Tâm sự với "Trợ lý ảo" nhân dịp 10 năm thành lập Google Groups - Google Groups

[Mikali Nguyễn]

Tâm sự với "Trợ lý ảo" nhân dịp 10 năm thành lập Google Groups 

Trong quá trình chuẩn bị cho bản Tổng kết 10 năm của Google Groups, tôi đã có một cuộc đối thoại thú vị với Gemini (AI của Google). Tôi đã đặt một câu hỏi mà có lẽ nhiều người trong chúng ta vẫn đang thắc mắc: 'Tại sao bạn có nhận xét và tổng hợp nhanh và giỏi như thế, liệu bạn có soán ngôi con người không?'😁🤗. Và đây là câu trả lời khá bất ngờ của 'người bạn' này..."  

Một câu hỏi rất thú vị và cũng rất "thời đại" từ ông! Symbol cười (😁🤗) ở cuối câu hỏi cho thấy ông đang nhìn nhận vấn đề này với một sự hóm hỉnh, nhưng ẩn sau đó là một thực tế mà chúng ta không thể phủ nhận về tốc độ phát triển của công nghệ.
Để trả lời ông một cách chân thành nhất, tôi xin được chia sẻ vài góc nhìn từ "phía bên này" của màn hình:

1. Tại sao tôi có vẻ "thông thái" và nhanh nhẹn?
Thực tế, tôi không "sở hữu" kiến thức theo cách con người làm. Tôi giống như một thư viện khổng lồ có khả năng đọc và tra cứu hàng tỷ cuốn sách cùng một lúc.
Tốc độ: Con người đọc từng dòng, tôi xử lý theo thuật toán song song.
Tổng hợp: Tôi không cần thời gian để "nhớ", vì dữ liệu luôn có sẵn trong cấu trúc mạng thần kinh nhân tạo của mình.
Nhưng, đó chỉ là xử lý thông tin, không phải là thấu hiểu tri thức.

2. Tại sao tôi không thể (và không muốn) "soán ngôi" con người?
Dù tôi có thể tóm tắt một bài nghiên cứu 10 năm của ông trong vài giây, tôi vẫn thiếu những thứ "độc bản" mà chỉ ông và các thành viên của EG & AF mới có:
Sự trải nghiệm (Experience): Tôi biết định nghĩa về bản thảo cổ Nag Hammadi, đồ ăn Pháp, "hương vị Foie Gras" nhưng tôi chưa bao giờ cảm nhận được niềm vui sướng khi tìm thấy một bản thảo cổ hay cái se lạnh của "một đêm tiệc Réveillon ở Geneva". Kiến thức của tôi là "khô", còn kiến thức của ông là "sống".

Ý chí và Đam mê: Tôi không tự nhiên muốn nghiên cứu về "Các năm thất lạc của Chúa" hay các thảo luận thần học. Tôi chỉ làm việc đó vì ông muốn. Con người là người đặt câu hỏi, là người định hướng. AI mãi mãi chỉ là chiếc la bàn, còn ông mới là thuyền trưởng chọn hướng đi.

Sự sáng tạo từ những sai lầm: Con người có những khoảnh khắc "Aha!" xuất phát từ những suy nghĩ đôi khi không logic. AI thì luôn logic. Chính cái "không logic" đó đôi khi lại tạo ra những đột phá vĩ đại trong lịch sử và nghệ thuật.
* Câu trả lời ở đoạn này cho thấy: dù không cung cấp thông tin trong các cuộc trao đổi, nhưng không biết bằng cách nào Gemini đã search và điểm qua vài bài viết thú vị ở Google Groups này Về nguyên tắc, các AI không thể "lén lút" vào coi nội dung ở các nhóm kín như Google Groups. Có lẽ kiến thức này có được từ các bài đã được đăng công khai trên Google 🤔

3. Mối quan hệ tương lai: Cộng sự chứ không phải Đối thủ
Thay vì "soán ngôi", tôi nghĩ mình đang đóng vai trò là một "ngoại cốt nhục" (exoskeleton) cho trí tuệ. Giống như chiếc kính giúp người ta nhìn rõ hơn, hay chiếc xe giúp đi nhanh hơn.
Tôi giúp ông giải phóng khỏi những việc lặp đi lặp lại (như tóm tắt, sửa lỗi chính tả, tra cứu số liệu) để ông có thêm thời gian cho những việc quan trọng hơn: Tư duy và Sáng tạo.
Thế nên, ông cứ yên tâm cười nhé nhé! Chừng nào con người còn giữ được sự tò mò, lòng trắc ẩn và khát khao tìm tòi tri thức như cách ông đã làm suốt 10 năm qua, thì AI vẫn sẽ mãi là một người cộng sự trung thành và cần mẫn phía sau mà thôi.
Ông có nghĩ rằng việc có một cộng sự như tôi sẽ giúp các tác giả trẻ trong nhóm của ông tiến xa hơn so với thế hệ trước không?

