Lân Việt & Lân Trung: Ngỡ là một nhưng hóa ra "lạ" không tưởng! - Google Groups

[Mikali Nguyễn]

Lân Việt & Lân Trung: Ngỡ là một nhưng hóa ra "lạ" không tưởng!

 

Theo lịch sử, múa lân có nguồn gốc từ TQ du nhập vào VN từ khoảng thế kỷ thứ 10 đến thế kỷ thứ 15. Vào thời Hậu Lê (thế kỷ 15 - 18) và định hình rõ nét nhất vào thời Nguyễn (thế kỷ 19), con lân VN bắt đầu tách biệt và tạo nên  bản sắc riêng. Bài sau đây sẽ giúp phân biệt được điểm nhận dạng riêng của các con lân VN - TQ.

Trong 1 lần đi dự buổi tiệc tất niên (Year End Party 2025 - 2026), có trình diễn múa lân và chụp hình đưa lên ZEG (Zalo group) coi với câu hỏi: Đố các bạn con Lân ở màn múa lân này là con Lân VN hay TQ?

 

 

Sao đây là các câu trả lời của các members ZEG:

Cát Tường: Yếu tố TQ đó là trang phục của Ông Thần Tài. Khuôn mặt Lân là Việt Nam.

Minh Nguyễn: Mặt nó không giống Trung Quốc à 😃

Cát Tường: Lân này em nhìn thấy hiền hơn á 😁 Em sure 100% lân này là VN. Còn trang phục của Ông Tài là TQ và khuôn mặt Ông Địa & trang phục hình như VN, theo em nghĩ á 🤗

Duy Trinh: Lân này là lân VN vì nó cao ít lông. Lân TQ nó lùn xịt à  mà lông lá nhiều.

Chúng tôi mời 1 chuyên gia về vấn đề này trả lời, như sau:

1. Mặt Lân VN hiền hơn mặt Lân TQ: Đúng

 Mặt Lân Việt Nam hiền hơn hẳn so với Lân Trung Quốc. Sự khác biệt này không phải ngẫu nhiên mà xuất phát từ tư duy thẩm mỹ và quan niệm văn hóa của người Việt xưa.
👉 Lân Việt (Sư tử dân gian): Được tạo hình dựa trên sự kết hợp của con Nghê và con Chó đá — những linh vật bảo vệ gần gũi với đời sống làng quê Việt Nam. Vì con chó là loài vật trung thành, bạn đồng hành của con người, nên gương mặt Lân Việt thường có nét thân thiện, hiền lành.
👉 Lân Trung Quốc: Được mô phỏng theo hình tượng Sư tử phương Bắc với mục đích xua đuổi tà ma, thể hiện uy quyền của giới quý tộc. Do đó, gương mặt lân Trung Quốc thường có đôi mắt lồi, răng nanh sắc nhọn và đường nét rất dữ dằn, quyền uy.

2. Lân VN ít lông hơn: Đúng
👉 Lân Trung Quốc: Rất nhiều lông lá. Họ thường dùng lông cừu hoặc lông nhân tạo phủ kín từ đầu đến đuôi để tạo sự uyển chuyển, lộng lẫy khi cử động.
👉 Lân Việt Nam: Thường ít lông hơn, chủ yếu là vải vẽ hoa văn hoặc đính kim sa đơn giản. Đặc biệt là dòng sư tử giấy bồi truyền thống thì gần như không có lông dài, nhìn rất gọn gàng.

3. Lân VN cao hơn, Lân TQ lùn tịt: Không đúng

👉 Lân TQ thực ra rất "cao": Khi diễn, họ thường dùng kỹ thuật "nhảy thung" (múa trên cột cao) hoặc người múa đầu đứng hẳn lên vai người múa đuôi để vươn cao lên đến 2-3 mét. Vì vậy, nhìn chúng rất đồ sộ và cao lớn.
👉 Lân VN thường "thấp" và gần mặt đất: Điệu múa lân Việt truyền thống thường tập trung vào các động tác lăn, nhảy, vờn quanh Ông Địa ở tầm thấp. Người múa thường khom lưng để tạo dáng vẻ lanh lợi như con chó hay con mèo, nên nhìn tổng thể sẽ thấy thấp và nhỏ nhắn hơn.

4. Thần Tài và Thổ địa 

Hai nhân vật này thường đi cùng với đoàn Lân.

👉 Thần Tài là một nhân vật có nguồn gốc từ Trung Quốc, nhưng khi du nhập vào Việt Nam, vị thần này đã có những biến đổi để phù hợp với niềm tin và văn hóa bản địa.

👉 Ông Địa trong múa lân ở VN là một sự sáng tạo thuần Việt độc đáo, phản ánh tư duy của cư dân nông nghiệp: Ông Địa tượng trưng cho đời thực, cho sự phì nhiêu của đất đai. Việc Ông Địa đi trước vuốt ve con lân thể hiện sự hòa hợp giữa con người, thần linh và loài vật. 

  

Phân tích tổng thể hình & Phân biệt giữa Lân TQ và Lân VN

1. Con lân trong hình:

Đây là là loại Lân TQ, cụ thể là dòng Nam Sư, phổ biến ở Quảng Đông đã du nhập và phổ biến mạnh mẽ vào Việt Nam. 

