Հայկական լեգիոնը Ֆրանսիայում
20 views
Skip to first unread message
martines
Jan 19, 2011, 7:37:14 AM1/19/11
to ARMENISCHE LEGION
Հայկական լեգիոնը Ֆրանսիայում
Ֆրանսիայի հյուսիսում Դաշնակիցների բանակների ափհանումից հետո,
գերմանական հրամանատարությանը պարզ դարձավ, որ Դաշնակիցները կփորձեն
դեսանտ իջեցնել Ֆրանսիայի հարավում, փորձելով շարժվել առաջ, միանալու
դաշնակիցների մյուս զորամասերին, Նորմանդիայից շարժվելով արևելք և հարավ,
միավորվել, բաժանելով Ֆրանսիայում գերմանայան բանակային խմբավորումը
երկու մասերի: երմանաիայի ռազմական ռեսուրսները արդեն սպառվում էին և
գերմանական հրամանատարությունը փորձեց օգտագործել Ֆրանսիայում իր ունեցած
ամբողջ հնարավոր պոտենցիալը: Դաշնակիցների զորքերի շտաբի կողմից մշակվել
էր պլան, որի համաձայն պետք է դեսանտ իջեցվեր հարավում և կործանիչ
հարվածով ոչնչացվեր գերմանական առափնյա ամրությունները և հարավում գտվող
գերմանական բանակի գծային պաշտպանությունը: Այդ բանակային օպերացիան
հարձակումից մի քանի օր առաջ Դաշնակիցների շտաբում անվանվեց ,,Դրակոն”:
Օպերացիային պետք է մասնակցեին ամերիկյան զորամասերը, անգլիական և
ֆրանսիական բանակային միավորումները: Ֆրանսիայի հարավի ծովափնյա
տարածքները պաշտպանում էր վերմախտի 19-րդ բանակի զորամասերը: Ափամերձ և
առափնյա ամրությունները պաշտպանող գերմանական զորամասերի հրամանատարն էր
գեներալ Վիեսը, իսկ 19-րդ բանակի մյուս զորամասերի հրամանատարն էր
գեներալ Նոյլինգը: Այդ բանակի կազմում, շտաբի ենթակայության տակ գտնվում
էին Հայկական լեգիոնի երեք հրաձգային գումարտակներ: Մարսելից 30կմ
հյուսիս, Էկս-ան-Պրովանս քաղաքին մոտիկ տեղակայված էր հայկական 1/125-րդ
հետևակի հրաձգային գումարտակը: Տուլոն քաղաքի հարավ արևմուտքում` առափնյա
տարածքում տեղակայված էին հայկական 1/198-րդ հետևակի հրաձգային
գումարտակի վաշտերը, իսկ Տուլոնից արևելք, փոքրիկ Իեր քաղաքում և Սենտ-
Տրոպեի ուղղությամբ ծովափնյա պաշտպանություն էր իրականացնում հայկական
2/9-րդ հրաձգային գումարտակը: Հայկական լեգիոնի գումարտակների տեղակայման
տարածքներում ակտիվ պրոպագանդա էին իրականացնում դիմադրության շարժման
ընդհատակյա կազմակերպությունների հայ պարտիզանները: Գերմանական 19-րդ
բանակը կազմված էր 200 հազար զինվորից ու սպաներից, 8 հետևակի
դիվիզիաներից, մեկ զրահապատ դիվիզիայից և 250 տարբեր նշանակության
ինքնաթիռներից: Օգոստոսի 14-ի երեկոյան դաշնակիցների նավերը խիտ շարքերով
սկսեցին մոտենալ Ֆրանսիայի միջերկրականի ափերին, որոնք անմիջապես
նկատվեցին առափնյա պաշտպանական ամրություններում տեղակայված
պաշտպանությունն իրականացնող զորամասերի մի քանի դիտաշտարակներից:
Անմիջապես 19-րդ բանակի շտաբում և զորամասերում հայտարարվեց մարտական
