Besa E Konstandinit

[Clara Vanliere]

Whoare we? What makes sense? What is true? What can we know? What is the time? What is intelligence? What is common sense? Can everything be different as well? These are some of the questions of interest in my artistic practice.

The creation process is very simple, often starting up with a primary idea and at other times expanding previous ideas. While not restricting myself in terms of selecting a medium, I see my work taking form in the suitable medium, which translates the idea/vision to the viewers more vividly. To me, works emerge out of casual ideas, which resonate through reality or out of a curious searching surrounding a certain topic.

It may well be that, in the course of a specific search, my artistic experience is alienated at different times, while experiencing changes in terms of significance. At what time and at which stage does the search become artistic? To me, the artistic experience is a form of reflection.

The resurrection of Konstandin indicates that the strength of humans can be different from the one we actually perceive. The hope of resurrection, the belief of the resurrection of man, its energy and soul, at a time when the risk of extinction of the individual in the community was evident (published at the end of 70s in communist Albania). As long as these postulations contain some form of truth, the essence remains unrevealed: Doruntina was brought home by the boisterous wind of its changes, tremor and morale of the time, humanist search, rebellion of strong minds to provide humans with a sublime meaning.

I think that it is important to hold an open debate on what art is, on what constitutes its ethical value. Any person, who thinks that art is rubbish, should have someone explain to him where its real value is.

Kush jemi ne? far kuptimi kan gjrat? far sht e vrtet? far mund t dim? far sht koha? far sht inteligjenca? far sht kuptimi? A mund t jet gjithashtu gjithka ndryshe? Kto jan disa nga pyetjet q m interesojn n praktikn time artistike.

N krijimtarin time mediumi nuk sht pjesa ku tentoj t fokusohem aq shum. Nuk sht asgj m shum sesa nj mjet q e prdor pr t arritur trupzimin e ides sa m qart q sht e mundur. Kjo ishte edhe nj nga arsyet pse vendosa t studioj Multimedia: moskufizimi i vetes ndaj nj mediumi t caktuar, por prqafimi i do mediumi t mundshm dhe shpesh her kombinimi i dy ose m shum mediumeve n nj pun t caktuar. Megjithat, mediumet m tepr t pranishme n krijimtarin time jan: fotografia, video dhe instalacion. Shum her i ndrthur ato edhe me mediume m tradicionale si piktura, vizatimi dhe skulptura.

Procesi i krijimit sht shum i zakonshm, shpesh duke filluar me nj ide parsore dhe her t tjera duke zgjeruar ide t mparshme. Duke mos e kufizuar veten ndaj qasjes s mediumeve, e shikoj veprn duke u materializuar n at medium q i prshtatet dhe e prkthen iden/vizionin m qart tek shikuesi. Veprat pr mua lindin nga ide rastsore, por q rezonojn me realitetin, ose nga nj krkim q lind si pasoj e kuriozitetit pr nj tem t caktuar.

Gjat nj krkimi specifik, prvoja artistike mund t ndodh n koh t ndryshme; t tjetrsohet n kohzgjatje dhe t ndryshoj n rndsi. N ciln koh dhe n ciln faz krkimi behet artistik? Prvoja artistike pr mua sht si nj form reflektimi.

At informacion q marr nga jasht e prpunoj nga shtpia; nj tavolin, nj karrige, hapsir dhe qetsi m mjaftojn pr ta kapur fillin. E mbaj mendjen t stimuluar artistikisht duke br shtitje, duke shkuar n muze, galeri, duke lexuar, duke dgjuar radio; duke marr informacione edhe nga udhtimet q bj. Prvojat e mia t jets, ndrveprimet, pasionet, interesat, reflektimet, t gjitha manifestohen n veprat e mia duke ndryshuar me kalimin e kohs. Puna ime sht rreth t qenit femr dhe se si ndihem duke qen n ket hapsir; reagimi im personal, rivlersimi dhe revokimi i kujtimeve sht ajo q m frymzon. Shoh dhe u jap vler objekteve m elementare dhe m t zakonshme.

Njra nga projektet e mia bazohet n romanin e Ismail Kadare, Kush e solli Doruntinn? (2019-2022)6789, ku tematikat kryesore jan: ardhja e Doruntines, ringjallja e Konstandinit dhe besa e shqipetarve. Nj projekt i filluar n vitin 2019, ku zhvillimin thelbsor e pati gjat periudhs s karantins, si nj faz reflektimi dhe ndryshimi. Triologjia Doruntina, Konstandini, Stresi, sht nj mister i zgjidhur nga Kadare, por jo nga un.

Pr ta kuptuar m thell mekanizmin e lindjes s ksaj fuqie, le t futemi m thell n labirintin e mendsis s njeriut shqiptar. Sipas tij, ligjet e institucioneve, dekretet, gjyqet, burgjet jan t gjitha ligje t detyrueshme, q bien mbi njeriun nga jasht, si breshri, prandaj duhet t zhduken e t zvendsohen me ligje t tjera, t brendshme, q t jen brenda vet njeriut. Dhe me kt nuk kuptohet dika e thjesht, shpirtrore, q lidhet vetm me ndrgjegjen, pasi nuk mund t besohet se njerzimi mund t qeveriset vetm me ndrgjegje. Prkundrazi, bhet fjal pr besn e ngritur n sistem. Nj sistem ky, ku askush t mos ket nevoj pr ligje t dekretuara, pr gjyqe, burgje dhe polici. Natyrisht q edhe n nj rend t till do t kishte drama, vrasje dhe dhun, por njeriu do t dnohej dhe do t dnonte i padekretuar. Do t vriste apo do t lejonte t vritej, t vetburgosej apo t dilte nga burgu, kur ta quante t nevojshme. Jemi vall n nj bot surreale. Jo, edhe n kt bot ekzistojn institucione, ndoshta t padukshme, t paprekshme, por po njsoj t fuqishme e me pesh sa dhe t parat, n mos m tepr. Fuqia e tyre sht se ato gjenden brenda njeriut, jo si nj vrasje ndrgjegje, por si nj gj e prcaktuar mir, si nj ide, si nj bindje, si nj urdhr i njohur dhe i pranuar prej t gjithve, por i kryer prej secilit sipas vullnetit t vet. Pra, nuk kemi t bjm me dika t fsheht, por dika brenda njeriut, njlloj sikur brenga dhe drama, vendimi apo lkundjet, madhshtia dhe mjerimi i tij t shiheshin prej t gjithve. Ja, si mund t prcaktohen nyjat e Kanunit, ja se ku mbshtetet rendi q krijon ai. Dhe besa sht njra prej tyre, ndoshta m e rndsishmja, m sublime.

3a8082e126