Minh Nguyen Quang
Trả lời những nghi ngờ: Dubia là gì?
Việc xuất bản một bộ câu hỏi mới do năm vị hồng y thâm niên gửi đến Đức Thánh Cha Phanxicô một lần nữa chuyển sự chú ý của người Công giáo sang vị trí “dubia” trong đời sống của Giáo hội.
dubia là gì?
Từ “dubia” - số nhiều của “dubium” - có nghĩa đen từ tiếng Latin là “nghi ngờ”. Nhưng một cách dịch khác xem từ này có nghĩa là “những câu hỏi cần làm sang tỏ”. Do đó, một dubium là một yêu cầu sự minh bạch từ một bộ hoặc văn phòng của Giáo triều Rôma hoặc thậm chí của chính Đức Thánh Cha về vấn đề giáo huấn của Giáo hội, một vấn đề phụng vụ, hoặc một quan điểm tốt trong việc giải thích giáo luật. Các câu hỏi thường nảy sinh từ các vấn đề hàng ngày về quản trị Giáo hội cũng như việc thực hành phụng vụ và bí tích. Trên thực tế, dubia là một đặc điểm thường xuyên của sự tương tác giữa các bộ khác nhau của Vatican và những giáo phận Công giáo trên toàn cầu.
Những câu hỏi nào được gửi đi?
Một bản dubium thường được gửi đến một trong ba văn phòng của Vatican: Bộ Giáo lý Đức tin, Bộ Phụng tự và Kỷ luật Bí tích, và đặc biệt là Bộ Văn bản Lập pháp, được yêu cầu giải thích ý nghĩa hoặc khả năng áp dụng một điều luật trong Bộ Giáo luật.
Dubia có thể bao gồm hầu hết mọi chủ đề có thể tưởng tượng được. Một số câu hỏi được đặt ra trong những thập kỷ gần đây gồm: “Có thể cấp danh hiệu tiểu vương cung thánh đường cho một thánh đường không?”, được đệ trình lên Bộ Phụng tự; “Các phép rửa của người Mormon có hợp lệ không?”, được gửi đến Bộ Giáo lý Đức tin; và “Các ứng cử viên đã kết hôn cho chức phó tế vĩnh viễn có cần phải cùng với vợ mình thực hành tiết dục hoàn toàn và vĩnh viễn sau khi chịu chức không?”, được đệ trình lên Hội đồng Giáo hoàng về Văn bản Pháp luật.
Thông thường, dubia được các giám mục, hội đồng giám mục hoặc cộng đồng tôn giáo đệ trình, nhưng bất kỳ người Công giáo nào cũng có thể gửi chúng, như đã được thể hiện vào năm 2021 khi ba giáo dân Công giáo người Đức từ Giáo phận Essen đệ trình một bản dubium lên Bộ Giáo lý Đức tin đặt câu hỏi liệu Giáo hội ở Đức có đang ở trong tình trạng ly giáo do Đường lối Thượng Hội đồng Đức hay không.
Ai trả lời dubia?
Vào thời điểm đó, ba người Công giáo Đức đã bày tỏ sự mong đợi thực tế về việc nhận được phản hồi từ Bộ Vatican, nói với hãng thông tấn tiếng Đức CNA Deutsch của EWTN News rằng họ “không có quyền” nhận được câu trả lời. Người dân đã đúng khi mong đợi, vì những văn phòng của Vatican không bắt buộc phải trả lời bất kỳ thắc mắc nào được gửi đi để xem xét. Chắc chắn, việc đưa ra nghi vấn của các giám mục và hội đồng giám mục có nhiều khả năng gợi ra câu trả lời hơn, cũng như những câu hỏi nảy sinh từ những vấn đề có tầm quan trọng nghiêm trọng đối với Giáo hội. Các thành viên của Hồng y đoàn, chẳng hạn như những hồng y được gọi là dubia của năm 2016 và bây giờ là năm 2023, cũng có thể có một số dự đoán về phản ứng vì theo truyền thống, họ được coi là cố vấn thân cận của giáo hoàng. Tuy nhiên, Đức Thánh Cha không bắt buộc phải trả lời và cũng có thể trả lời theo cách thức hoặc thông qua một người đại diện mà ngài lựa chọn.
Theo thông lệ, khi một bộ của Vatican trả lời một câu hỏi thắc mắc, thì đó là thông qua “Responsum ad dubium” (nghĩa đen là một câu trả lời cho sự nghi ngờ), và theo thông lệ, câu trả lời có thể được trả lời bằng khẳng định hoặc phủ định, “có” hoặc “KHÔNG.” Hầu như luôn luôn, phản ứng ngắn gọn đi kèm với lời giải thích hoặc bình luận đầy đủ hơn.