տագնապ և պաշտպանական բնագծի ստորաբաժանումները բերվեցին մարտական
պատրաստվածության: Դաշնակիցների հրամանատարության և շտաբի մշակած ծրագրի
համաձայն, որոշվել էր նավերից դեսանտի իջեցման հիմնական ուղղության
օպերացիան իրականացնել Իեր փոքրիկ քաղաքի, Սենտ-Տրոպեի և Սենտ-Ռաֆայելի
շրջակա տարածքում: Դաշնակիցների դեսանտը բաղկացած էր ամերիկյան 7-րդ
բանակից, գեներալ Պատչի հրամանատարության ներքո /ամերիկյան 7րդ բանակը
կազմված էր 11 դիվիզիայից, որոնց կեսը կազմավորվել էր Հյուսիսային
Աֆրիկայում, ֆրանսիացի զինվորներից ու սպաներից և ֆրանսիական գաղութների
զինապարտ բնակիչներից/, ֆրանսիական ,,Բ” բանակային զորամասերից, գեներալ
Լատրե դե Տասինի հրամանատարությամբ /ֆրանսիական ,,Բ” բանակը ուներ 5
հետևակի դիվիզիա և 2 մեխանիզացված /տանկային/ զորամասեր/ և ամերիկյան 6-
րդ կորպուսից, գեներալ Տրուսկոտտի հրամանատարությամբ /ամերիկյան 6-րդ
կորպուսը ուներ 3 հետևակի դիվիզիա/: Ավիացիայի մարտական
գործողությունները, օդից դեսանտի, ռազմամթերքի և բեռների իջեցումը
ղեկավարում էր ամերիկյան 1-ին ավիադիվիզիայի հրամանատար` գեներալ
Ֆրեդերիկը /ամերիկյան 1-ին ավիադիվիզիան ուներ 2000 կործանիչներ,
ռմբակոծիչներ, տրանսպորտային ինքնաթիռներ և պլաներներ/: Ամերիկյան և
անգլո-ֆրանսիական բանակներում մարտական գործողություններին մասնակցում
էին 10 հազար հայ զինվորներ ու սպաներ: Ծովային նավատորմի
գործողությունները հանձնարարաված էր ղեկավարել ադմիրալ Հեվիտտին:
դաշնակիցների ծովային արմադան կազմված էր 450 մարտական նավերից, որոնցից
5-ը կրեյսեր, 9-ը ավիակիր, ափհանման օպերացիայի համար պատրաստվել էր 1270
փոքր դեսանտային մակույկանավ: Ռազմամթերքի, բեռների և զինվորների
տեղափոխման համար ափ պիտի հանվեր 95 հազար բեռնատար մեքենա: Մինչև
ափհանման օպերացիայի սկիզբը դաշնակիցների զորքերի ընդհանուր թիվը կազմում
էր 575 հազար զինվոր ու սպա: Դեսանտի ափհանումը սկսվեց 1944 թվականի
օգոստոսի 15-ի կեսգիշերին: Դեսանտի իջեցումից առաջ իրականացվեց
դեզինֆորմացիոն և խաբուսիկ գործողություններ, որոնք գերմանական
հրամանատարությանը շեղելու, մոլորեցնելու համար էին նախատեսվել: նպատակից
շեղող տեղերում իջեցվեց օդային դեսանտ, որը խրտվիլակներ էին, ծովափին
մոտեցան դատարկ մակույկներ, զինվորների մանեկեներով: Դաշնակիցների
զորամասերի ափհանումը ուղեկցվում էր նավատորմի հրետանու ինտենսիվ կրակի
պաշտպանության ներքո: Դաշնակիցների գերազանցող ուժերը ափ դուրս գալով
հանդիպեցին ծովափնյա տարածքը պաշտպանող գերմանական 19-րդ բանակի առաջապահ
զորամասերի համառ դիմադրությանը, որոնք օգտագործեցին իրենց հրետանու
ամբողջ հզորությունը, խափանելու համար Դաշնակիցների ծովային դեսանտի
