن امراهي سي _ اورميه امراهي سي _ شاغي _ نمدي_ ديلغمي
_ حيدري _ قوجا قارتال .
آهنگ هاي ميانه ( اورتا هاوالار)
ماني _ محترمي ( كوراوغلو كنگي سي ) _ صور اسرافيل _ قره عيني _ قيزلار
گؤزه ل لمه سي _ آراز باسدي ( شرور گؤزه ل لمه سي) مصري ( شفق) _ گؤزه ل
لمه _ حلبي _ عسگري _ دوراخاني _ آغاخاني _ ساللاما دوبيت _ معمولي دو
بيت _ جمشيدي _ دول هيجران _ پاشام كؤچدي _ بنايي هجران _ شكريازي _ زيل
امراهي _ قره باغ شكسته سي _ سلماس پناهي سي _ كلبعلي خان _ آذربايجان
هاواسي _ گؤيچه گؤزه ل لمه سي _ ماهور _ ساري كؤينك _ اوچوبير _ موغا
جيران _ هشتري _ اورتاشور ماهني سي_ توركو كوراوغلو
آهنگ هاي پايين) آشاغي هاوالار) :
سماعي _ بهمني _ ائرمني كشيش اوغلوسو _ نصرالله قره باغي سي _ خاچا
خالدار _ كسمه هجراني _ ائل كوچدي _ شيرواني (زيل شكسته ) _ سولدوزي
(ساللاما بهمني ) _ پناهي (سگيگز يارپاق) _ شرقي _ اوغلان- اوغلان _
كوراوغلو جهلمه سي
پاورقي :
1و2 – افنديوف ، پاشا . آذربايجان شفاهي خلق ادبياتي . باكو : انتشارات
معارف ، 1992 ، ص 237 .
3 - محمدي ، جلال ، " شعر بومي آذربايجان در يك نما " ، فصلنامه شعر ،
شماره 21 ، ص 66.
__________________