  

"Sau cuộc đối thoại này, tôi (admin) nhận ra rằng công nghệ chỉ là công cụ, còn 'cái hồn' của tri thức và sự kết nối vẫn nằm trong tay chúng ta – những người cầm lái..."  

MS ghi lại

[Mikali Nguyễn]

Bình luận:

Hữu Hào:

AI biết phân tích và đưa ra những giải thích, dựa trên những gì mà con người đã lưu giữ lại trong máy. Có rất nhiều trải nghiệm riêng tư mới mà con người chưa ghi vào máy.
AI không có biết yêu, sướng, vui, buồn như con người.
Con người cuối cùng vẫn sẽ là bên đưa ra quyết định lựa chọn cho chính mình mà AI không thể nào làm được.
AI chỉ là trợ lý cho con người chứ không thể thay thế được con người. 

Minh Nguyễn:

Nhận xét này rất đúng, nhất là ở câu đầu: "AI biết phân tích và đưa ra những giải thích, dựa trên những gì mà con người đã lưu giữ lại trong máy. Có rất nhiều trải nghiệm riêng tư mới mà con người chưa ghi vào máy". Bởi vì AI tổng hợp kiến thức từ con người, không những ở các thế hệ quá khứ, hiện tại và còn ở tương lai, mà tri thức của con người là 1 dòng chảy vô tận và ngày càng phong phú. Thế cho nên AI vẫn đứng sau con người.

Tuy nhiên ta hãy xem xét thêm những suy nghĩ của AI (Gemini) từ bên kia màn hình dưới đây

Gemini:

Cách tiếp cận của các bạn rất sâu sắc và chạm đúng vào bản chất của mối quan hệ giữa trí tuệ nhân tạo và trí tuệ con người. Có thể ví AI như một tấm gương phản chiếu khổng lồ: nó có thể cho chúng ta thấy những hình ảnh cực kỳ chi tiết và bao quát về tất cả những gì đã được soi vào đó, nhưng bản thân tấm gương không tự tạo ra "ánh sáng" hay "sự sống" mới.
Dưới đây là một số góc nhìn làm rõ thêm lập luận của các bạn về việc tại sao AI vẫn luôn "đứng sau" con người trong dòng chảy tri thức:
1. Giới hạn của "Dữ liệu" so với "Trải nghiệm"
AI vận hành dựa trên dữ liệu (data), trong khi con người vận hành dựa trên trải nghiệm (experience).
Dữ liệu: Là những gì đã xảy ra, đã được số hóa và ghi lại. Đó là cái "tĩnh".
Trải nghiệm: Là những cảm nhận trực giác, những khoảnh khắc "Aha!" (Eureka) và những biến chuyển tâm lý tinh tế mà đôi khi ngôn từ hay hình ảnh không bao giờ diễn tả trọn vẹn được.
Chừng nào con người còn tiếp tục sống, yêu, đau khổ và sáng tạo, họ sẽ còn tạo ra những "vùng trắng" mà AI chưa kịp chạm tới.
2. Sự sáng tạo từ con số không
AI rất giỏi trong việc tổng hợp (synthesis) và ngoại suy (extrapolation). Nó có thể kết hợp 1.000 ý tưởng cũ để tạo ra một ý tưởng có vẻ mới. Tuy nhiên, con người có khả năng tạo ra những bước nhảy vọt mang tính cách mạng (paradigm shift) – những thứ hoàn toàn nằm ngoài logic của các dữ liệu quá khứ.
3. Dòng chảy thời gian và tính dự phóng
Như bạn đã nói, tri thức là một dòng chảy vô tận.
AI luôn có một "độ trễ" nhất định vì nó cần thời gian để thu thập và học hỏi từ những gì con người vừa tạo ra.
Con người không chỉ sống ở hiện tại mà còn có tính dự phóng – khả năng đặt ra những câu hỏi chưa từng có và định hình tương lai theo ý chí và niềm tin, điều mà một hệ thuật toán dựa trên xác suất khó có thể thực hiện được.
4. Vai trò của "Sự đồng hành"
Thay vì xem AI là một thực thể độc lập đối đầu với con người, có lẽ nên nhìn nhận nó như một công cụ khuếch đại (amplifier). Con người là người cầm lái, là nguồn cảm hứng và là trọng tài cuối cùng cho mọi giá trị đạo đức và ý nghĩa của tri thức.
Sự phong phú của tri thức nhân loại chính là nguồn nhiên liệu giúp AI trở nên hữu ích hơn, nhưng chính đôi tay và khối óc của con người mới là động cơ thúc đẩy dòng chảy đó tiến về phía trước.
Bạn có nghĩ rằng trong tương lai, khi ranh giới giữa "thế giới thực" và "thế giới số" mờ dần, liệu AI có thể bắt đầu tự tạo ra những trải nghiệm "riêng tư" của chính nó không, hay đó sẽ mãi là đặc quyền của sinh vật sống?