ափիջեցումը: Դաշնակիցները սկսեցին խոշոր կորուստներ կրել, ինչպես
անձնակազմի, այնպես էլ տեխնիկական միջոցների մեջ: Հատկապես անհաջող դուրս
եկավ նրանց ափհանումը հայկական 2/9-րդ հրաձգային գումարտակի դիրքերի
շրջանում, որը տեղակայված էր փոքրիկ կղզիներում և Իեր փոքրիկ քաղաքից ոչ
հեռու գտնվող առափնյա գծում: Չնայած գումարտակը չուներ բավարար
քանակությամբ ռազմամթերք և հրետանի, ամրություններում և կրակակետերում
դիրքավորվելով, ափ դուրս եկած Դաշնակիցների զորամասերին դիմավորեց զենքի
բոլոր տեսակներից, կատաղի կրակով: դաշնակիցների այն զինվորները, որոնց
հաջողվում էր առաջ նետվել, պայթում էին քողարկված ականների վրա, կամ
լռվում ինժեներական արգելափակոցներում: Այս ամենը կատարվում էր նաև ափի
ամբողջ երկարությամբ: Պորտ Կրոսեում Դաշնակիցներին հաջողվեց ընդհուպ
մոտենալ ամրոցին, բայց նրա պաշտպանները ցուցաբերեցին անձնուրաց ու կատաղի
դիմադրություն: Առավոտյան 3:30-ին դեսանտ իջեցվեց Մյույ բնակավայրում և
արդեն ժամը 4:15-ին ամերիկացի պարաշուտիստների մի քանի գրոհներից հետո
նրանց հաջողվեց ամրանալ այնտեղ: Այստեղ, այդ օրվա ընթացքում նետվեց
դաշնակիցների 9 գումարտակ` 9700 զինվորներով, 3 հրետանային մարտկոցներ, 2
ինժեներա սակրավորական վաշտ: Գերմանական բանակի պաշտպանվող զորամասերի
դիրքերի վրա ժամը 00:00-ից մինչև 07:00, դաշնակիցները նետեցին 800
տոնայից ավել ռումբ, փորձելով այդպես կոտրել գերմանական պաշտպանվող
զորամասերի հերոսական դիմադրությունը: Պաշտպանական առանձին տեղամասերում,
մեկ պաշտպանվող զինվորի վրա գրոհում էին մինչև 40 դաշնակից զինվորներ:
Դաշնակիցների հարձակվող զորամասերը մի քանի անգամ գերազանցում էին
զինվորների, ավիացիայի, տեխնիկայի թվակազմով պաշտպանվող գերմանական
բանակի ռեսուրսներին: Դաշնակիցները ձգտում էին տիրանալ Տուլոնի շրջակայքի
բնակավայրերին ու ճանապարհներին, դրանով Մարսելի ուղղությամբ փորձելով
կտրել կապը գերմանական բանակի մյուս զորամասերի միջև: Այստեղ դիրքավորված
հայկական 1/198-րդ հրաձգային գումարտակը դեռևս խելահեղորեն դիմադրում էր,
պաշտպանելով առափնյա տարածքը և զսպում թվակազմով գերազանցող դաշնակիցների
հարձակումները: Այդ ընթացքում հայկական 1/125-րդ հրաձգային գումարտակի
մարտիկները, որոնք ձգված էին Էկս-ան-Պրովանսին մոտիկ գտնվող
ամրություններում, ծանր մարտ էին մղում այստեղ նետված ամերիկացի
պարաշուտիստ դեսանտայիների դեմ, որոնք փորձում էին տիրանալ քաղաքին և
Ավինյոն տանող ճանապարհին: Առավոտյան ժամը 08:00-ին ամերիկյան 36-րդ
հետևակային գնդին հաջողվեց ափ դուրս գալ Դրամոնդի ծովափում և կեսօրին
գրավել այն: Երեկոյան կողմ ամերիկյան 6-րդ կորպուսը գրավեց Մորի և
