Mikali Nguyễn
Kính thưa quý bạn
Hôm nay bí đề tài, mà cũng nhân dịp Tết con Ngựa sắp tới tôi trích bài con Ngựa trong in năm 1966 (Bính Ngọ).
1. Năm Bính Ngọ, nói truyện vui về Ngựa - Doanh Linh
2. Thơ giải nghĩa chữ Tết
Nguồn tin và chi tiết: ThoiLuan XuanBinhNgo 1966.pdf 14675 < == click để xem hay right click để download
Lưu ý: Tôi dùng máy nhận mặt chữ (OCR) nên có thể có những chữ sai vì bản nguyên thủy lờ mờ.
Trở về Kho Sách Xưa 1 <---Vài chục ngàn tờ báo xưa
NĂM BÍNH-NGỌ, nói truyện vui về Ngựa
DOANH LINH
Theo âm lịch, nói về 12 con giáp, ngựa đứng vào hàng thứ bảy. Về dương lịch, cũng có 12 con giáp và cũng có con ngựa nhưng khác với con ngựa Âm lịch, con ngựa này đứng vào hàng thứ chín, và có đầu người nên được gọi là sao Nhân Mã (Sagittaire).
Như chúng ta đều biết, ngựa là con vật rất quen thuộc của người, dùng để cưỡi để chuyên chở. Thời xa xưa, ngựa được dùng để ra trận. Vì thế ngày xưa, để nói về trí trai trong thời loạn, các cụ ta vẫn thường nói: "thanh gươm yên ngựa" hoặc "tài trai da ngựa bọc thây" để nói lên lòng dũng cảm trước sự xâm lăng đất nước của ngoại bang, người trai tuốt gươm lên ngựa ra biên cương ngăn giặc, bên tai còn văng vẳng câu chúc "mã đáo thành công" và nếu có bị rủi ro thì đã có da ngựa bọc lấy anh hùng, người đã hiến thân cho tổ quốc.
Ngày nay, tuy chúng ta ở vào thời đại nguyên tử, những danh từ trên vẫn được dùng để chỉ vị hoá lòng hăng say của người trai thế hệ. Ngựa tuy không còn dùng để ra trận như ngày xưa nhưng trong các cuộc chiến tranh, ngựa vẫn được dùng để vận tải vũ khí, đạn dược súng ống. Bên Hoa kỳ có những tiểu bang dùng những đoàn Cảnh sát kỵ binh (Cavalerie montée) và tại các nước Tây Phương vẫn có những đoàn kỵ mã phần nhiều chỉ dùng trong các cuộc diễn binh được tổ chức nhân dịp có đại lễ trong nước.
Ngoài ra, ngựa còn được dùng vào các cuộc đua.
Nói về đua ngựa, ở nước ta ngày nay gọi là "cá ngựa" thì ai cũng biết đó là món cờ bạc trá hình hợp pháp được du nhập vào nước ta từ ngày nước Việt Nam bị đô hộ.
Từ Bắc đến Nam, môn cờ bạc hợp pháp này đã làm cho bao nhiêu người khuynh gia bại sản không kể lắm người bị ngựa đá thẳng vào nhà lao vì đã thụt két để lấy tiền đi đánh cá ngựa.
Theo cuốn Tự điển "Larousse Illustrée" những cuộc đua ngựa được tổ chức với mục đích thể thao. Sản sóc giống ngựa, chọn con ngựa đẹp, khỏe mạnh, chạy mau để gây giống. Nước Anh là nước đầu tiên khai sanh ra cuộc đua ngựa. Cuộc đua chính thức đầu tiên được tổ chức dưới triều đại vua nước Anh là Jacques đệ nhất (1603-1625). Vào cuối thế kỷ 17, nước Anh mua những ngựa giống bên Đông phương mang về gây lấy giống. Đến năm 1791, nước Anh mới có quyển "Stud book" là cuốn sổ hộ tịch về giống ngựa đó. Những cuộc đua ngựa bên Anh được phát triển mạnh vào giữa thế kỷ thứ 18.
Bên Pháp bắt đầu có cuộc đua ngựa vào năm 1776 nhưng mãi đến năm 1833, nước Pháp mới có sổ hộ tịch về ngựa như bên Anh. Pháp có bấy tấm trường đua ngựa như trường đua Longchamp, Auteuil, Chantilly, Maisons-Laffitte v.v...
Ở nước ta, ngoài Bắc Việt có hai trường đua ngựa, 1 ở Hà Nội (làng Kim Mã) và một ở Hải Phòng. Trong Nam có một trường đua (ở Phú Thọ).
Đông Phương cũng như Tây Phương đều có những thần thoại về ngựa.