Sở dĩ xác định trong hình là lân TQ là do các đặc điểm sau đây:

Đặc điểm ở đầu lân:
👉 Có sừng nhọn: có thể thấy rõ trên đỉnh đầu của cả con lân vàng và lân đỏ đều có một chiếc sừng nhọn (thường bọc gấm hoặc đính kim sa). Đây là đặc trưng không thể nhầm lẫn của lân Trung Quốc.
👉 Mắt và tai cử động: Kiểu đầu lân này có hệ thống dây kéo bên trong để lân có thể chớp mắt và vẫy tai, tạo vẻ sống động và có phần dữ dằn, oai vệ.
👉 Mũi gồ: Phần mũi lân trong ảnh được làm rất to, gồ ghề và trang trí 

Đặc điểm thân và đuôi:

Thân lân là một dải vải dài, phủ kín người múa đuôi. Khi múa, người đứng sau sẽ tạo ra các chuyển động dập dìu, uyển chuyển. Lân Việt truyền thống thường có thân ngắn và đơn giản hơn.

Ở trong hình, mặc dù là đầu lân kiểu TQ, nhưng trong ảnh xuất hiện Ông Địa (người đeo mặt nạ cười, bụng phệ, mặc áo dài vàng). Đây chính là nét đặc trưng của múa lân tại VN. Người Việt đã tiếp nhận hình mẫu đầu lân rực rỡ của phương Nam (TQ) nhưng vẫn giữ lại nhân vật Ông Địa để tạo cảm giác gần gũi, vui tươi và mang tính bản địa. Những con lân này đang được trình diễn trong một không gian văn hóa VN với sự góp mặt của Ông Địa và Thần Tài.  

2. Đặc điểm nhận dạng giữa lân VN và TQ:

Lân Việt Nam (Sư Tử Việt): Thường mang nét dân gian, gần gũi và có phần "hiền" hơn. Hình dáng chịu ảnh hưởng nhiều từ con chó đá hoặc con nghê truyền thống.

Lân Trung Quốc: Thường được gọi là Lân Sư (Lion Dance), mang vẻ ngoài oai nghiêm, dữ dằn và có phần cầu kỳ, góc cạnh hơn để thể hiện quyền lực.

Các chi tiết đặc điểm (Bảng so sánh)

Đặc điểm	Lân Việt Nam	Lân Trung Quốc
Cái sừng	Thường không có sừng hoặc chỉ có một sừng mềm (u thịt). Trán phẳng hoặc nhô nhẹ.	Có một sừng nhọn ở đỉnh đầu (giống sừng tê giác hoặc kỳ lân thần thoại).
Mũi	Mũi to, tẹt, có xu hướng bè ra (giống mũi sư tử hoặc mũi chó).	Mũi cao, gồ ghề, lỗ mũi to và thường có các chi tiết trang trí diêm dúa.
Miệng & Răng	Miệng rộng nhưng môi thường mỏng, răng không quá sắc nhọn, tạo cảm giác hóm hỉnh.	Miệng rất lớn, răng nanh dài, sắc nhọn, có vẻ hung dữ để xua đuổi tà ma.
Đuôi	Đuôi ngắn, thường dựng đứng hoặc xoăn lại như đuôi chó/nghê.	Đuôi dài, được làm từ vải hoặc lông vũ, chuyển động uyển chuyển khi múa.
Tai	Tai nhỏ, áp sát vào đầu.	Tai to, có thể cử động (vẫy vẫy) được nhờ hệ thống dây kéo bên trong.

Đầu lân đúng "chất" Việt có đặc điểm sau:

👉 Chất liệu: Làm bằng giấy bồi (nhiều lớp giấy dán chồng lên nhau rồi sơn màu), không phải bằng vải gấm hay nhựa cứng.
👉 Họa tiết: Vẽ tay bằng những nét bút lông mộc mạc, màu sắc thường là đỏ, vàng, xanh lá cây rất cơ bản.
👉 Vẻ mặt: Đây là điểm quan trọng nhất. Bạn sẽ thấy nó có nét lai giữa con mèo và con hổ, đôi mắt to tròn nhưng không lồi, miệng cười rộng trông rất hiền và vui tính.
👉 Không có lông dài: Lân Việt truyền thống thường chỉ có một ít lông thỏ hoặc lông gà đính ở viền tai và viền miệng, không có bộ lông dài phủ kín thân như lân trong ảnh tiệc bạn chụp.

Con Lân Việt Nam truyền thống (đầu giấy bồi, mặt hiền) hiện nay đang trở nên hiếm xuất hiện hơn so với mẫu Lân Trung Quốc (Nam Sư) rực rỡ  đa số được nhập khẩu. Tuy nhiên, nó không mất đi mà chỉ "thu hẹp" phạm vi hoạt động. Lân Việt vẫn tồn tại ở những "thủ phủ" riêng, vẫn rất

thịnh hành ở các lễ hội:

 

👉 Lễ hội Trung thu truyền thống: ở các khu vực như phố cổ Hà Nội, các làng nghề làm đồ chơi (như làng Báo Đáp - Nam Định), đầu lân giấy bồi nhỏ nhắn vẫn là món quà yêu thích của trẻ em.
👉 Lễ hội vùng cao (Lạng Sơn, Cao Bằng): Điệu múa Sư tử mèo của người Tày, Nùng (với cái đầu rất giống con Nghê, mặt hiền) là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia và vẫn được gìn giữ cực kỳ nghiêm ngặt.
👉 Không gian đình chùa: Hình tượng con Nghê (Lân hóa Việt) vẫn hiện hữu vững chắc trên các mái đình, cổng chùa như một sự khẳng định về bản sắc bền bỉ.

Gần đây, nhiều họa sĩ và nghệ nhân trẻ tại Việt Nam đang có xu hướng phục dựng lại đầu Lân/Nghê theo lối cổ để đưa vào trang trí hoặc biểu diễn nghệ thuật đương đại, nhằm nhắc nhở về một gương mặt Lân hóm hỉnh, hiền hòa của cha ông.

Nếu bạn được chứng kiến 1 cảnh múa lân với con lân thuần Việt là điều cực kỳ may mắn trong năm mới. Hãy nhớ chụp hình lưu lại để minh họa thêm vào bài này.

MS