Էստրելի զորանոցները, որտեղ համարյա ողջ չէր մնացել պաշտպաներից ոչ ոք:
Օգոստոսի 16-ին ընկճվեց Սենտ-Ռաֆայելի պաշտպանությունը և ոչնչացվեցին
զորամասի վերջին պաշտպանները: Գերմանական բանակի կորուստը ամբողջ
ռազմաճակատի երկայնքով անվերականգնելի էր ու ծանր, որի պատճառով սկսվեց
նրա մի շարք զորամասերի նահանջը: Դաշնակիցների բանակի գրոհող
ստորաբաժանումները կրկնապատկվում էին շատ արագ: Շրջապատման մեջ գտնվող
գերմանական զորամասերը պաշտպանվում էին մինչև վերջին հնարավորությունը:
Սեպտեմբերի 4-ին հանձնվեց Տուլոնը, իսկ սեպտեմբերի 24-ին Մարսելը: Այդ
ժամանակահատվածում Հայկական լեգիոնի 1/125-րդ, 1/198-րդ և 2/9-րդ
հրաձգային գումարտակները հերոսաբար մարտնչելով կորցրեցին իրենց ողջ
անձնակազմի 80%-ը, իսկ ողջ մնացածները գերի ընկան դաշնակիցներին, որոնք
էլ հետագայում նրանց հանձնեցին խորհրդային իշխանություններին: Նրանց
միայն չնչին մասին հաջողվեց 1945 թվականին վերադառնալ հայրենիք: Բայց շատ
չանցած նրանք բոլորն էլ ձերբակալվեցին ու դատապարտվեցին տարբեր
ժամկետների կալանման ու աքսորվեցին Սիբիր: Հայաստանի Հանրապետության
Ազգային Անվտանգության արխիվային աղբյուրների մի քանի տվյալների,
վերապրած լեգիոնականները աքսորվեցին Վորկուտայի հատուկ ռեժիմի ճամբարներ,
ստանալով 20-25 տարվա ազատազրկում: Նրանց միայն չնչին մասը դիմացավ ցրտին
ու սովին, անմարդկային հալածանքներին և վերադարձավ Հայաստան:
Ֆրանսիայի հյուսիսում Դաշնակիցների բանակների ափհանումից հետո,
գերմանական հրամանատարությանը պարզ դարձավ, որ Դաշնակիցները կփորձեն
դեսանտ իջեցնել Ֆրանսիայի հարավում, փորձելով շարժվել առաջ, միանալու
դաշնակիցների մյուս զորամասերին, Նորմանդիայից շարժվելով արևելք և հարավ,
միավորվել, բաժանելով Ֆրանսիայում գերմանայան բանակային խմբավորումը
երկու մասերի: երմանաիայի ռազմական ռեսուրսները արդեն սպառվում էին և
գերմանական հրամանատարությունը փորձեց օգտագործել Ֆրանսիայում իր ունեցած
ամբողջ հնարավոր պոտենցիալը: Դաշնակիցների զորքերի շտաբի կողմից մշակվել
էր պլան, որի համաձայն պետք է դեսանտ իջեցվեր հարավում և կործանիչ
հարվածով ոչնչացվեր գերմանական առափնյա ամրությունները և հարավում գտվող
գերմանական բանակի գծային պաշտպանությունը: Այդ բանակային օպերացիան
հարձակումից մի քանի օր առաջ Դաշնակիցների շտաբում անվանվեց ,,Դրակոն”:
Օպերացիային պետք է մասնակցեին ամերիկյան զորամասերը, անգլիական և
ֆրանսիական բանակային միավորումները: Ֆրանսիայի հարավի ծովափնյա
տարածքները պաշտպանում էր վերմախտի 19-րդ բանակի զորամասերը: Ափամերձ և
առափնյա ամրությունները պաշտպանող գերմանական զորամասերի հրամանատարն էր
գեներալ Վիեսը, իսկ 19-րդ բանակի մյուս զորամասերի հրամանատարն էր