Vào khoảng hai ngàn năm trước đây, chưa có dương lịch khoa học Đông Phương đã phát triển ông Trần Đoàn (tức Hi Di Tử) đã khám phá ra khoa lý số học trong đó con ngựa đứng vào hàng trung tinh và dĩ nhiên là một ngôi sao gọi là Thiên Mã (ngựa nhà Trời).
Đối với các bạn tin vào số Tử Vi, sao Thiên Mã biểu hiệu cho sự di chuyển, sự thay cũ đổi mới, ảnh hưởng nhiều đến công danh, tài lộc, phúc thọ. Đứng cùng với các ngôi sao quý như Tử vi, Thiên phủ sao Thiên Mã sẽ biến thành ngựa kéo xe cho vua chúa (Phù dư Mã). Bạn nào có được cung số như vậy tất là người tài giỏi, thao lược có uy quyền, hiển hách, giàu sang tột bậc.
Về Dương lịch như đã nói trên, sao Nhân Mã đứng vào hàng thứ 9. Đó là một chòm gồm 65 vị sao xếp thành hình con ngựa, có đầu người, chiếu vào những người nào sanh trong khoảng từ 23-11 đến 21-12 dương lịch. Ai có sao Nhân Mã chiếu là người bạn tốt sẵn sàng giúp đỡ bạn bè và là người có óc tổ chức, sáng kiến, luôn luôn tìm ra một cái gì để thỏa mãn người ta.
Chuyện ngựa sắt của nước Việt Nam
Về nước ta, tục truyền rằng đời Hùng Vương thứ 6, nước ta bị giặc Ân bên Tàu sang quấy nhiễu. Vua phải sai sứ giả đi khắp trong nước để tìm người tài giỏi ra dẹp giặc. Sứ giả đi tới làng Phù Đổng (thuộc tỉnh Bắc Ninh hiện nay) thì có một cậu bé nhờ cha mẹ yêu cầu sứ giả xin nhà vua cho một con ngựa sắt và một cây roi sắt để cậu ra đánh giặc. Sứ giả cho là lạ bèn tâu với Vua y cho. Cậu bé cưỡi ngựa sắt, múa roi sắt, đi đến đâu giặc tan đến đấy. Đó là truyện Phù Đổng Thiên Vương (hiện nay một làng ở Bắc Ninh còn có miếu thờ) cưỡi ngựa sắt cứu nước.
Thời Tam quốc bên Tàu, có con ngựa Xích thố, khi còn là con ngựa chiến của Lã Bố, con Xích thố chỉ là một con ngựa như trăm ngàn ngựa khác. Nhưng đến khi Lã Bố mất, con Xích thố về tay Tào Tháo. Tào A Man mang con Xích thố hiến dâng cho Quan Công thì con Xích thố mới được nổi tiếng là con thần vật giúp Quan Công một ngày đi trăm ngàn dặm. Ngồi trên Xích thố, Quan Công nhờ nước kiệu thần tốc, đã trảm Nhan Lương, truy Văn Xú, rồi quá ngũ quan trảm lục tướng của Tào. Con thần vật này đã giúp Quan Công lập bao nhiêu công trạng cho nhà Hậu Hán. Con ngựa thứ hai trong Tam quốc là con Đích Lư của Lưu Bị. Từ thứ, khi mới về với Lưu Bị, thấy con Đích Lư thì cho là con ngựa sát chủ, khuyên Lưu Bị không nên dùng. Bị chê Từ Thứ là người nông cạn, gặp nhau chưa nói đến đại sự đã nói đến con ngựa. Bị không nghe vẫn dùng con Đích Lư. Quả nhiên sau này con Đích Lư đã có lần cứu thoát Lưu Bị bằng cách phi qua một cái khe khá rộng, đưa vị Hoàng Thúc của nhà Hậu Hán ra khỏi vòng vây của quân Tào. Thật đúng với câu "quý vật tầm quý nhân".
Thần thoại Tây Phương về ngựa cũng không kém phần ly kỳ và có khi còn rùng rợn là khác. Sau đây là một vài truyện về ngựa Tây Phương.
Ngựa thần Pegasus:
Con ngựa được người ta nói nhiều nhất trong thần thoại Tây phương là ngựa thần Pégase. Khi nàng Méduse bị Persée cắt cổ, máu đổ ra đọng lại và biến thành con ngựa có đôi cánh bay, đó là con Pégase. Persée cưỡi con Pégase đi cứu công chúa Andromède, con gái vua xứ Ethiopie khi ấy đang bị Thủy vương Neptune trói lại để mang dâng cho thủy quái vì Nàng Andromède đã dám thi sắc đẹp với 50 nàng công chúa Thủy cung và Nàng đã chiếm giải Hoa Hậu. Nhờ có Ngựa thần Pégase Persée cứu được Andromède và lấy nàng làm vợ.
