On Definition of "Padam"

[ARUN Sundararaman]

माननीय तिलक् महोदय: मम नमस्कारा: ।

सुबन्त: तिङ्गन्त: च पदं इति भवता उक्तव्यं ‍। तर्हि अव्ययानि (उदा: अत्र, कदा इत्यादय:) पदानि न भवन्ति वा? आम् चेत् तानि कानि भवन्ति ?

 दन्यवादा: - Thanks....Arun

[Ramakrishnan Venkateswaran]

My understanding is पद is anything in a final form that is used in the sentence. That includes Noun forms (सुबन्त), Verbal forms (तिङ्गन्त) & of course Indeclinables (अव्यय)!

[S. L. Abhyankar]

Definition of पदम् as per सुप्तिङन्तं पदम् (1'4'14) has to be taken to include अव्ययानि, though, to my knowledge, there is no clear-cut statement or सूत्रम् to this effect.

For सुप्तिङन्तं पदम् (1'4'14) to include अव्यय-s, it is ASSUMED that there are लोप-s of सुप्-प्रत्यय-s of अव्यय-s. The लोप-s here are not by any प्रक्रिया, but simply by the definition of लोप as per अदर्शनं लोपः (1'1'60) Maybe प्रत्ययस्य लुक्‌श्लुलुपः (1'1'61) becomes the प्रक्रियासूत्रम् for लोप-s of सुप्-प्रत्यय-s of अव्यय-s.

This concept applies not only to अव्यय-s listed in the 2 गणपाठ-s towards स्वरादिनिपातमव्ययम् (1'1'37) and चादयोऽसत्त्वे (1'4'57) but also to कृदन्त-s such as with क्त्वा (/ल्यप्), तुम् which also do not take any सुप्-प्रत्यय-s.

[Tilak Rao]

Avyayas are subantas. अव्ययादाप्सुपः २/४/८२ इति सूत्रेण सुपः लुक्।

[S. L. Abhyankar]

धन्योऽस्मि श्रीमन् तिलकराव-महोदय भवतः उल्लेखेन अव्ययादाप्सुपः-इत्यस्य सूत्रस्य | 

ज्ञायते खलु अनेन सूत्रेण यत् अव्ययस्य सुप्-प्रत्ययः भवतीति न केवलं प्रगृह्यम् (ASSUMED) अपि तु अव्ययस्य सुप्-प्रत्ययः अस्त्येव | 

विचारयन्नस्मि =>

अस्य सूत्रस्य पदच्छेदः भवति => अव्ययात् आप् सुपः 

पदानां विभक्ति-वचन-विश्लेषणम् => अव्ययात् (5'1) आप् (1'1) सुपः (1'3 अथवा 5'1 अथवा 6'1)

<http://ashtadhyayi.com/sutraani/2/4/82> इत्यत्र 

"आप्सुपः (6'1)"-इत्ययं सामासिकशब्दः इति उक्तः | 

तस्य विग्रहवाक्यम् "आप् इति सुप् (कर्मधारयः) => तस्य | 

तथापि (4'1'2)-सूत्रे ये सुपः विवृताः तेषु न कोऽपि आप्-इति सुप् दृश्यते खलु ?

अतः कतिचित् सम्मूढोऽस्मि कोऽयम् आप्-इति सुप् | कथमयं प्रयुज्यते च | 

[Tilak Rao]

आप्पदेन स्त्रीप्रत्ययस्य ग्रहणम्।

[Parvathanathan PS]

सर्वेषां कृते नाम:|

पदम्  इत्युक्ते किं? व्याकरणदृष्ट्या उत्तरं भवेत् \

किन्तु श्रीमद्रामायणविषये " श्रुत्वा पदं वा पादं वा को न याति परा. गतिम् ?" इति वयं सर्वे जानीम:| रामायणे यदपि पदम् इति इति अर्थ:| अत:, तिगन्तसुबन्ताव्ययानि सर्वाणि पदानि इति वक्तुं शक्यते|

सविनयं पर्वतनाथ: 

--
Vyoma Samskrta Pathasala (www.sanskritfromhome.in) - Learn Sanskritfrom home, Teach Sanskrit from home.
---
You received this message because you are subscribed to the Google Groups "Ashtadhyayipravesha_SFH" group.
To unsubscribe from this group and stop receiving emails from it, send an email to ashtadhyayipraves...@googlegroups.com.
To post to this group, send email to ashtadhyayi...@googlegroups.com.
Visit this group at https://groups.google.com/group/ashtadhyayipravesha_sfh.
To view this discussion on the web visit https://groups.google.com/d/msgid/ashtadhyayipravesha_sfh/b0b9b8df-cf16-40d3-ab45-0710cae4a85d%40googlegroups.com.
For more options, visit https://groups.google.com/d/optout.