գեներալ Նոյլինգը: Այդ բանակի կազմում, շտաբի ենթակայության տակ գտնվում
էին Հայկական լեգիոնի երեք հրաձգային գումարտակներ: Մարսելից 30կմ
հյուսիս, Էկս-ան-Պրովանս քաղաքին մոտիկ տեղակայված էր հայկական 1/125-րդ
հետևակի հրաձգային գումարտակը: Տուլոն քաղաքի հարավ արևմուտքում` առափնյա
տարածքում տեղակայված էին հայկական 1/198-րդ հետևակի հրաձգային
գումարտակի վաշտերը, իսկ Տուլոնից արևելք, փոքրիկ Իեր քաղաքում և Սենտ-
Տրոպեի ուղղությամբ ծովափնյա պաշտպանություն էր իրականացնում հայկական
2/9-րդ հրաձգային գումարտակը: Հայկական լեգիոնի գումարտակների տեղակայման
տարածքներում ակտիվ պրոպագանդա էին իրականացնում դիմադրության շարժման
ընդհատակյա կազմակերպությունների հայ պարտիզանները: Գերմանական 19-րդ
բանակը կազմված էր 200 հազար զինվորից ու սպաներից, 8 հետևակի
դիվիզիաներից, մեկ զրահապատ դիվիզիայից և 250 տարբեր նշանակության
ինքնաթիռներից: Օգոստոսի 14-ի երեկոյան դաշնակիցների նավերը խիտ շարքերով
սկսեցին մոտենալ Ֆրանսիայի միջերկրականի ափերին, որոնք անմիջապես
նկատվեցին առափնյա պաշտպանական ամրություններում տեղակայված
պաշտպանությունն իրականացնող զորամասերի մի քանի դիտաշտարակներից:
Անմիջապես 19-րդ բանակի շտաբում և զորամասերում հայտարարվեց մարտական
տագնապ և պաշտպանական բնագծի ստորաբաժանումները բերվեցին մարտական
պատրաստվածության: Դաշնակիցների հրամանատարության և շտաբի մշակած ծրագրի
համաձայն, որոշվել էր նավերից դեսանտի իջեցման հիմնական ուղղության
օպերացիան իրականացնել Իեր փոքրիկ քաղաքի, Սենտ-Տրոպեի և Սենտ-Ռաֆայելի
շրջակա տարածքում: Դաշնակիցների դեսանտը բաղկացած էր ամերիկյան 7-րդ
բանակից, գեներալ Պատչի հրամանատարության ներքո /ամերիկյան 7րդ բանակը
կազմված էր 11 դիվիզիայից, որոնց կեսը կազմավորվել էր Հյուսիսային
Աֆրիկայում, ֆրանսիացի զինվորներից ու սպաներից և ֆրանսիական գաղութների
զինապարտ բնակիչներից/, ֆրանսիական ,,Բ” բանակային զորամասերից, գեներալ
Լատրե դե Տասինի հրամանատարությամբ /ֆրանսիական ,,Բ” բանակը ուներ 5
հետևակի դիվիզիա և 2 մեխանիզացված /տանկային/ զորամասեր/ և ամերիկյան 6-
րդ կորպուսից, գեներալ Տրուսկոտտի հրամանատարությամբ /ամերիկյան 6-րդ
կորպուսը ուներ 3 հետևակի դիվիզիա/: Ավիացիայի մարտական
գործողությունները, օդից դեսանտի, ռազմամթերքի և բեռների իջեցումը
ղեկավարում էր ամերիկյան 1-ին ավիադիվիզիայի հրամանատար` գեներալ
Ֆրեդերիկը /ամերիկյան 1-ին ավիադիվիզիան ուներ 2000 կործանիչներ,
ռմբակոծիչներ, տրանսպորտային ինքնաթիռներ և պլաներներ/: Ամերիկյան և
անգլո-ֆրանսիական բանակներում մարտական գործողություններին մասնակցում
էին 10 հազար հայ զինվորներ ու սպաներ: Ծովային նավատորմի
գործողությունները հանձնարարաված էր ղեկավարել ադմիրալ Հեվիտտին:
դաշնակիցների ծովային արմադան կազմված էր 450 մարտական նավերից, որոնցից
5-ը կրեյսեր, 9-ը ավիակիր, ափհանման օպերացիայի համար պատրաստվել էր 1270
փոքր դեսանտային մակույկանավ: Ռազմամթերքի, բեռների և զինվորների
տեղափոխման համար ափ պիտի հանվեր 95 հազար բեռնատար մեքենա: Մինչև
ափհանման օպերացիայի սկիզբը դաշնակիցների զորքերի ընդհանուր թիվը կազմում
էր 575 հազար զինվոր ու սպա: Դեսանտի ափհանումը սկսվեց 1944 թվականի
օգոստոսի 15-ի կեսգիշերին: Դեսանտի իջեցումից առաջ իրականացվեց
դեզինֆորմացիոն և խաբուսիկ գործողություններ, որոնք գերմանական
հրամանատարությանը շեղելու, մոլորեցնելու համար էին նախատեսվել: նպատակից
շեղող տեղերում իջեցվեց օդային դեսանտ, որը խրտվիլակներ էին, ծովափին
մոտեցան դատարկ մակույկներ, զինվորների մանեկեներով: Դաշնակիցների
զորամասերի ափհանումը ուղեկցվում էր նավատորմի հրետանու ինտենսիվ կրակի
պաշտպանության ներքո: Դաշնակիցների գերազանցող ուժերը ափ դուրս գալով
հանդիպեցին ծովափնյա տարածքը պաշտպանող գերմանական 19-րդ բանակի առաջապահ
զորամասերի համառ դիմադրությանը, որոնք օգտագործեցին իրենց հրետանու
ամբողջ հզորությունը, խափանելու համար Դաշնակիցների ծովային դեսանտի
ափիջեցումը: Դաշնակիցները սկսեցին խոշոր կորուստներ կրել, ինչպես
անձնակազմի, այնպես էլ տեխնիկական միջոցների մեջ: Հատկապես անհաջող դուրս
եկավ նրանց ափհանումը հայկական 2/9-րդ հրաձգային գումարտակի դիրքերի
շրջանում, որը տեղակայված էր փոքրիկ կղզիներում և Իեր փոքրիկ քաղաքից ոչ
հեռու գտնվող առափնյա գծում: Չնայած գումարտակը չուներ բավարար
քանակությամբ ռազմամթերք և հրետանի, ամրություններում և կրակակետերում
դիրքավորվելով, ափ դուրս եկած Դաշնակիցների զորամասերին դիմավորեց զենքի
բոլոր տեսակներից, կատաղի կրակով: դաշնակիցների այն զինվորները, որոնց
հաջողվում էր առաջ նետվել, պայթում էին քողարկված ականների վրա, կամ
լռվում ինժեներական արգելափակոցներում: Այս ամենը կատարվում էր նաև ափի
ամբողջ երկարությամբ: Պորտ Կրոսեում Դաշնակիցներին հաջողվեց ընդհուպ
մոտենալ ամրոցին, բայց նրա պաշտպանները ցուցաբերեցին անձնուրաց ու կատաղի
դիմադրություն: Առավոտյան 3:30-ին դեսանտ իջեցվեց Մյույ բնակավայրում և
արդեն ժամը 4:15-ին ամերիկացի պարաշուտիստների մի քանի գրոհներից հետո
նրանց հաջողվեց ամրանալ այնտեղ: Այստեղ, այդ օրվա ընթացքում նետվեց
դաշնակիցների 9 գումարտակ` 9700 զինվորներով, 3 հրետանային մարտկոցներ, 2
ինժեներա սակրավորական վաշտ: Գերմանական բանակի պաշտպանվող զորամասերի
դիրքերի վրա ժամը 00:00-ից մինչև 07:00, դաշնակիցները նետեցին 800
տոնայից ավել ռումբ, փորձելով այդպես կոտրել գերմանական պաշտպանվող
զորամասերի հերոսական դիմադրությունը: Պաշտպանական առանձին տեղամասերում,