Ngoài ra, ngựa thần Pégase còn giúp chàng dũng sĩ Bellérophon giết được quái vật Chimère. Chàng dũng sĩ Bellérophon ân hận vì đã giết lầm anh ruột, nên chàng ân hận bỏ tổ quốc, xuất ngoại. Chàng đến nhờ vua xứ Lyrie (một xứ trong vùng Tiểu Á). Ông vua này sai chàng đi giết quái vật Chimère là một quái vật đầu sư tử, mình dê, miệng khạc ra lửa. Nhờ có thần mã Pégase, Bellérophon giết được Chimère. Về sau chàng được vua xứ Lyrie gả con gái và truyền ngôi cho. Người ta còn kể rằng khi đi qua núi Hélicon, ngựa thần Pégase đã lấy chân đá vào núi. Sườn núi bị lủng và một dòng suối chảy ra. Dòng suối này được đặt tên là "Fontaine d'Hippocrène" và ở nơi phong cảnh rất đẹp nên các thi sĩ vẫn thường đến bên suối để tìm vần thơ.
Nửa ngựa, nửa người:
Ngày xưa ở vào phía Bắc nước Hy Lạp, xứ Thessalie, có một giống nửa ngựa, nửa người, gọi là "Centaure".
Dân xứ Thessalie là dân Lapithes có biệt tài về chế ngự loài ngựa. Vua của dân Lapithes là Pirithoos. Một hôm, trong bữa tiệc cưới của Pirithoos lấy nàng Hippodamie, bọn dân Centaure trong khi uống rượu say, đã mạ lỵ những đàn bà có mặt trong bữa tiệc. Do đó đã xảy ra cuộc xô sát giữa dân Lapithes và dân Centaure. Giống nửa ngựa, nửa người này đã bị dân Lapithes tiêu diệt trong vụ chém giết này.
Ngựa gỗ thành Troie
Truyện thần thoại kể lại rằng quân đội nước Hy Lạp bao vây thành Troie trong 10 năm mà không hạ nổi thành này. Về sau, Ulysse Tướng của Hy Lạp đã nghĩ ra kế để lấy thành này. Ông ta sai làm một con ngựa gỗ thật lớn.
(Xem tiếp trang 9)
(Tiếp theo trang 6)
Ông cho các tướng sĩ chui vào ẩn trong bụng ngựa rồi một mặt thả cho ngựa lênh đênh trên mặt biển, một mặt giả vờ cho quân đội Hy Lạp rút lui về nước. Quân trong thành Troie tưởng rằng quân Hy Lạp đã rút lui thật, liền mở cửa thành, kéo nhau ra bờ biển lấy con ngựa gỗ đẩy vào trong thành. Đến đêm, các tướng sĩ Hy Lạp trong bụng ngựa nhảy ra mở cửa thành và theo thế "nội công, ngoại kích" quân Hy Lạp đã hạ thành Troie.
Ngựa giữ chức Lãnh sự
Vua xứ La Mã là Caligula trị vì từ năm 37 đến năm 41 (sau Thiên Chúa) vì bị loạn óc, nên ông ta rất tàn ác. Ông ta đã ước mong dân La Mã chỉ có một đầu để ông khỏi mất thì giờ, chỉ phải chém một nhát là giết chết hết cả mọi người. Ông ta rất say mê một con ngựa. Ông ta đặt tên nó là Incitatus và phong cho ngựa chức "Lãnh sự" và bắt cất một ngôi nhà thật đẹp cho "Lãnh sự" ngựa ở.
Những truyện thần thoại về ngựa Đông Phương cũng như Tây Phương có rất nhiều, phạm vi truyện vui kể không hết.
HCD: Lưu ý: Tôi dùng máy nhận mặt chữ (OCR) nên có thể có những chữ sai vì bản nguyên thủy lờ mờ.
"Sa-sỉ": Cách viết cũ của "xa xỉ".
"Soắn vó": Cách viết cũ của "xoắn vó".
"Giầu": Cách viết phổ biến thời đó cho từ "giàu".
"Rức óc": Cách viết cũ của "nhức óc".
"Lậy": Cách viết cũ của "lạy".
"Khách trú": Từ dùng để chỉ người Hoa kiều tại Việt Nam thời xưa.
Lại « than » :
Xuân đến chẳng thêm, xuân đi chẳng bớt;
chỉ vì lòng người động niệm mà thấy vui buồn khác nhau .
Biết dừng một niệm giữa ngày Tết ấy, thì cõi Ta-bà hóa thành cõi tịnh