Rất thường xuyên, câu trả lời từ một cơ quan được coi là “câu trả lời riêng tư”, có nghĩa là nó không thể áp dụng phổ quát cũng như không thể áp dụng để giải quyết một tình huống ở diễn đàn khác, ngay cả khi những sự kiện hoặc hoàn cảnh tương tự nhau. Cách thức đưa ra phản hồi cũng là vấn đề quan trọng, vì trả lời riêng bằng thư có ít trọng lượng hơn và khả năng áp dụng hẹp hơn nhiều so với chỉ thị hoặc thông báo chính thức. Theo truyền thống, Bộ Phụng tự đã xuất bản “câu trả lời” của mình trên Notitiae, một ấn phẩm được phát hành hai tháng một lần cho đến gần đây chứa đựng tất cả những tuyên bố, tài liệu và câu trả lời quan trọng liên quan đến phụng vụ và các bí tích. Đối với những câu hỏi đòi hỏi một tuyên bố chính thức, các cơ quan sẽ ban hành chúng một cách công khai.
Một số dubia đáng chú ý nhất là gì?
Trong nhiều thập kỷ, đã có một số câu hỏi và phản hồi gây tranh cãi hoặc quan trọng. Chẳng hạn, vào năm 1995, Bộ Giáo lý Đức tin đã trả lời một câu hỏi quan trọng bằng một câu trả lời có: “Liệu giáo huấn rằng Giáo hội không có thẩm quyền nào để truyền chức linh mục cho phụ nữ, được trình bày trong tông thư Ordinatio Sacerdotalis hay không? được nắm giữ một cách dứt khoát, được hiểu là thuộc về kho tàng đức tin.” Bộ trưởng lúc đó là Đức Hồng y Joseph Ratzinger, đã đưa vào một ghi chú giải thích ngắn gọn khẳng định thêm rằng “việc giảng dạy đòi hỏi sự đồng ý dứt khoát” của các tín hữu.
Tương tự, vào đầu năm 2021, Bộ Giáo lý Đức tin đã công khai phản hồi tiêu cực của mình đối với dubium, khi đặt câu hỏi: “Giáo hội có quyền ban phép lành cho sự kết hợp của những người cùng giới tính không?” Tuyên bố và lời giải thích kèm theo đã bị chỉ trích rộng rãi bởi những người Công giáo cấp tiến, nhưng được Bộ trưởng, Đức Hồng y Luis Ladaria, đưa vào lời giải thích đó là dòng: “Đức Giáo Hoàng Tối Cao Phanxicô, tại buổi tiếp kiến dành cho thư ký ký tên dưới đây của bộ này, đã được thông báo và đồng ý cho xuất bản bản Responsum ad dubium nói trên, kèm theo phần giải thích đính kèm.”
Cùng năm đó, sau khi công bố tông thư Traditionis Custodes của Đức Thánh Cha Phanxicô nhằm hạn chế việc sử dụng cái gọi là Thánh lễ Latinh truyền thống, Bộ Phụng tự đã nhận được một số yêu cầu làm rõ về cách áp dụng nó. Câu trả lời được đăng trên trang web của thánh bộ, lưu ý rằng những câu hỏi đã được nêu ra “từ nhiều nơi và với tần suất cao hơn,” và do đó, việc đưa ra câu trả lời cho 11 câu hỏi được hỏi nhiều nhất là cần thiết. Giống như Bộ Giáo lý Đức tin hồi đầu năm đó, Bộ trưởng Bộ Phụng tự, Đức Hồng y Arthur Roche, tuyên bố rằng những câu trả lời đã được công bố sau khi “đã thông báo cho Đức Thánh Cha và nhận được sự đồng ý của ngài.” Đáng chú ý là “responsa ad dubia” được gửi tới các chủ tịch các hội đồng giám mục thế giới.
Cuối cùng, có bản dubia nổi tiếng hiện nay được đệ trình lên Đức Thánh Cha Phanxicô vào năm 2016 bởi bốn vị hồng y đã hỏi năm câu hỏi về việc giải thích Amoris Laetitia, tông huấn gây tranh cãi của Đức Thánh Cha Phanxicô về tình yêu và cách tiếp cận Rước lễ đối với những người Công giáo đã ly dị và tái hôn. Cho đến nay, như quyền của ngài, Đức Thánh Cha Phanxicô đã chọn không trả lời. Đức Thánh Cha đã chọn trả lời thắc mắc mới nhất này từ các hồng y.
Jos. Tú Nạc, Nguyễn Minh Sơn