մեկ պաշտպանվող զինվորի վրա գրոհում էին մինչև 40 դաշնակից զինվորներ:
Դաշնակիցների հարձակվող զորամասերը մի քանի անգամ գերազանցում էին
զինվորների, ավիացիայի, տեխնիկայի թվակազմով պաշտպանվող գերմանական
բանակի ռեսուրսներին: Դաշնակիցները ձգտում էին տիրանալ Տուլոնի շրջակայքի
բնակավայրերին ու ճանապարհներին, դրանով Մարսելի ուղղությամբ փորձելով
կտրել կապը գերմանական բանակի մյուս զորամասերի միջև: Այստեղ դիրքավորված
հայկական 1/198-րդ հրաձգային գումարտակը դեռևս խելահեղորեն դիմադրում էր,
պաշտպանելով առափնյա տարածքը և զսպում թվակազմով գերազանցող դաշնակիցների
հարձակումները: Այդ ընթացքում հայկական 1/125-րդ հրաձգային գումարտակի
մարտիկները, որոնք ձգված էին Էկս-ան-Պրովանսին մոտիկ գտնվող
ամրություններում, ծանր մարտ էին մղում այստեղ նետված ամերիկացի
պարաշուտիստ դեսանտայիների դեմ, որոնք փորձում էին տիրանալ քաղաքին և
Ավինյոն տանող ճանապարհին: Առավոտյան ժամը 08:00-ին ամերիկյան 36-րդ
հետևակային գնդին հաջողվեց ափ դուրս գալ Դրամոնդի ծովափում և կեսօրին
գրավել այն: Երեկոյան կողմ ամերիկյան 6-րդ կորպուսը գրավեց Մորի և
Էստրելի զորանոցները, որտեղ համարյա ողջ չէր մնացել պաշտպաներից ոչ ոք:
Օգոստոսի 16-ին ընկճվեց Սենտ-Ռաֆայելի պաշտպանությունը և ոչնչացվեցին
զորամասի վերջին պաշտպանները: Գերմանական բանակի կորուստը ամբողջ
ռազմաճակատի երկայնքով անվերականգնելի էր ու ծանր, որի պատճառով սկսվեց
նրա մի շարք զորամասերի նահանջը: Դաշնակիցների բանակի գրոհող
ստորաբաժանումները կրկնապատկվում էին շատ արագ: Շրջապատման մեջ գտնվող
գերմանական զորամասերը պաշտպանվում էին մինչև վերջին հնարավորությունը:
Սեպտեմբերի 4-ին հանձնվեց Տուլոնը, իսկ սեպտեմբերի 24-ին Մարսելը: Այդ
ժամանակահատվածում Հայկական լեգիոնի 1/125-րդ, 1/198-րդ և 2/9-րդ
հրաձգային գումարտակները հերոսաբար մարտնչելով կորցրեցին իրենց ողջ
անձնակազմի 80%-ը, իսկ ողջ մնացածները գերի ընկան դաշնակիցներին, որոնք
էլ հետագայում նրանց հանձնեցին խորհրդային իշխանություններին: Նրանց
միայն չնչին մասին հաջողվեց 1945 թվականին վերադառնալ հայրենիք: Բայց շատ
չանցած նրանք բոլորն էլ ձերբակալվեցին ու դատապարտվեցին տարբեր
ժամկետների կալանման ու աքսորվեցին Սիբիր: Հայաստանի Հանրապետության
Ազգային Անվտանգության արխիվային աղբյուրների մի քանի տվյալների,
վերապրած լեգիոնականները աքսորվեցին Վորկուտայի հատուկ ռեժիմի ճամբարներ,
ստանալով 20-25 տարվա ազատազրկում: Նրանց միայն չնչին մասը դիմացավ ցրտին
ու սովին, անմարդկային հալածանքներին և վերադարձավ Հայաստան:
Հոդվածաշարը նվիրվում է հայ ցեղակրոն զինվորների հիշատակին:
Reply all
Reply to author
Forward
0 new messages